| پنجشنبه - 15 مرداد 1405 - شماره 5479-D |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 120269 |
تاریخ انتشار: 1400-08-05 - 10:32 |
تعداد بازدید: 334 |
|
|
|
|
امکانات امروزین فلسفه سینوی و پاسخ به گمشدههای فرهنگ معاصر
فرهنگی
31مین نشست از مجموعه درسگفتارهایی درباره بوعلیسینا به «رویکردهای معاصر در تفسیر فلسفه ابنسینا» اختصاص داشت که با سخنرانی عضو هیأتعلمی پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگی چهارشنبه ۲۸مهرماه بهصورت مجازی از اینستاگرام مرکز فرهنگی شهر کتاب پخش شد.
مالک شجاعیجوشقانی، سخنانش را با اشاره به 4 تفسیر معاصر از فلسفه ابنسینا آغاز کرد و به دغدغههایی که در حوزه تاریخنگاری فلسفه مطرح میشود، پرداخت.
وی همچنین به اهمیت بازخوانی سنت فلسفی ابنسینا بهطور خاص و فلسفه اسلامی بهطور عام از منظر مباحث مِتا- فلسفه (metaphilosophy) اشاره کرد و گفت: در روزگار ما مباحثی مثل مِتا- فلسفه و تاریخنگاری فلسفی اهمیت بسیاری دارد و پرسش این است که در مواجهه با مباحثی که در مِتا- فلسفه معاصر غربی مطرح میشود آیا از سنت فلسفی اسلامی- ایرانی چه خوانش و تفاسیر احیاناً متفاوتی از خوانش مشهور میتوان ارائه داد؟ آیا میتوان از نوعی گفتوگوی ثمربخش میان سنت فلسفی اسلامی و مباحثی که دغدغه فیلسوفان معاصر و جدید است سخن گفت و یا فلسفه اسلامی و فسلفه غرب 2 عالم جداگانه هستند با مبانی، مبادی و مقاصد و مدلهای فکری متفاوت. بخش قابل اعتنایی از پژوهشهایی که در حوزه فلسفه معاصر در ایران انجام میشود چه در قالب پایاننامه و کتاب و مقالات به خوبی دغدغههای مقایسهای را مطرح کرده است، نمونه آن مطالعاتی است که تحت عنوان فلسفه تطبیقی مطرح است و بعدها در سیر تاریخی خودش با اما و اگرهایی مواجه شده است.
تصویر ما از فلسفه و فلسفه حقیقی چیست؟
از مِتا- فلسفه (metaphilosophy) به «فلسفه فلسفه» یا فرا- فلسفه تعبیر میشود. پیشینه بحث درباره چیستی خود فلسفه و یا فلسفهورزی در باب خود فلسفه از زمان فلسفه یونان و در زمانه پیش سقراطیان این مباحث مطرح بوده است، اما از دهه 1970 به این سو است که شاهد طرح مباحثی مدون ذیل عنوان مِتا- فلسفه هستیم.
هر فیلسوف و نظام فلسفی بهصورت آشکار و پنهان و خودآگاه و ناخودآگاه در کار فلسفهورزی خود و صورتبندی که از پرسشها و پاسخهای فلسفی و روش مواجهه با مسائل دارد نوعی تلقی و پیشفرض دارد در باب اینکه فلسفه چیست و از چه طریقی باید با مسائل به نحو فلسفی مواجه شد؟ اینکه فلسفی اندیشیدن چیست و مرز فلسفیاندیشی از دیگر طرق اندیشیدن چیست و چه مختصاتی دارد در متا-فلسفه مطرح میشود.
در مطالعاتی که با نام متا- فلسفه مطرح میشود با انبوهی از کتابها و مقالات روبهرو میشویم و یک صورتبندی منظم از مسائلی مثل چیستی فلسفه و روش فلسفهورزی ارائه میشود و اهمیت مسائل متافلسفه را در مناقشاتی که بین جریان فکری مختلف مطرح میشود میتوان دید.
دعوت متافلسفه این است که تلقی و تصویرهای ما از فلسفه و فلسفه حقیقی چیست؟ آیا فلسفه وجودشناسی است یا معرفتشناسی؟ آیا کار فلسفه وجودشناسی است یا زبانشناسی فلسفی؟ و...
کتاب سرآغازهای تجددشناسی فلسفی در ایران معاصر
در باب مواجهه ما ایرانیان با فلسفه بهطور کلی و از جمله فلسفه غرب میتوان تقسیمبندی دیگری ارائه داد که در کتاب سرآغازهای تجددشناسی فلسفی در ایران معاصر 5 رویکرد را مطرح کردهایم.
رویکرد نخست، رویکرد معرفتشناسی و گزارهای است و در متون فلسفی به دنبال اقوال و دیدگاههای فیلسوفان و تحلیل مبانی و لوازم این دیدگاههاست و همچنین به دنبال صحت و سقم مدعیات فلسفی است و حقیقت فلسفی را صرفنظر از بافتار ساختاری و دینی و تمدنی کشف میکند.
دیدگاه دوم تاریخی و اروپامحور است و نگاهش به فلسفه اسلامی نگاه غیراصیل است و فلسفه اسلامی را واسطهای میداند برای انتقال سنت فلسفه قدیم اروپا به فلسفه قرون وسطی و فلسفه جدید و چندان نقش استقلالی برای فلسفه اسلامی قائل نیست.
رویکرد سوم، رویکرد تئولوژیک و کلامی است. در این رویکرد فلسفه اسلامی و آموزههای فلسفی در بهترین حالت خادم الهیات هستند و درخدمت صورتبندی توصیف و تبیین و دفاع از آموزههای دینی هستند و مدل ایدهآل فلسفه اسلامی را در میراث بزرگانی مانند خواجهنصیرالدین توسی دنبال میکند. رویکرد چهارم، رویکرد ایدئولوژیک و سیاسی است که در فلسفه و آموزههای فلسفی به دنبال استخراج ایدئولوژی است و از ظرفیتها و امکانات سنت فلسفی جهت مقاصد سیاسی و ایدئولوژیک بهره میگیرد. رویکرد پنجم، رویکرد ترجمه فرهنگی یا دیالوژیک است که تلاش میکند روح فلسفه مبدا را (فرهنگ و تجدد و تمدن غربی) به زیست جهان مقصد (فرهنگ ایرانی - اسلامی) ترجمه کند و این مستلزم اجتهاد فکری است و ثمرات بسیاری دارد، اگر نزدیک به محال نباشد، اما بسیار کار دشواری است و مستلزم همسخنی و همدلی و آشنایی با جهان سنت و جهان مدرنیته است.
4تفسیری که در خوانش فلسفه ابنسینا قابل طرح است
در تفسیرِ اروپامحور ژیلسون به عنوان مورخ نوتومیست مطرح است و وی تلاش کرده تا متناسب با مسائل فلسفی جدید و معاصر و با توجه به تحولات فرهنگ معاصر غربی به تفسیر و احیاناً پاسخ به مسائل فلسفه معاصر با توجه به سنت توماس آکوئیناس بپردازد.
با وجود همدلیهایی که وی با فلسفه مسیحی و با سنت فیلسوفان مسیحی دارد و آثار جدی در اینباره نوشته است، نگاه خاص و انتقادی و ناهمدلانه با فلسفه سینوی دارد. این تفسیر اروپامحور درواقع به تبع خوانشی است که هگل از تاریخ فلسفه دارد.
رویکرد دوم تفسیر اشراقی هانری کربن و کسانی است که در فضای فکری کربن کار میکنند و نماینده ایرانی آن نیز دکتر نصر است که هم کربن و هم دکتر نصر با این رویکرد، تاریخ فلسفه اسلامی نوشتند و هر دو به زبان فارسی ترجمه شده است.
رویکرد اشراقی درواقع در نقد رویکردهای اروپامحور و شرقشناسانه شکل میگیرد و سعی میکند ظرفیتهای فکری سنت اسلامی را به فعلیت دربیاورد و تلاش میکند به جنبههایی از میراث فلسفی ابنسینا توجه کند که در گفتوگو با سنت فلسفه معاصر غربی و مسائل محوری آن حرفهای جدی برای سخن گفتن داشته باشد.
رویکرد سوم، رویکرد تحلیلی است و کسانی چون مهدی حائرییزدی به فلسفه اسلامی به ویژه فلسفه ابنسینا توجه داشتهاند و تلاش میکند جنبههای تحلیلی و استدلالی و منطقی سنت فلسفه سینوی را برجسته و فعال کند و به خوبی تأثیر گفتمان فلسفه تحلیلی را در این خوانش میبینیم.
حائرییزدی هم در سنت فلسفه اسلامی حوزوی و هم در سنت فلسفه غربی در دانشگاههای غربی به فلسفه تحلیلی پرداخته است و علقه فکری هم در حوزه فلسفه تحلیلی دارد. البته وی به جنبههای منفی فلسفه تحلیلی همچون نفی متافیزیک سنتی توجه نمیکند و با آن همدلی ندارد و به عنوان یک روششناسی فلسفی الگوی فلسفهورزی تحلیلی را میپسندد.
در خوانش ابنسینا در آثار خود مانند کاوشهای عقل نظری و کاوشهای عقل عملی و رساله دکتری که اصل رساله به زبان انگلیسی است به اصول معرفتشناسی در فلسفه اسلامی پرداخته است. در واقع وی تلاش میکند تا به احیا و فعال کردن بخشهایی از سنت فلسفه سینوی و فلسفه اسلامی بپردازد که در گفتوگو با فلسفه تحلیلی معاصر حرفهای جدی برای گفتن داشته باشد و تلاش کرده این بخش را احیا کند.
رویکرد چهارم ایدئولوژیک است که در دوره معاصر بهصورت جدی مطرح شده و در خوانش فلسفه اسلامی بهصورت خاص به خوانش فلسفه ابنسینا میپردازد.
نماینده شاخص این نگاه محمد عابدالجابری است و اکثر آثار وی توسط مترجمانی چون آقای آلمهدی به فارسی ارائه شده است. تفسیر و خوانش خاصی که جابری از فلسفه ابنسینا دارد نشان میدهد که به دنبال بنمایهها و ریشههای ایدئولوژیک اندیشههای سینوی است.
در باب زندگینامه ابنسینا پژوهشگرانی مثل ویلیام گلمن زندگینامه خودنوشت ابنسینا را به زبان انگلیسی ترجمه کرده است و دیگرانی مثل شرفالدین خراسانی در مقاله ابنسینا که در دایرهالمعارف بزرگ اسلامی نوشته شده و یکی از مفصلترین آثار در این زمینه است، به نقاط مبهم زندگی ابنسینا اشاره کرده است و جزو مشهورات تاریخی است که پدر ابنسینا و یکی از اعضای خانواده- برادر وی ظاهراً - ارتباط نزدیکی با جریانهای باطنی اسماعیلی داشتند و برخی خود ابنسینا را همدل میدانند با اسماعیلیه و برای جابری که نگاه ایدئولوژیک را در خوانش ابنسینا برجسته میبیند این جنبه از میراث فکری ابنسینا مهم است و جابری تلاش میکند که اینها را برجسته کند و تحلیل خاصی از مناسبات ابنسینا و فلسفه اسماعیلیه دارد و نگاه باطنی که در فرهنگ و تمدن اسلامی به آن پرداخته شده است.
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
