| پنجشنبه - 15 مرداد 1405 - شماره 5479-D |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 120744 |
تاریخ انتشار: 1400-09-01 - 11:00 |
تعداد بازدید: 319 |
|
|
|
|
امکانات امروزین فلسفه سینوی و پاسخ به گمشدههای فرهنگ معاصر
فرهنگی
31 مین نشست از مجموعه درسگفتارهایی درباره بوعلیسینا به «رویکردهای معاصر در تفسیر فلسفه ابنسینا» اختصاص داشت که با سخنرانی مالک شجاعیجوشقانی (عضو هیأتعلمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) بهصورت مجازی از اینستاگرام مرکز فرهنگی شهر کتاب پخش شد.
وی سخنانش را با اشاره به 4 تفسیر معاصر از فلسفه ابنسینا آغاز کرد و به دغدغههایی که در حوزه تاریخنگاری فلسفه مطرح میشود، پرداخت. شجاعیجوشقانی همچنین به اهمیت بازخوانی سنت فلسفی ابنسینا بهطور خاص و فلسفه اسلامی بهطور عام از منظر مباحث مِتا- فلسفه (metaphilosophy) اشاره کرد و گفت: در روزگار ما مباحثی مثل مِتا- فلسفه و تاریخنگاری فلسفی اهمیت بسیاری دارد و پرسش این است که در مواجهه با مباحثی که در مِتا- فلسفه معاصر غربی مطرح میشود آیا از سنت فلسفی اسلامی- ایرانی چه خوانش و تفاسیر احیاناً متفاوتی از خوانش مشهور میتوان ارائه داد؟
آیا میتوان از نوعی گفتوگوی ثمربخش میان سنت فلسفی اسلامی و مباحثی که دغدغه فیلسوفان معاصر و جدید است سخن گفت و یا فلسفه اسلامی و فسلفه غرب دو عالم جداگانه هستند با مبانی، مبادی و مقاصد و مدلهای فکری متفاوت. بخش قابل اعتنایی از پژوهشهایی که در حوزه فلسفه معاصر در ایران انجام میشود چه در قالب پایاننامه و کتاب و مقالات به خوبی دغدغههای مقایسهای را مطرح کرده است، نمونه آن مطالعاتی است که تحتعنوان فلسفه تطبیقی مطرح است و بعدها در سیر تاریخی خودش با اما و اگرهایی مواجه شده است.
تصویر ما از فلسفه و فلسفه حقیقی چیست؟
برخی از فلاسفه معتقدند که فلسفه باید به پرسشهای فلسفی بپردازد نه به خود فلسفه و مِتا- فلسفه را اتلاف وقت میدانند. جریانهای فکریای هم وجود دارند که با این نگاه همداستان نیستند.
کتاب سرآغازهای تجددشناسی فلسفی در ایران معاصر
در باب مواجهه ما ایرانیان با فلسفه بهطور کلی و از جمله فلسفه غرب میتوان تقسیمبندی دیگری ارائه داد که در کتاب سرآغازهای تجددشناسی فلسفی در ایران معاصر 5 رویکرد را مطرح کردهایم. رویکرد نخست، رویکرد معرفتشناسی و گزارهای است و در متون فلسفی به دنبال اقوال و دیدگاههای فیلسوفان و تحلیل مبانی و لوازم این دیدگاههاست و همچنین به دنبال صحت و سقم مدعیات فلسفی است و حقیقت فلسفی را صرفنظر از بافتار ساختاری و دینی و تمدنی کشف میکند. دیدگاه دوم تاریخی و اروپامحور است و نگاهش به فلسفه اسلامی نگاه غیراصیل است و فلسفه اسلامی را واسطهای میداند برای انتقال سنت فلسفه قدیم اروپا به فلسفه قرون وسطی و فلسفه جدید و چندان نقش استقلالی برای فلسفه اسلامی قائل نیست.
رویکرد سوم، رویکرد تئولوژیک و کلامی است. در این رویکرد فلسفه اسلامی و آموزههای فلسفی در بهترین حالت خادم الهیات هستند و در خدمت صورتبندی توصیف و تبیین و دفاع از آموزههای دینی هستند و مدل ایدهآل فلسفه اسلامی را در میراث بزرگانی مانند خواجه نصیرالدین توسی دنبال میکند. رویکرد چهارم، رویکرد ایدئولوژیک و سیاسی است که در فلسفه و آموزههای فلسفی به دنبال استخراج ایدئولوژی است و از ظرفیتها و امکانات سنت فلسفی جهت مقاصد سیاسی و ایدئولوژیک بهره میگیرد. رویکرد پنجم، رویکرد ترجمه فرهنگی یا دیالوژیک است که تلاش میکند روح فلسفه مبدا را (فرهنگ و تجدد و تمدن غربی) به زیست جهان مقصد (فرهنگ ایرانی - اسلامی) ترجمه کند و این مستلزم اجتهاد فکری است و ثمرات بسیاری دارد، اگر نزدیک به محال نباشد، اما بسیار کار دشواری است و مستلزم همسخنی و همدلی و آشنایی با جهان سنت و جهان مدرنیته است.
گوتاس و طرح 3 رویکرد در خوانش تاریخ فلسفه در جهان اسلام
این بحث بهصورت جدی مطرح است که نگاههای معاصر از فلسفه ابنسینا از این منظر و رویکردهایی که در متا- فلسفه و تاریخنگاری فلسفه است، چگونه میتوان تفاسیر متنوعی که از ابنسینا هست را در این چارچوب طرح کرد.
دیمیتری گوتاس که از ابنسیناپژوهان معاصر است و کارهای ارزشمندی به زبان انگلیسی در زمینه ابنسینا و میراث سینوی منتشر کرده است، مقاله معروفی دارد که به رویکردها در تاریخنگاری فلسفه اسلامی میپردازد. عنوان مقاله این است:
Study of Arabic Philosophy in the Twentieth Century: An Essay on the Historiography of Arabic Philosophy'
گوتاس در این مقاله از 3 رویکرد اروپامحور یا شرقشناسانه رویکرد سیاسی و رویکرد اشراقی به فلسفه اسلامی سخن گفته است. اما در کنار تفسیر متداول از فلسفه ابنسینا به عنوان یکی از 3 جریان عمده فلسفه در جهان اسلام (مشا، اشراق و حکمت متعالیه)، از 4 تفسیرِ اروپامحور(به نمایندگی اتین ژیلسون)، اشراقی(به نمایندگی هانری کربن)، تحلیلی(به نمایندگی مهدی حائری یزدی) و ایدئولوژیک(به نمایندگی محمد عابدالجابری) درباره فلسفه ابنسینا در دوره معاصر میتوان سخن گفت.
منطقِ تنوع تفاسیر از ماهیت فلسفه سینوی را باید در نوعِ تلقی که مفسران از ماهیت فلسفه در فضای فکری ـ فرهنگی معاصر دارند جستوجو کرد. تعلق به یکی از 2 جریان عمده فلسفه معاصر(تحلیلی و قارهای) و تلقی متفاوت این مفسران از چیستیِ فلسفه اصیل اسلامی و مناسبات آن با اندیشه دینی (تمایز میان فلسفه و کلام) 2 رکن مهم و تعیینکننده در این زمینهاند.
4 تفسیری که در خوانش فلسفه ابنسینا قابل طرح است
در تفسیرِ اروپامحور ژیلسون به عنوان مورخ نوتومیست مطرح است و وی تلاش کرده تا متناسب با مسائل فلسفی جدید و معاصر و با توجه به تحولات فرهنگ معاصر غربی به تفسیر و احیاناً پاسخ به مسائل فلسفه معاصر با توجه به سنت توماس آکوئیناس بپردازد.
با وجود همدلیهایی که وی با فلسفه مسیحی و با سنت فیلسوفان مسیحی دارد و آثار جدی در اینباره نوشته است، نگاه خاص و انتقادی و ناهمدلانه با فلسفه سینوی دارد. این تفسیر اروپامحور در واقع بهالتبع خوانشی است که هگل از تاریخ فلسفه دارد.
رویکرد دوم تفسیر اشراقی هانری کربن و کسانی است که در فضای فکری کربن کار میکنند و نماینده ایرانی آن نیز دکتر نصر است که هم کربن و هم دکتر نصر با این رویکرد، تاریخ فلسفه اسلامی نوشتند و هر دو به زبان فارسی ترجمه شده است.
رویکرد اشراقی در واقع در نقد رویکردهای اروپامحور و شرقشناسانه شکل میگیرد و سعی میکند ظرفیتهای فکری سنت اسلامی را به فعلیت دربیاورد و تلاش میکند به جنبههایی از میراث فلسفی ابنسینا توجه کند که در گفتوگو با سنت فلسفه معاصر غربی و مسائل محوری آن حرفهای جدی برای سخن گفتن داشته باشد.
رویکرد سوم، رویکرد تحلیلی است و کسانی چون مهدی حائرییزدی به فلسفه اسلامی بهویژه فلسفه ابنسینا توجه داشتهاند و تلاش میکنند جنبههای تحلیلی و استدلالی و منطقی سنت فلسفه سینوی را برجسته و فعال کنند و به خوبی تأثیر گفتمان فلسفه تحلیلی را در این خوانش میبینیم. حائرییزدی هم در سنت فلسفه اسلامی حوزوی و هم در سنت فلسفه غربی در دانشگاههای غربی به فلسفه تحلیلی پرداخته است و علقه فکری هم در حوزه فلسفه تحلیلی دارد. البته وی به جنبههای منفی فلسفه تحلیلی همچون نفی متافیزیک سنتی توجه نمیکند و با آن همدلی ندارد و به عنوان یک روششناسی فلسفی الگوی فلسفهورزی تحلیلی را میپسندد. در خوانش ابنسینا در آثار خود مانند کاوشهای عقل نظری و کاوشهای عقل عملی و رساله دکتری که اصل رساله به زبان انگلیسی است به اصول معرفتشناسی در فلسفه اسلامی پرداخته است. در واقع وی تلاش میکند تا به احیا و فعال کردن بخشهایی از سنت فلسفه سینوی و فلسفه اسلامی بپردازد که در گفتوگو با فلسفه تحلیلی معاصر حرفهای جدی برای گفتن داشته باشد و تلاش کرده این بخش را احیا کند.
رویکرد چهارم ایدئولوژیک است که در دوره معاصر بهصورت جدی مطرح شده و در خوانش فلسفه اسلامی بهصورت خاص به خوانش فلسفه ابنسینا میپردازد. نماینده شاخص این نگاه محمد عابدالجابری است و اکثر آثار وی توسط مترجمانی چون آقای آل مهدی به فارسی ارائه شده است. تفسیر و خوانش خاصی که جابری از فلسفه ابنسینا دارد نشان میدهد که به دنبال بنمایهها و ریشههای ایدئولوژیک اندیشههای سینوی است.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
