| سه شنبه - 20 مرداد 1405 - شماره 5483 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 147460 |
تاریخ انتشار: 1405-03-30 - 17:16 |
تعداد بازدید: 49 |
|
|
|
|
پایه ستون هخامنشی در هگمتانه کشف شد
نویسنده : مریم مقدم
گردشگری
کشف یک پایهستون هخامنشی، بقایای سامانههای هدایت آب دوره اسلامی و شواهد معماری متعلق به عصر قاجار و پهلوی، در نگاه نخست مجموعهای از یافتههای پراکنده به نظر میرسد، اما برای باستانشناسان این کشفیات میتواند بخشی از پازل ناتمام هگمتانه را تکمیل کند. هگمتانه از معدود محوطههای تاریخی ایران است که اهمیت آن تنها به قدمت چند هزار سالهاش محدود نمیشود. این محوطه در واقع آرشیوی زنده از تاریخ استقرار انسانی در همدان محسوب میشود؛ جایی که لایههای متعدد تاریخی از دوران مادها تا عصر معاصر روی یکدیگر نشستهاند و هر کاوش، پنجرهای تازه به گذشته میگشاید.
آنچه در نتایج اولیه فصل جدید بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده، کشف پایهستون هخامنشی است. در باستانشناسی شهری، عناصر معماری شاخص مانند پایهستونها معمولا به ساختمانهای مهم حکومتی، آئینی یا عمومی تعلق دارند. به همین دلیل اهمیت این کشف صرفاً در یافتن یک قطعه سنگ تراشخورده نیست، بلکه در اطلاعاتی است که میتواند درباره ساختار فضایی هگمتانه در دوره هخامنشی ارائه کند.
بیش از 4دهه کاوش در هگمتانه، پرسشهای متعددی را درباره سازمان کالبدی شهر باستانی مطرح کرده است. باستانشناسان تاکنون شبکهای منظم از معابر، دیوارها و فضاهای معماری را شناسایی کردهاند که نشاندهنده نوعی برنامهریزی شهری پیشرفته است، اما هنوز جایگاه بناهای شاخص حکومتی، کاخها یا فضاهای تشریفاتی به روشنی مشخص نشده است.
در چنین شرایطی، کشف یک پایهستون هخامنشی میتواند فراتر از یک یافته معمولی باشد. اگر در ادامه کاوشها شواهد دیگری از ستونها، کفسازیها یا دیوارهای وابسته به این سازه به دست آید، احتمال شناسایی بخشی از معماری رسمی هخامنشی در هگمتانه افزایش خواهد یافت. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هگمتانه در منابع تاریخی به عنوان یکی از مراکز مهم حکومتی هخامنشیان شناخته شده اما شواهد معماری مرتبط با این جایگاه هنوز محدود است.
استاد گروه باستانشناسی دانشگاه بوعلیسینا و سرپرست فصل بیستوپنجم کاوش محوطه جهانی هگمتانه در گفتوگو با همدان پیام گفت: همزمان با اجرای فصل بیستوپنجم کاوشهای باستانشناسی در محوطه جهانی هگمتانه، مجموعهای از مطالعات ژئوفیزیکی و عملیات نقشهبرداری با هدف شناسایی ساختارهای مدفون و تکمیل دادههای پژوهشی این محوطه تاریخی انجام شد.
یعقوب محمدیفر، افزود: در این برنامه پژوهشی، بررسیهای ژئوالکتریک و ژئورادار در بخشهایی از محوطه به اجرا درآمد تا بدون انجام حفاری گسترده، اطلاعات دقیقی از وضعیت لایههای زیرسطحی و بقایای معماری مدفون به دست آید. نتایج اولیه این مطالعات وجود ناهنجاریهایی را نشان داده است که میتواند با بقایای دیوارها، فضاهای معماری و دیگر عناصر فرهنگی مرتبط باشد.
محمدیفر با اشاره به انجام عملیات نقشهبرداری همزمان با مطالعات ژئوفیزیکی اظهار کرد: این اقدامات با استفاده از دستگاه Total Station و سامانه GPS انجام شد و هدف از آن ثبت دقیق موقعیت ترانشههای کاوش، تهیه نقشههای پایه، مستندسازی آثار و ایجاد بانک اطلاعات مکانی محوطه بوده است.
سرپرست فصل بیستوپنجم کاوش محوطه جهانی هگمتانه تصریح کرد: تلفیق دادههای حاصل از مطالعات ژئوفیزیکی با نتایج کاوشهای میدانی، امکان برنامهریزی هدفمندتر برای گمانهزنیها و ترانشههای جدید را فراهم کرده و نقش مهمی در حفاظت و مدیریت علمی محوطه جهانی هگمتانه خواهد داشت. نتایج این مطالعات میتواند به شناخت بهتر سازمان فضایی شهر باستانی هگمتانه، نحوه استقرار معماریهای تاریخی و بازسازی سیمای کهن این محوطه ارزشمند کمک کند.
نکته مهم دیگر، موقعیت کشف این یافتههاست. اگر پایهستون در محدوده باروی جنوبی یا در نزدیکی عرصه کلیسا و بخشهای کمتر کاوششده محوطه کشف شده باشد، میتواند محدوده شناختهشده استقرارهای هخامنشی را گسترش دهد و فرضیههای جدیدی درباره ابعاد واقعی شهر باستانی مطرح کند.
اما اهمیت فصل بیستوپنجم تنها به دوره هخامنشی محدود نمیشود. کشف سامانههای هدایت آب مربوط به قرون میانی اسلامی نیز از منظر تاریخ شهرسازی اهمیت فراوانی دارد. مدیریت آب در شهرهای تاریخی همواره یکی از شاخصهای توسعه و سازمانیافتگی شهری بوده است. وجود آبراهها و کانالهای انتقال آب نشان میدهد که هگمتانه پس از دوران باستان نیز به عنوان بخشی از ساختار شهری همدان فعال بوده و ساکنان آن برای تأمین و توزیع آب از سازوکارهای مهندسی بهره میبردهاند.
این یافتهها همچنین میتوانند به بازسازی سیمای تاریخی شهر کمک کنند. یکی از چالشهای پژوهشگران در هگمتانه، شناخت نحوه ارتباط میان فضاهای مسکونی، معابر و تأسیسات زیربنایی در دورههای مختلف است. سامانههای آبرسانی کشفشده میتوانند اطلاعات تازهای درباره نحوه سازماندهی فضاهای شهری و شیوه زندگی ساکنان همدان در قرون اسلامی ارائه دهند.
در کنار این دو یافته مهم، بقایای معماری دوره قاجار و پهلوی نیز ارزش پژوهشی قابل توجهی دارند. در نگاه عمومی، چنین آثاری شاید در برابر یافتههای هخامنشی کماهمیت به نظر برسند، اما در مطالعات نوین باستانشناسی شهری، همه لایههای تاریخی دارای ارزش هستند. این بقایا نشان میدهند که عرصه هگمتانه در دورههای متأخر نیز بخشی از بافت زنده شهر بوده و تحولات اجتماعی و کالبدی همدان را در دل خود ثبت کرده است.
اهمیت دیگر فصل بیستوپنجم، استفاده گسترده از فناوریهای نوین در فرآیند شناسایی و کاوش است. بهرهگیری از ژئورادار، ژئوالکتریک و مطالعات ژئوفیزیکی نشان میدهد رویکرد پژوهش در هگمتانه از حفاری صرف به سمت مدیریت علمی دادهها حرکت کرده است. در بسیاری از محوطههای جهانی، استفاده از این فناوریها سبب شده بخش بزرگی از ساختارهای مدفون بدون تخریب شناسایی شوند و کاوشها با دقت بیشتری انجام گیرد.
این موضوع برای هگمتانه که پس از ثبت جهانی با الزامات حفاظتی بیشتری روبهرو شده، اهمیتی دوچندان دارد. امروز دیگر هدف کاوش صرفاً کشف آثار جدید نیست؛ بلکه شناخت علمی محوطه در کنار حفظ اصالت و یکپارچگی آن است.
عملیات کاوش و بررسیهای تکمیلی در فصل بیستوپنجم همچنان ادامه دارد و انتظار میرود یافتههای جدیدی از تاریخ و ساختار این شهر باستانی به دست آید.
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
