پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

چند توصیه مهم به مسئولان

کودکان؛ فراموش‌شدگان مدیریت شهری

نویسنده : مریم مقدم

شعارزدگی وقتی در همدان عینیت پیدا کرد که عنوان شهر دوستدار کودک گریبان شهر را گرفت. این عنوان را بگردید و در کوچه و خیابان و پارک‌های شهر پیدا کنید. بر خلاف جمعیت کودکان در همدان هیچ امکانات و زیرساختی که کودک را تشویق و ترغیب به حضور در سطح شهر کند، نمی‌بینید.

شهر دوستدار کودک یعنی یک بانک، هتل، فروشگاه، مرکز خدماتی و... در شهر باشد که خدمات آن توسط کودکان به کودکان با نظارت بزرگسالان داده شود. آیا شما به عنوان شهروند این مهم را در هیچ منطقه‌ای از همدان می‌بینید؟ همدان که ادعای «شهر دوستدار کودک» را دارد، این روزها حتی روشنایی پارک‌ها و مسیرها، مبلمان شهری مناسب، رنگ‌های مناسب کودکان و المان‌های خاص را نیز برای کودکان ندارد.
این‌ها را ابتدای مطلبی گفتیم که در ادامه با خواندن آن دریابید این عنوان از کجا آمد و به همدان نسبت داده شد؟ و آیا این شهر دوستدار کودک است یا تنها عنوان آن را یدک می‌کشد.

5 سال پیش بود که موضوع شهر دوستدار کودک و امکان‌پذیر بودن آن در ایران در نهادهای غیردولتی دوستدار و حامی کودکان مورد بحث و پیگیری قرار گرفت. در شهریور ماه سال 1398 رسانه‌ها به نقل از دبیر کارگروه شهر دوستدار کودک در این ‌باره گفتند، برای نخستین بار در بازسازی شهر بم به معیارهای شهر دوستدار کودک توجه شد. پس از آن چند شهر دیگر از جمله قوچان، قزوین، برازجان و سپاهان‌شهر اقداماتی در این زمینه انجام دادند و در همان زمان شهری که به عنوان شهر دوستدار کودک شناخته شد شهر اوز در استان فارس بود.

در همدان از حدود سال 1397 به پیشنهاد کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای اسلامی شهر کارگروه شهر دوستدار کودک در مرکز مطالعات شورای شهر تشکیل شد. با در نظر گرفتن این طرح در بودجه‌بندی شهرداری برای نخستین بار کار به طور جدی‌تر ادامه یافت. در جلسات نخست این کارگروه که معاونت‌های شهرسازی و خدمات شهری و سازمان فرهنگی اجتماعی شهرداری، افراد و تشکل‌های دوستدار کودک با تخصص‌های مختلف و برخی سازمان‌های دولتی مرتبط حضور داشتند به بحث و هم‌اندیشی درباره شهر دوستدار کودک از دیدگاه یونیسف، دستورالعمل کشوری، کارهای انجام‌شده در ایران و وضعیت همدان و راهکارهای مطالعاتی و اجرایی پرداخته شد.

درحالی‌که با انتخاب همدان به عنوان یکی از 12 شهر آزمایشی (پایلوت) برای گرفتن نشان شهر دوستدار کودک و اقدامات اولیه دوستداران و فعالان حوزه حقوق کودکان امید بسیاری به شورای شهر و مدیریت شهری داشتند، متأسفانه رکود 2سال اخیر سبب دلسردی و بی‌عملی نسبی سازمان‌های غیردولتی هم در این زمینه شده است.

متأسفانه چشم‌انداز امیدوارکننده‌ و اراده‌ای در پیگیری و اجرای برنامه‌های دوستدار کودک مانند ایجاد فضاهای بازی برای کودکان با نیازهای ویژه، ایمن‌سازی عبور و مرور، اجرای مراسم خاص کودکان، ساخت اتاق‌های مادر و کودک و سایر طرح‌های الزامی شهر دوستدار کودک وجود ندارد و تبدیل همدان به یک شهر دوستدار کودک بسیار دور و دست‌نیافتنی به نظر می‌رسد.

پس از ابلاغ دستورالعمل جدید و تعیین معاونت شهرسازی شهرداری به عنوان مجری، تشکیل شورای اجرایی شهر دوستدار کودک در این معاونت و هماهنگی این شورا و کارگروه، کار در شاخه اجرایی هم آغاز شد.

پس از گذشت این همه سال با توجه به شرایط موجود می‌توان به جرأت گفت کودکان و نوجوانان فراموش‌شده‌ترین گروه در مدیریت شهری در همدان هستند. در طراحی، ساخت و مدیریت شهرها از فضاهای کاری و حمل‌ونقلی گرفته تا فضاهای فراغتی و حتی فضاهای مسکونی، اولویت با رفع نیازهای اقشار خاصی از شهروندان است که به طور عمده شامل مردان، جوانان، شاغلان، افراد سالم و افرادی با میزان قابل قبولی از ثروت و دارایی مادی می‌شود. در این میان کودکان، زنان، افراد مسن و ناتوانان و توانیابان به درجات گوناگون مورد غفلت قرار گرفته‌اند.

از زمانی که عنوان شهر دوستدار کودک به همدان اختصاص یافت تا امروز هیچ تحولی در سطح شهر همدان اتفاق نیفتاد که به این نتیجه برسیم که همدان شهر دوستدار کودک است، زیرا که این مهم فقط یک حوزه منفرد نیست، بلکه تمام ابعاد زندگی کودکان را دربر می‌گیرد که شامل بهداشت، تغذیه، آموزش، مسائل قضایی کودکان، امکانات رفاهی و حق شهروندی آنان می‌شود شما به عنوان یک شهروند بگویید آیا ردپایی از شهر دوستدار کودک در همدان می‌بینید؟؟.

بنابراین برنامه‌ریزی و طراحی باید با سنجش معیارهای کودکان و نوجوانان از محیط زندگی‌شان انجام گیرد. در شهر دوستدار کودک، نحوه مدیریت و حکمرانی خوب مستلزم تخصیص فرصت به کودکان برای تصمیم‌گیری است.

بر این اساس، خلاصه گفت‌وگوی همدان پیام با کارشناسان متعدد شهری شامل چند توصیه مهم به مدیران شهری در مورد نقش فضاهای شهری شد که این مهم در ارتقای خلاقیت و دوستدار کودک ضروری است:

دسترسی مناسب به فضاهای شهری برای کودکان

دسترسی یکی از مهم‌ترین خصوصیات یک شهر خوب و دوستدار کودک است. فراهم کردن امکان دسترسی مستقل کودکان به طیف متنوعی از خدمات و فعالیت‌های اجتماعی مناسب کودکان در تمامی سنین نقش بسزایی در ایجاد فضاهای جمعی موفق برای کودکان خواهد داشت.

ایجاد فضاهای عمومی و شهری نظیر بوستان‌های شهری در مجاورت واحدهای مسکونی نیز نقش مهمی در رضایت کودکان دارد.

تنوع فعالیت‌ها و کارکردها در فضاهای عمومی برای کودکان

تنوع فعالیت‌ها نظیر فضاهای بازی، فضاهای مکث، تنوع خدمات، فضاهای سبز، مبلمان‌های متنوع و فضاهای متنوع بازی و وسایل بازی متناسب با آن بی‌شک نقش مهمی در ارتقای سرزندگی فضاهای دوستدار کودک خواهد داشت. فضاهایی برای نقاشی از زمره فضاهای مورد خواست کودکان به شمار می‌رود.

مجسمه‌های حیوانات که کودکان آنها را دوست دارند، می‌تواند به کودکان چیزهای زیادی درباره حیوانات آموزش دهد و مجسمه‌هایی از اسطوره‌ها نیز می‌تواند به کودکان تاریخ و فرهنگ بیاموزد. لازم است از وسایل بازی برای توسعه خلاقیت کودکان استفاده کرد.

امنیت فضاهای شهری برای کودکان

امنیت فضاهای جمعی برای کودکان سبب نهراسیدن و اضطراب آنها از تأسیسات، راه‌ها، ساختمان‌ها و اتفاقات غیرمترقبه می‌شود. تحقق امنیت در فضاهای جمعی کودک نیز مستلزم مشارکت مردم در حفظ امنیت فضاهای عمومی، جلوگیری از ورود افراد بزهکار، دعوا و نزاع در محله، تأمین روشنایی مناسب در شب و جلوگیری از ایجاد فضاهای بی‌استفاده است.

در انتخاب مصالح، موضوع مقاوم بودن مصالح از شاخصه‌های مورد توجه کودکان است. آنها باید احساس ایمنی از مصالح داشته باشند که چوب یکی از این مصالح است. برخی از مصالح مانند آهن زمانی که در وسایل و تجهیزات مورد استفاده قرار می گیرد، ممکن است به برای کودکان صدمه بزند.

توجه به فضای سبز و رستوران

کودکانبه طور ذاتی موجوداتی زیست‌دوست و طبیعت‌خواه متولد می‌شوند. این را به‌خوبی از حس کنجکاوی آنها در مواجه با طبیعت می‌توان دید. فضای سبز باید با عناصر گیاهی سبز محصور باشد. این عناصر شامل درختان و گل‌ها و نورپردازی است.
فضاهای سبز باید در تلفیق با فضاهای بازی باشد، به طوری که فضاهای بازی مملو از درختان، گل‌ها و نیز دریاچه کوچک یا استخر باشد. فضای سبز و دریاچه نقاط کانونی فضاهای بازی کودکان است که جاهایی برای خوردن و بازی در اطراف آن قرار دارد. برای کودکان خوشایند نیست که شما آنها را از بزرگ‌ترها جدا کنید.
همه آنها می‌خواهند در کنار بزرگ‌ترها باشند، اما در عین حال به داشتن حریمی مختص به خود نیز نیاز دارند. نیاز به فضاهایی برای خوردن غذا برای کودکان در میان فضاهای سبز و در کنار استخر و زمین بازی که در مرکز پارک هستند از نکات مهم دیگر است. رنگ‌های روشن، سایه‌بان و نور از موارد مورد توجه کودکان در فضاهای سبز است.

بهترین شهرهای دوستدارکودک در جهان

شهرهای دوستدار کودک به نقاطی از دنیا اشاره دارد که در آنها، نیازهای کودکان در طراحی شهری به دقت مورد توجه قرار گرفته شده است و در نتیجه سال‌های اولیه زندگی خود را با نشاط کافی سپری می‌کنند.
به گزارش ایمنا، معماران در اغلب شهرهای دنیا هنگام طراحی مناطق، کودکان و نیازهای آنها را نادیده می‌گیرند و به همین علت، این افراد آینده‌ساز، دوران خردسالی خود را در فضاهای بسته و با کمترین شور سپری می‌کنند. این در حالی است که در بسیاری از شهرهای دنیا نقش کودکان در طراحی شهری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است و در نتیجه، فضاهای عمومی مملو از زمین‌های بازی، پارک، امکانات تفریحی و آموزشی است. در چنین شهرهایی، کودکان از آزادی عمل بیشتری برخوردار هستند و می‌توانند با کاوش در دنیای اطراف خود به کشف واقعیت‌های بسیاری دست بیابند و همین امر، زمینه نبوغ آنها را در سال‌های بعدی زندگی رقم می‌زند. در ادامه به معرفی شهرهایی از جهان پرداخته می‌شود که در آنها زمینه شکوفایی استعدادهای کودکان از طریق فضاهای مناسب فراهم شده است.
سنگاپور
سنگاپور شهری با فرهنگ غنی به‌شمار می‌رود که از فضاهای اسرارآمیز بسیاری برای نشاط کودکان برخوردار است. کودکان در این شهر می‌توانند از قدم زدن در خیابان‌هایی که از 2طرف با مغازه‌های خوراکی فروشی و رستوران‌ها احاطه شده است، نهایت لذت را تجربه کنند. علاوه بر این، چشم‌اندازهای زیبای شهر و عبادتگاه‌هایی با معماری منحصر به فرد نه‌تنها کودکان، بلکه سایر عابران را به وجد می‌آورد و آنها را به گذراندن اوقات فراغت بیشتر به تماشای خود سوق می‌دهد. خیابان‌های سنگاپور به خوبی تمام طراحی شده به این صورت که 2طرف آنها را درختان بلند فرا گرفته است و در نتیجه کودکان می‌توانند زیر سایه‌های گسترده آنها به انجام فعالیت‌های مورد علاقه خود بپردازند. سفر از طریق تله‌کابین‌ها بر فراز ساحل تفریحی سنتوزا از دیگر ویژگی‌های سنگاپور به‌شمار می‌رود که آن را در لیست بهترین شهرهای دوستدار کودک جهان قرار داده است.
اغلب محله‌های سنگاپور دارای فضای بین ساختمانی است که مملو از فضای سبز و وسایل بازی است. مساحت این فضاها به قدری وسیع است که کودکان برای رسیدن به مدرسه یا رفتن به محلات دیگر، نیاز به رد شدن از خیابان ندارند و به همین علت بسیار ایمن هستند.
علاوه بر این، مجتمع‌های مسکونی سنگاپور، دارای فضای مشترک بین همسایه‌ها در هر طبقه است. این فضاها به امکانات ویژه‌ای مجهز است که امکان برگزاری جشن تولد، مهمانی و هر اجتماع دیگری حتی تشییع را به ساکنان می‌دهد. کودکان سنگاپوری در اولویت استفاده از این فضاها هستند و می‌توانند بدون اینکه محیط خانواده خود را ترک کنند، در این فضاهای مشترک با سایر همسالان خود معاشرت داشته باشند.
لندن، بریتانیا
بدون شک، لندن یکی از شهرهای دنیا با زیباترین چشم‌اندازهای طبیعی است که با همین قابلیت توانسته است به یکی از توریست‌پذیرترین شهرهای جهان تبدیل شود. وجود فضاهای طبیعی بی‌شمار در این شهر، کودکان را به ماجراجویی و کشف حقایق در مورد دنیای پیرامون سوق می‌دهد و این در حالی است که بازدید از کاخ باکینگهام، برج لندن و چشم لندن یا چرخ هزاره به عنوان بلندترین چرخ‌وفلک سراسر قاره اروپا تجربه شگفت‌آورترین لحظات را برای کودکان به ارمغان می‌آورد. صرف وعده‌های غذایی در رستوران جنگل بارانی نیز برای کودکان بسیار لذت‌بخش خواهد بود، زیرا که محیط آن از یک فضای جنگلی برخوردار است و پیرامون آن را حیات وحش احاطه کرده است. طراحان لندنی برای تسهیل رفت‌وآمد کودکان در شهر نیز به گونه‌ای برخی از محله‌ها را مناسب‌سازی کرده‌اند که آنها علاوه بر راحتی و ایمنی در مسیر، بتوانند اوقات خوشی را با بازی و فضاهای سرگرم‌کننده بین راه تجربه کنند. تجهیز خیابان‌ها به وسایل بازی، نظیر تاب و سرسره در مسیر از جمله راهکارهای ترغیب کودکان به استفاده از مسیرهای امن در لندن است.
اورلندو، ایالات متحده آمریکا
اورلندو از شهرهای بسیار زیبای آمریکا به حساب می‌آید که در ایالت فلوریدا واقع شده است و به واسطه فضاهای سبز مملو از گل‌های زیبای خود در سراسر جهان شهرت دارد. علاوه بر این، اورلندو میزبان بزرگ‌ترین و بهترین شهربازی‌های جهان است و همین ویژگی آن را به بهترین شهر دوستدار کودکان در سراسر دنیا تبدیل کرده است. بسیاری از مردم جهان، این شهر آمریکایی را برای گذراندن اوقات فراغت خود در فصل تعطیلات انتخاب می‌کنند تا در کنار فرزندان خود بهترین اوقات را در تفریح‌گاه‌های مشهور جهان یعنی والت دیزنی ورلد و تفرجگاه یونیورسال اورلندو تجربه کنند. شهرستان اورلندو علاوه بر مکان‌های ذکرشده و شهربازی‌ها، فضاهای بی‌شمار دیگری را در خود جای داده است که طراحی منحصربه‌فرد آنها برای رفع نیاز کودکان، زمینه سرگرم کردن آن‌ها را فراهم می‌آورد.
آمستردام، هلند
اگرچه بسیاری از مردم جهان بر این باور هستند که آمستردام، پایتخت هلند، برای کودکان طراحی نشده است، با این حال کاوش بیشتر در شهر درست عکس این قضیه را ثابت می‌کند. آمستردام شهری بسیار زیبا، با فرهنگ و تاریخ غنی محسوب می‌شود که از مکان‌های عمومی بسیار شگفت‌انگیز بسیاری برخوردار است و به واسطه همین ویژگی کودکان و خانواده‌ها را به گذراندن اوقاتی خوش در بیرون از منزل دعوت می‌کند. وافل‌های بسیار لذیذ و وجود پیاده‌راه‌ها و مسیرهای دوچرخه‌سواری از دیگر ویژگی‌های مهم پایتخت هلند به شمار می‌رود که زندگی را برای کودکان بسیار لذت‌بخش کرده است. علاوه بر این، وفور زمین‌های بازی، شهربازی‌ها و استخرهای شنا در فوندل پارک شهر در تبدیل آمستردام به یکی از محبوب‌ترین شهرهای دوستدار کودک جهان نقش مهمی ایفا کرده است.
والتا، مالت
جوانان و افراد میانسال، والتا را به خاطر تاریخ غنی، آبشارهای زیبا و معماری‌های منحصر به فرد آن بسیار ارزشمند می‌دانند و این در حالی است که شهر جاذبه‌های بسیاری را نیز برای کودکان در خود جا داده است. فضاهای تفریحی بی‌شمار در "باغ‌های باراکا بالا" و همچنین تفرج‌گاه بندر Saint Elmo زمینه را برای بازی و ماجراجویی کودکان فراهم می‌آورد و این در حالی است سواحل زیبای بی‌شمار آن در جذب کودکان به گذراندن اوقات فراغت خود به شن‌بازی و آب‌بازی نقش مهمی ایفا می‌کند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس