بلوار ارم، ریه سبز و خاطرهانگیز شهر همدان، امروز در معرض تصمیمی است که میتواند چهره این شهر را برای همیشه تغییر دهد. پروژه احداث هتل دهطبقهای در محور ارم با واکنش گسترده کارشناسان شهرسازی، معماران و شهروندان روبهرو شده است.
منتقدان میگویند این طرح نهتنها با اسناد بالادستی شهر مغایرت دارد، بلکه عدالت فضایی، محیط زیست و کیفیت زندگی شهری را نیز قربانی خواهد کرد.
همدان پیام در گفتوگویی تفصیلی با حسن سجادزاده (استاد تمام شهرسازی و معاون پژوهشی دانشکده هنر و معاصر دانشگاه بوعلیسینا) و محمدرضا عراقچیان (عضو هیأت علمی معماری دانشگاه بوعلیسینا)، ابعاد مختلف این پروژه را بررسی کرده است.
مغایرت با اسناد قانونی
سجادزاده در آغاز گفتوگو با تأکید بر لزوم پایبندی به قانون میگوید: طرح جامع و تفصیلی شهر همدان، طرح آمایش سرزمین استان و مصوبات دامنه شمالی الوند، همگی ساختوساز بلندمرتبه در محور ارم را ممنوع کردهاند. این محدوده بهعنوان پهنه فضای سبز و فراغتی تعریف شده و بارگذاری سنگین در آن، تخلف از قوانین مصوب است.
وی ادامه میدهد: وقتی طرحهای توسعه شهری نادیده گرفته میشوند، بینظمی کالبدی و نارضایتی اجتماعی در پی خواهد داشت. اجرای پروژهای بدون انطباق با طرحهای مصوب، عملاً به تضعیف مفهوم قانون در مدیریت شهری منجر میشود.
پروژه بدون پیوست کارشناسی
محمدرضا عراقچیان، استاد معماری دانشگاه بوعلیسینا نیز در گفتوگو با همدان پیام با اشاره به کمبود مطالعات تخصصی میگوید: پروژههای شهری در مقیاس بزرگ الزاماً باید دارای پیوستهای اجتماعی، زیستمحیطی، اقتصادی و فرهنگی باشند. در این مورد، هیچ پیوست کارشناسی ارائه نشده است. این یعنی تصمیمگیری بدون داده و بدون مشارکت مردم.
وی با تأکید بر نقش مکانیابی در توسعه شهری میافزاید: هتلها باید در مناطق کمترتوسعهیافته قرار گیرند تا نقش محرک در توسعه اقتصادی ایفا کنند. مثلاً محور آیتالله نجفی یا محدوده شهرک فرهنگیان میتوانستند مکانهای مناسبی باشند، نه قلب فضای سبز شهر.
ساختوساز در منطقه فریز شده
عراقچیان با اشاره به اسناد رسمی مصوب هشدار میدهد: در طرح دامنه شمالی الوند که به سفارش میراث فرهنگی تدوین شده، بخش شمالی بلوار ارم منطقه فریزشده به لحاظ ساختوساز جدید است. این مصوبه در کارگروههای ملی و استانی تأیید شده است. صدور مجوز در چنین منطقهای یعنی نادیده گرفتن مصوبات رسمی و بیاعتنایی به اصول حرفهای شهرسازی.
تهویه طبیعی شهر در خطر
وی در ادامه به بُعد اقلیمی طرح اشاره میکند: وقتی پروژهای بلندمرتبه در مسیر باد غالب شهر ساخته میشود، در دو سمت آن تا شعاع قابل توجهی تلاطم جریان هوا ایجاد میشود و تهویه طبیعی شهر مختل خواهد شد. در شهری کوهستانی مانند همدان، این مسئله آثار جدی بر کیفیت هوا دارد و میتوان آن را با نرمافزارهای شبیهسازی اثبات کرد.
عراقچیان ادامه میدهد: در کنار این مسئله، منظر شهری و دید به کوهستان الوند نیز آسیب میبیند. ساختمان مرتفع دید مردم به کوه را میگیرد، در حالی که الوند بخشی از هویت بصری همدان است. این محور باید به عنوان قاب دید الوند حفظ شود، نه سد بصری آن.
عدالت و طبیعت، دو قربانی بلندمرتبهسازی
اما بخش مهمی از نقد کارشناسان به تبعات اجتماعی و عدالت شهری مربوط میشود
.
عراقچیان در ادامه گفتوگو میگوید: نکته قابل توجه دیگر، تبعات عدالتمحور این تصمیم است. صدور مجوز برای یک هتل در این محدوده بهطور طبیعی زمینهساز مطالبه مجوز برای سایر متقاضیان خواهد شد. اگر مجوزهای دیگر صادر نشود، عدالت اجتماعی زیر سؤال میرود و اگر صادر شود، شهر با بحرانی ترافیکی و زیستمحیطی روبهرو میشود.
وی هشدار میدهد: در این مسیر چند بیمارستان مهم وجود دارد و باید در شرایط بحرانی مسیر تردد باز بماند. اکنون نیز با وجود دو هتل و مراکز درمانی موجود، ترافیک بلوار ارم خطرناک است. اضافهشدن بار جدید، تهدیدی برای ایمنی شهروندان است.
وی با صراحت میگوید: هیچ کارشناس مستقلی بارگذاری جدید در محور ارم را از نظر علمی تأیید نمیکند، مگر تحت فشار مالک یا مدیران سیاسی. از این رو این تصمیم نه از دید علمی، نه از دید عدالت شهری قابل دفاع نیست و باید بازنگری شود.
تخریب فضاهای عمومی و حافظه شهری
سجادزاده نیز با نگاهی اجتماعیتر ادامه میدهد: بلوار ارم تنها یک خیابان نیست؛ حافظه زنده شهر است. فضایی برای پیادهروی، تعامل و نشاط اجتماعی. تبدیل چنین فضایی به سازهای اقامتی یعنی خصوصیسازی فضای عمومی. این روند در بلندمدت باعث از بین رفتن حس تعلق و کاهش نشاط اجتماعی در شهر میشود.
وی تأکید میکند: توسعه باید متوازن باشد، نه یکسویه. نمیتوان فضاهای سبز و طبیعی را قربانی ساختوساز کرد و نام آن را پیشرفت گذاشت.
تجربههای ناموفق و راهکارهای جایگزین
سجادزاده با یادآوری پروژههای مشابه میگوید: نمونههایی مانند تالار قرآن و برخی هتلهای قبلی نشان دادهاند که بدون مطالعه کافی، نتیجهای جز افت کیفیت فضایی در پی ندارد. اگر واقعاً شهر نیاز به اقامتگاه دارد، میتوان از ظرفیت خانهها و کاروانسراهای تاریخی برای ایجاد هتلهای سنتی استفاده کرد؛ هم گردشگری رونق میگیرد و هم هویت شهر حفظ میشود.
وی اضافه میکند: در بسیاری از شهرهای تاریخی ایران مانند اصفهان و یزد، رویکرد توسعه بر احیای میراث گذشته است، نه تخریب آن. همدان هم میتواند با نگاه بازآفرینی، الگوی توسعهای متفاوت ارائه دهد.
در پایان گفتوگو، کارشناسان دانشگاه بوعلیسینا بر یک نکته تأکید دارند: بلوار ارم نباید قربانی تصمیمهای عجولانه و غیرکارشناسی شود.
پروژه احداث هتل دهطبقه در این محور از دیدگاه فنی، زیستمحیطی، اجتماعی و حقوقی با اشکالات جدی روبهروست. در این طرح نه عدالت فضایی رعایت شده، نه تهویه طبیعی و منظر الوند حفظ میشود و نه منافع عمومی مردم در نظر گرفته شده است.
بلوار ارم برای مردم همدان تنها یک خیابان نیست؛ خاطرهای زنده از طبیعت، آرامش و زندگی جمعی است.
شهرها زمانی رشد میکنند که میان انسان و طبیعت تعادل برقرار شود؛ نه آنکه برای هر برج تازه، بخشی از روح شهر قربانی شود.
