اگر علیصدر درسالهای گذشته متناسب با ظرفیتهای خود توسعه یافته بود، امروز اساسا موضوع واگذاری تا این اندازه محل بحث نبود. اگر درآمدهای آن صرف توسعه زیرساختها میشد، اگر برند علیصدر در بازارهای بینالمللی گردشگری جایگاه شایستهای پیدا میکرد و مجموعههای اقامتی، تفریحی و خدماتی متناسب با آن شکل میگرفت، امروز کمتر کسی از ضرورت تغییر در شیوه بهرهبرداری سخن میگفت.
زنجیره خدمات پیرامون غار سالها توسعه نیافت
واقعیت اما این است که علیصدر با وجود همه ظرفیتهای کمنظیرش، سالها کمتر از توان واقعی خود عمل کرده است. سهم آن در اقتصاد گردشگری استان همچنان با ظرفیت حقیقیاش فاصله دارد، ماندگاری گردشگران افزایش محسوسی نیافته، زنجیره خدمات پیرامون غار توسعه کافی پیدا نکرده و سرمایهگذاریهای تحولآفرین نیز شکل نگرفته است.
از همین رو مسئولان استان به این جمعبندی رسیدند که برای ایجاد یک جهش، سرمایهگذار جدید وارد میدان شود. این تصمیم نه اقدامی ناگهانی، بلکه بخشی از سیاست جذب سرمایه، ارتقای مدیریت و ورود منابع مالی جدید به مهمترین مجموعه گردشگری استان بود. اکنون این پرسش مطرح است؛ اگر خود استان با برگزاری مزایده، سرمایهگذار را به حضور در همدان دعوت کرده است، آیا اخلاق اقتصادی و منطق توسعه اجازه میدهد همان سرمایهگذار از نخستین روزهای فعالیت با موجی از بیاعتمادی، در برخی موارد شاید حتی سنگاندازی برخی بخشها روبهرو شود؟
هیچ سرمایهگذاری، چه بومی و چه غیربومی، در فضایی که آینده فعالیتش به طوردائم زیرسؤال باشد، احساس امنیت نخواهد کرد. امنیت سرمایهگذاری فقط با قوانین تأمین نمیشود؛ رفتار جامعه، رسانهها و مدیران نیز بخش مهمی از آن است. البته این به معنای نفی نظارت نیست. هرچه پروژه بزرگتر باشد، مطالبه شفافیت نیز باید جدیتر باشد. افکار عمومی حق دارد درباره میزان سرمایهگذاری، برنامههای توسعه، حفظ اشتغال، نحوه هزینهکرد درآمدها و کیفیت خدمات بپرسد و بهرهبردار نیز موظف به پاسخگویی است.
هیچ سرمایهگذاری، چه بومی و چه غیربومی، در فضایی که آینده فعالیتش بهطوردائم زیرسؤال باشد، احساس امنیت نخواهد کرد. امنیت سرمایهگذاری فقط با قوانین تأمین نمیشود؛ رفتار جامعه، رسانهها و مدیران نیز بخش مهمی از آن است.
فاصله میان «مطالبهگری» و «سرمایهستیزی»
اما میان «مطالبهگری» و «سرمایهستیزی» فاصله زیادی وجود دارد. نقد مستند و مطالبه شفافیت لازمه حکمرانی خوب است؛ اما متهم کردن سرمایهگذار پیش از آغاز کار، نه کمکی به توسعه میکند و نه سودی برای مردم استان دارد.
اگر قرار باشد هر سرمایهگذاری که از مسیر قانونی وارد همدان میشود، پیش از آنکه عملکردش سنجیده شود، با موجی از بدبینی روبهرو گردد، چه پیامی به سایر سرمایهگذاران مخابره خواهد شد؟ آیا فردا کسی حاضر خواهد بود سرمایه خود را به استانی بیاورد که پیش از آغاز فعالیت، باید پاسخگوی اتهاماتی باشد که هنوز هیچ مستند قانونی برای آن وجود ندارد؟
اقتصاد امروز ایران بیش از هر زمان دیگری به جذب سرمایه نیاز دارد. استانها برای توسعه گردشگری، صنعت و خدمات ناگزیر از رقابت با یکدیگر هستند. در چنین شرایطی، مهمترین سرمایه هر استان، اعتبار آن در پذیرش سرمایهگذار است.
همدان سالها از کمبود سرمایهگذاریهای بزرگ رنج برده است. اگر امروز مجموعهای با توان مالی و مدیریتی وارد استان شده، باید عملکرد آن با شاخصهای روشن ارزیابی شود، نه با پیشداوری. از سوی دیگر، منتقدانی که بر غیربومی بودن بهرهبردار تأکید میکنند، بهتر است به پرسشی مهمتر نیز پاسخ دهند؛ چرا در سالهای گذشته بخش خصوصی همدان آنقدر تقویت نشد که بتواند در چنین مزایدهای با قدرت رقابت کند؟ چرا هیچ کنسرسیوم توانمند بومی شکل نگرفت تا مدیریت این مجموعه همچنان در اختیار سرمایهگذاران استان باقی بماند؟این پرسش، مسئولیت مدیران اقتصادی، فعالان بخش خصوصی و تصمیمگیران سالهای گذشته را نیز یادآوری میکند.
همدانیها به نتیجه کار اهمیت میدهند
در نهایت، مردم همدان نه به نام شرکت بهرهبردار، بلکه به نتیجه کار اهمیت میدهند. اگر سرمایهگذار جدید بتواند زیرساختها را توسعه دهد، کیفیت خدمات را ارتقا ببخشد، اشتغال موجود را حفظ و فرصتهای تازه ایجاد کند، تعداد گردشگران را افزایش دهد و برند علیصدر را به جایگاه شایسته خود برساند، برنده واقعی این واگذاری مردم استان خواهند بود.
امروز، آزمون اصلی فقط برای شرکت کارمانیا نیست؛ این آزمون برای همدان نیز هست. اینکه آیا این استان میتواند میان «نظارت» و «حمایت از سرمایهگذاری» تعادل برقرار کند یا همچنان هر سرمایهگذار تازهوارد را با سوءظن بدرقه خواهد کرد.
اکنون نشانهها حاکی از آن است که غار علیصدر بهتدریج در حال بازگشت به روال عادی پذیرش گردشگران است؛ اتفاقی که میتواند نویدبخش بازگشت آرامش و رونق به مهمترین جاذبه گردشگری استان باشد. این مجموعه سالها زیر بار حاشیهها و فرصتهای از دسترفته بوده است. شاید اکنون بیش از هر زمان دیگری باید اجازه داد در فضایی آرام، برنامههای توسعه و خدمترسانی خود را دنبال کند. غار علیصدر بیش از هر چیز به آرامش، اعتماد و فرصت نیاز دارد تا نفسی تازه کند؛ زیرا رونق این جاذبه طبیعی، در نهایت به سود همه مردم همدان خواهد بود.
