پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

تقدیر از پیشکسوتان؛ از رنگرز و منبت‌کار تا سفالینه ساز

بوسه بر دستان صنعتگران سنتی استان

نویسنده : مریم مقدم

وارد لابی هتل که می‌شوی، پیش از هر چیز، وقار و سنگینی حضور اساتیدی به چشم می‌آید که محاسن سپیدشان، گواه دهه‌ها صبوری پای کوره و کارگاه است. نمایشگاهی از آثار فاخر در حاشیه مراسم برپا شده؛ از منبت‌هایی که گویی چوب را به حرف آورده‌اند تا سفال‌هایی که بوی خاک خیس لالجین را به قلب تالار آورده‌اند. مهمانان، از مسئولان ارشد کشوری و استانی تا جوانان مشتاق هنر، گرد هم آمده‌اند تا شاهد تکریم ریشه‌های تنومند هنر این مرزوبوم باشند.
دست‌هایی که تاریخ را ورق زدند
مراسم با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و سرود ملی آغاز می‌شود، اما روح اصلی برنامه در کلماتی جاری است که «محسن معصوم‌علیزاده»، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، با آنها سخن می‌گوید. او با اشاره به استمرار این حرکت در سومین سال پیاپی، تأکید می‌کند که «دست‌های ماندگار» تنها یک نام نیست، بلکه میثاقی است برای فراموش نکردن کسانی که در هیاهوی دنیای صنعتی، پاسدار هویت بصری همدان بوده‌اند. او از ۷ ستاره‌ای سخن می‌گوید که امروز قرار است بر روی صحنه بیایند؛ اساتیدی که هر کدام، بخشی از شناسنامه فرهنگی این استان هستند. از ملایر جهانی تا لالجین بی‌همتا و همدان کهن، نمایندگانی در این ضیافت حضور دارند.
از منبت ملایر تا رنگرزی‌های اصیل
وقتی نام استاد حشمت‌الله ملکی برده می‌شود، ناخودآگاه شکوه «مبلمان منبت» ملایر در ذهن تداعی می‌شود. دستانی که چوب سخت را به ظرافت گلبرگ‌های رز درآورده‌اند. در کنار او، استاد سیدمحمد موسوی ایستاده است؛ مردی که راز رنگ‌ها را در «رنگرزی سنتی» می‌داند. او که عمرش را میان پاتیل‌های رنگ و کلاف‌های پشم گذرانده تا فرش همدان، هویت لاکی و سرمه‌ای‌اش را از دست ندهد.
کمی ‌آن‌ سوتر، لبخند متواضعانه استاد مرتضی کوروند، هنرمند رشته «منبت گلریز»، چشم‌ها را خیره می‌کند. هنر او، جراحی ظریف چوب است؛ جایی که میلی‌مترها حرف اول را می‌زنند. در دنیای شیشه‌ها نیز، دو نام می‌درخشد؛ استاد مرتضی مینایی و استاد نسرین قرینه. آنها که با «نقاشی روی شیشه و سفال»، به اشیای بی‌جان، روح و نور می‌بخشند.
سفال و ساز نغمه‌هایی از خاک و چوب
نوبت به خاک که می‌رسد، نام استاد محمود (زکریا) نظری لرزه بر دل علاقه‌مندان به سفالگری سنتی می‌اندازد. او که خاک لالجین را با بوسه‌ دست‌هایش به هنر بدل کرده، نمادی از تداوم سنت چند هزارساله است. و اما موسیقی، بخش جدایی‌ناپذیر این فرهنگ است که در دستان استاد سیدجمال سجادی تجسم یافته است. او نه تنها نوازنده، بلکه سازنده‌ نغمه‌هاست؛ کسی که در رشته «ساخت سازهای سنتی»، به چوب‌های گردو و توت، زبان تکلم بخشیده است. بخش جانبی و البته روح‌نواز مراسم، اجرای موسیقی سنتی بود. مضراب‌هایی که بر سیم‌های سنتور می‌نشست، گویی شرح حال همین هنرمندان بود؛ صبور، عمیق و ماندگار. سخنرانی‌های تخصصی نیز در میان برنامه، به این نکته تأکید داشت که صنایع‌دستی همدان، محرک اصلی گردشگری استان است. گردشگری که برای دیدن «دست‌سازه‌ها» می‌آید، در واقع به تماشای «فرهنگ» آمده است.
صنایع‌دستی زبانی زنده
سرپرست معاونت صنایع‌دستی در این مراسم، هفته صنایع‌دستی فرصتی است برای بازخوانی جایگاه یکی از اصیل‌ترین و در عین حال آینده‌دارترین ظرفیت‌های ملی ایران؛ ظرفیتی که در پیوند میان فرهنگ، اقتصاد، هویت و اشتغال، نقشی فراتر از یک حوزه تولیدی ایفا می‌کند و می‌تواند به یکی از مهم‌ترین ارکان توسعه پایدار کشور بدل شود.
صنایع‌دستی ایران امروز زبانی زنده برای گفت‌وگو با آینده است. این حوزه با برخورداری از ۲۹۹ رشته دارای مجوز و مصوبه رسمی‌و فعالیت در قالب ۱۸گروه تخصصی، یکی از گسترده‌ترین عرصه‌های تولید فرهنگی کشور به شمار می‌رود. گستره‌ای که از هنرهای سنتی و بافت‌های داری و غیرداری تا صنایع‌دستی چوبی، فلزی، سفالی و ده‌ها رشته دیگر را دربرمی‌گیرد و شبکه‌ای بزرگ از مهارت، خلاقیت و کارآفرینی را در سراسر ایران شکل داده است.
بهروز ندایی عنوان کرد: امروز جمع کثیری در حوزه صنایع‌دستی کشور فعالیت می‌کنند و این آمار نشان‌دهنده حضور هزاران کارگاه، خانواده، هنرمند و تولیدکننده‌ای است که اقتصاد فرهنگ را در دورترین روستاها تا بزرگترین شهرهای کشور زنده نگه داشته‌اند. از همین رو صنایع‌دستی را باید یکی از مردمی‌ترین بخش‌های اقتصاد ایران دانست؛ اقتصادی که بر پایه دانش بومی، سرمایه انسانی و مزیت‌های فرهنگی شکل گرفته است.
تحول مهم سال‌های اخیر، عبور صنایع‌دستی از تولید تزئینی و حرکت به سمت تولیدات کاربردی بوده است. امروز حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد محصولات صنایع‌دستی علاوه بر ارزش‌های هنری و فرهنگی، دارای کارکرد مصرفی هستند. این تغییر رویکرد، صنایع‌دستی را بیش از گذشته وارد زندگی روزمره مردم کرده و ظرفیت‌های تازه‌ای برای توسعه بازار داخلی و حضور مؤثرتر در بازارهای جهانی ایجاد کرده است. آینده این حوزه در پیوند میان اصالت و کارآمدی تعریف می‌شود؛ جایی که هنر ایرانی نه در ویترین‌ها، بلکه در متن زندگی مردم جریان می‌یابد.
از نگاه وی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اخیر، تثبیت جایگاه قانونی صنایع‌دستی در نظام حکمرانی کشور است. برای نخستین‌بار وظایف وزارت میراث‌فرهنگی و سایر دستگاه‌های اجرایی در حوزه‌های میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به‌صورت شفاف تعیین شده و موضوعاتی همچون اشتغال، آموزش، صادرات و توسعه بازار دارای چارچوب‌های مشخص قانونی شده‌اند. این اتفاق، زمینه را برای سیاست‌گذاری دقیق‌تر و پاسخگویی مؤثرتر در سال‌های آینده فراهم می‌کند.
همدلی برای هنر
نکته قابل توجه حضور بهروز ندایی سرپرست معاونت صنایع‌دستی در این مراسم بود.
در پایان، عکس‌های یادگاری گرفته می‌شود و اساتید با لوح‌ها و تندیس‌های خود، تالار را ترک می‌کنند. اما آنچه در ذهن می‌ماند، لرزش دستان برخی از این پیشکسوتان از سر کهولت سن نیست؛ بلکه استواری هنری است که در سینه دارند.
«دست‌های ماندگار ۳» ثابت کرد که همدان، قدردان ریشه‌های خود است.
ما بر این باوریم که گردشگری این استان، بدون تیشه منبت‌کار و چرخ سفالگر، کالبدی بی‌روح است. این گزارش، ادای دینی بود به 7ستاره‌ای که در شب خردادی هتل باباطاهر، درخشیدند تا یادمان بماند هنر، تنها میراثی است که زمان بر آن چیره نمی‌شود.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس