پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

قلعه یزدگرد‌سوم ظرفیت گردشگری در سامن

ملایر- سحر یوسفی- خبرنگار همدان پیام: بقایای قلعه‌ یزگرد سوم یکی از آثار تاریخی کمتر شناخته شده‌ایی است که در ارتفاعات روستای حاجی‌خدر واقع شده است. این روستا که در دل رشته کوه‌های زاگرس جا خوش کرده است، ۲۵ کیلومتر تا ملایر فاصله دارد و جزو بخش سامن محسوب می‌شود.

در تور یک‌روزه طبیعت‌گردی و فرهنگی تاریخی که اداره میراث‌فرهنگی ملایر تدارک دیده بود در مسیر جاده ملایر به بروجرد پس از عبور از سامن درست جایی که سیلوی ۲۰هزار تنی سامن قرار دارد وارد جاده فرعی شدیم و پس از عبور از روستاهای محمود‌آباد، قلعه میرزا، قلعه نقدعلی (ضرب‌علی) به روستای حاجی‌خدر رسیدیم.

ظاهر روستا از تغییر اساسی در بافت روستا و ساخت وسازهای شهری حکایت می‌کرد. از روستای حاجی‌خدر تا بقایای قلعه یزدگرد سوم حدود ۲ کیلومتر فاصله بود که به‌طور کامل شامل تپه‌های ممتد می‌شد تا به نوک بلندترین تپه که از دور به‌صورت سنگ‌ریزه‌های سفیدرنگ به چشم می‌آمد ختم می‌شد.

مسیر رسیدن به قلعه سراسر از گون‌های وحشی، کنگر، چای کوهی یا همان کرک خرگوشه ، تیغ توراغ که در زبان محلی به خوشاروزه معروف است، پوشیده بود.
طبیعت بکر و دلنواز و هوای مطبوع کوهستان به همراه عشایری که به مدد پوشش گیاهی غنی این منطقه در ارتفاعات مستقر شده بودند، صدای گوسفندان و سگ گله و ... آرامشی دلچسب از جنس طبیعت نصیب هر رهگذری می‌کرد.

رشته کوه‌های از برف پوشیده زاگرس در کنار طبیعت بهاری منطقه چنان خیال‌انگیز بود که گویی بر ابرها سوار شده بودیم.

پس از پشت سر گذاشتن تپه‌های متعدد به نوک مرتفع‌ترین تپه رسیدیم جایی که احساس می‌کردی تمام منطقه زیر پاهایت قرار دارد، سنگ‌های سفیدی که پله به پله روی هم تلمبار شده بود حکایت از قلعه ویرانه‌ آخرین پادشاه ساسانی داشت که روزی به این مکان پناه آورده بود.

رئیس میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ملایر در حاشیه بازدید از قلعه یزدگرد سوم گفت: در کشور ۳ قلعه منسوب به قلعه یزدگرد سوم ساسانی وجود دارد که یکی در کوه‌های دالاهو کرمانشاه واقع شده که قلعه سنگی است و ماندگاری بهتری دارد ، یکی دیگر در مرکز شهر نهاوند در محله پاقلا یا پاقلعه تاریخی بوده که به صورت خشت و گلی ساخته شده و در زمان قاجارها از بین می‌رود و تخریب می‌شود و سومین قلعه، دژ نگهبانی است که بین مرز استان همدان و لرستان قرار گرفته است .

ابراهیم جلیلی بیان کرد: این قلعه ۸۰ در ۸۰ مترمربع وسعت دارد که تمام آن با سنگ‌هایی که از مصالح بومی منطقه است ساخته شده است اما طبق شواهد سنگ‌ها ملاتی نداشته و بیشتر حالت خشکه‌چینی داشته است.

وی بیان کرد: این قلعه حالت دژ نگهبانی داشته و در حمله اعراب به ایران ، یزدگرد سوم در آخرین جنگ‌هایی که داشته به این منطقه پناه می‌آورد.

جلیلی افزود: به دلیل اینکه این مکان از جنوب به بروجرد، در غرب و جنوب غرب به نهاوند و تویسرکان ، در شمال به ملایر و بخشی از استان همدان و از شرق به بخشی از استان مرکزی (توره) اشرافیت دارد به صورت مهندسی و به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی آن برای تسلط بر منطقه انتخاب شده است.

وی بیان کرد: چند مکان در نزدیکی قلعه بوده که کاربری‌های مختلفی برای لشگر یزدگرد داشته که می‌توان به روستای اشترینان، روستای کهکدان و ده‌ریز اشاره کرد.
جلیلی در ادامه با اشاره به اینکه اشترینان محل نگهداری شترها یا همان اشترهای لشگر یزدگرد بوده است، افزود: در دوران ساسانی واحدی برای نگهداری از شترها وجود داشته که گویا این شترها برای رم دادن اسب‌های عربی بکار گرفته می‌شدند .

وی افزود: روستای کهکدان یا کاهگدان محل نگهداری و تأمین آذوقه و علوفه و کاه لشگر، روستای ده‌ریز محل آشپزخانه و در روستای طایمه اردوگاه لشکر یزدگرد سوم بوده است.

جلیلی گفت: زمانی که یزدگرد سوم در حملات متعدد اعراب شکست می‌خورد به این منطقه پناه می‌آورد و در نهایت شکست خورده و فرار می‌کند و در مرو به دست آسیابانی به نام خسرو کشته می‌شود.

یکی از اهالی باصفای روستای حاجی‌خدر درباره این قلعه گفت: طبق نقل قول‌ها و شنیده‌ها از بزرگان روستا، این قلعه مانند برج مراقبت بوده و حالت دیده‌بانی داشته که در جنگ اعراب با ایران در زمان ساسانیان، یزدگرد سوم به این مکان پناه می‌آورد و شکست می‌خورد.

احمد علیمحمدی افزود: در داستان‌های نقل شده از مردم که البته صحت و سقم آن مشخص نیست، گفته می‌شود یزدگرد سوم دختری به نام رکسانا داشته که پس از شکست لشگر توسط اعراب به عنوان غنیمت جنگی به اسارت برده می‌شود.

وی ادامه داد: آن زمان در میان اعراب رسم بوده که اسرا را به عنوان کنیز یا همسر انتخاب می‌کردند اما چون رکسانا بزرگ‌زاده بوده حق انتخاب را به او می‌دهند.

علیمحمدی گفت: رکسانا نیز دنبال جوانی که در خواب دیده می‌گردد که امام حسین (ع) بوده و به عقد امام حسین (ع) در می‌آید.

وی افزود: امام علی (ع) به دلیل جایگاهی که رکسانا داشته اسمش را به شهربانو به معنی "دختر یکی از بزرگان و سرشناسان ایران‌زمین ، شاه بانوان ایرانی" تغییر می‌دهد و حاصل این ازدواج به دنیا آمدن امام سجاد (ع) است.

علیمحمدی در پایان گفت: تا حدود ۲۰ سال پیش قلعه شکل و شمایل خود را حفظ کرده بود اما با گذر زمان و نیز با حفاری‌های غیرمجاز افراد سودجو متأسفانه تخریب شده و شکلی از قلعه به‌جای نمانده است.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس