پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

بازگشت زندگی به راسته فرش‌فروشان

سمسارخانه نفس تازه کرد

نویسنده : مریم مقدم

62بنا تاریخی همدان مرمت شد

در قلب بازار کهن همدان، جایی میان حجره‌های پررمزوراز و گذرگاه‌های باریک و پیچ‌درپیچ، راسته‌ای قدیمی با نام آشنا برای اهالی شهر جان تازه‌ای گرفته است؛ سمسارخانه، که امروز بیشتر با عنوان راسته فرش‌فروشان شناخته می‌شود، پس از گذشت سال‌ها از فرسودگی و افت کارکرد، سرانجام مورد مرمت و احیای کامل قرار گرفت.

این راسته که در گذشته نه‌فقط محل تجارت فرش، بلکه مرکز دادوستد اشیای قدیمی، ظروف، لوازم منزل و انواع اجناس دست‌دوم و عتیقه به‌شمار می‌رفت، اکنون با حفظ اصالت معماری سنتی و بهره‌گیری از مصالح بومی بازسازی شده است.

دیوارهای خشتی، سقف‌های طاقی، درهای چوبی و نور ملایم بازار، همچنان حس و حال روزگار قدیم را زنده نگه داشته‌اند؛ گویی زمان در این نقطه از شهر ایستاده است.

مرمت این مجموعه نه‌تنها اقدامی در راستای صیانت از میراث معماری و فرهنگی همدان بوده، بلکه گامی مؤثر برای بازگرداندن رونق به بازار سنتی و ایجاد پیوند دوباره میان نسل امروز با گذشته‌ای پررنگ و پرمعناست. اکنون حجره‌داران در فضای نوسازی‌شده، اما آشنا، به کسب‌وکار مشغولند و صدای چانه‌زنی و گفت‌وگو، دوباره در این راسته طنین‌انداز شده است.

علاوه بر کارکرد سنتی خود، سمسارخانه مرمت‌شده ظرفیت آن را دارد که در آینده‌ای نزدیک به محل برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی فرش، رویدادهای صنایع‌دستی، و گردشگری فرهنگی تبدیل شود؛ نقشی تازه برای بنایی که سال‌ها ستون اقتصاد خرد شهر بوده است.

بازسازی راسته فرش‌فروشان، تنها احیای یک بنا نیست؛ بازگرداندن بخشی از هویت تاریخی شهر همدان است، آن‌هم در زمانی که بیش از همیشه، جامعه نیازمند اتصال با ریشه‌ها و حافظه جمعی خود است.

سمسارخانه یا همان راسته فرش‌فروشان، سال‌ها محل دادوستد انواع فرش‌های دستباف، قالیچه‌های عشایری، و همچنین اشیای قدیمی و دست دوم بود. امروزه با مرمت این فضا، روح تازه‌ای در کالبد آن دمیده شده و با حفظ اصالت معماری سنتی، به یکی از جاذبه‌های فرهنگی-تجاری همدان بدل گشته است.

در روند بازسازی، تلاش شده تا طاق‌ها، دیوارهای خشتی، و حجره‌های قدیمی با مصالح سنتی بازسازی شوند. نتیجه، فضایی است که گذشته و حال را در هم آمیخته و هم گردشگران و هم کسبه را به سوی خود جذب می‌کند. اکنون این راسته نه‌تنها به فعالیت‌های سنتی خود ادامه می‌دهد، بلکه میزبان رویدادهای فرهنگی، نمایشگاه‌های فرش و صنایع دستی نیز شده است. احیای سمسارخانه، گامی مؤثر در حفظ بافت تاریخی همدان و زنده نگه داشتن هویت تجاری و فرهنگی آن است.

تفاهم میراث فرهنگی با شهرداری برای مرمت بازار سنتی همدان

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان همدان در زمینه مرمت بازار همدان به ویژه سمسارخانه گفت : در خصوص مرمت بافت بازار سنتی همدان تفاهم نامه هایی با شهرداری منعقد شد که به شکل مطلوبی نیز پای کار آمده و هم افزایی قابل قبولی در این خصوص وجود داشته است، و اقدامات مرمتی این مکان زیر نظر میراث فرهنگی و با حضور پیمانکار ذیصلاح انجام می شود.

محسن معصوم علیزاده عنوان کرد : هم اکنون مرمت راستای سمسارخانه تکمیل، جداره سازی خیابان بوعلی،جداره میدان امام بین خیابان باباطاهر و اکباتان مرمت شده است. شهرداری تعامل مطلوبی با میراث فرهنگی دارد اما به دلیل کمبود اعتبارات و کمبود نیروی متخصص انجام امور مرمت به کندی پیش می رود.

وی در خصوص سایت موزه ابتدای خیابان باباطاهر گفت: احداث این سایت سال گذشته کلید خورد و براساس یافته های باستان‌شناسی کاوش ها صورت گرفت، پوشانده و حفظ شد تا وضعیت پیاده راه باباطاهر تعیین تکلیف شود.

معصوم علیزاده در مورد موزه روزباز خیابان باباطاهر نیز اظهار کرد: براساس توافق اولیه مقرر شد کار اسکلت بنا و طراحی سایت موزه ابتدای خیابان باباطاهر توسط شهرداری انجام شود و طرح محتوایی، کاوش و مطالعه و حفاظت و نگهداری موزه برعهده میراث فرهنگی باشد.

وی بیان کرد : ۶۲ بنای تاریخی استان سال گذشته با هدف احیای آثار و ابنیه های تاریخی مرمت شد. ۶۲ طرح با اعتبار هزار میلیارد ریال سال گذشته در استان همدان مرمت شد که عمده این طرح ها مساجد و خانه های قدیمی هستند.

معصوم علیزاده با بیان اینکه اداره کل میراث فرهنگی فقط برای مرمت آثاری که ثبت ملی شده و واجد ارزش باشند می تواند اقدام کند، ادامه داد: بعضی از طرح های مرمتی نیز به صورت مشارکتی با مالک خصوصی انجام شده است.

معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی همدان گفت: بیشترین بناهای تاریخی مرمت شده با ۳۸ مورد مربوط به شهرستان همدان بوده و سهم شهرستان نهاوند هفت مورد، اسدآباد و ملایر هرکدام چهار مورد، درگزین سه مورد و فامنین و رزن و بهار هرکدام ۲ مورد بوده است.

مدیرکل میراث فرهنگی ، حفظ و نگهداری از آثار طبیعی و تاریخی را وظیفه ذاتی میراث فرهنگی دانست و اظهار کرد: هر ساله بین ۶۰ تا ۷۰ بنای تاریخی بسته به اضطرار در فهرست و برنامه مرمتی این اداره کل قرار می گیرد تا آسیب ها و خسارت هایی که بر اثر عوامل جوی و انسانی به آنها وارد شده به حداقل برسد.

وی با اشاره به اهمیت مرمت و حفظ و نگهداری اصالت تاریخی بازار سنتی همدان گفت : این بازار یادگاری از دوران قاجار یکی از جاذبه‌های تاریخی این کهن شهر با معماری زیبای ایرانی-اسلامی است که کمتر مورد معرفی قرار گرفته است.

بازار از قدیم الایام به عنوان یک مکان مهم برای داد و ستد و در واقع قلب تجارت و اقتصاد هر شهر و منطقه تلقی می شده است، خوشبختانه در بسیاری از شهرهای تاریخی ایران بازارهای سنتی همچنان رونق خود را دارند و در برخی نقاط نیز این بازارها خود به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده اند.بازار تاریخی یا سنتی همدان نیز از آن دسته بازارهاست که البته با وجود خیل بناهای تاریخی و تفریحی موجود در این شهر کمتر مورد توجه گردشگران قرار گرفته است.

معصوم علیزاده همدان بیان کرد : یکی از زیباترین و دیدنی‌ترین شهرهای ایران است که علاوه بر چشم اندازهای طبیعی، مکان‌های تاریخی و فرهنگی بیشماری از جمله بازار سنتی را در خود جای داده‌ است که گشت و گذار در کوچه پس کوچه‌های این بازار سنتی، مورد توجه برخی از گردشگران است.

گفتنی است ، بازار مسقف و سنتی همدان، در مرکز شهر مابین خیابان‌های اکباتان، شهدا و باباطاهر قرار دارد و دور تا دور میدان امام خمینی را پوشش داده است و امکان دسترسی به این بازار با هریک از این خیابان ها وجود دارد.

بازار سنتی همدان در گذشته به دلیل قرارگیری در مسیر جاده ابریشم، به عنوان یکی از قطب‌های اقتصادی ایران شناخته و تبادلات و خرید و فروش کالاهای زیادی در این مکان انجام می شد.

این بازار یکی از کهن‌ترین بازارهای سرپوشیده ایران با وسعت حدود ۳۰ هکتار است که در سال ۱۳۷۷ از سوی سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۰۲۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.این بازار یکی از کهن‌ترین بازارهای سرپوشیده ایران با وسعت حدود ۳۰ هکتار است که در سال ۱۳۷۷ از سوی سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۰۲۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.بازار سنتی همدان، به ۳۸ راسته از جمله زرگرها، کفش دوزها، دباغخانه، مسگرها، صندوق سازها و ۲۶ کاروانسرا مجهز است که در آنجا بناهای مختلفی مانند مسجد، چایخانه، حمام و زورخانه جلوه خاصی به این بازار بخشیده است.

برخی از این راسته بازارها به خاطر نوع فعالیتی که دارند مشهور شده اند که از جمله می توان به راسته بازار قنادها اشاره کرد و یا به نام بانی‌شان مانند بازار زنگنه و بازار حسین خانی شناخته می شوند.

قرار گرفتن بازار سنتی همدان در مرکز شهر سبب شده تا گردشگران بتوانند دسترسی راحت و نزدیک‌تری به این بازار و نقاط دیگر همدان داشته باشند و لحظات دلنشینی را ثبت کنند. بازار نخود بریزها، قنادها، صحاف خانه، کفش دوزخانه، صندوق سازها، چاقو سازها و شیشه فروش‌ها از راسته‌های محبوب و مورد توجه بازار سنتی همدان است.کاروانسراهای درون شهری بازار سنتی همدان نیز بناهای گسترده‌ای هستند که تعداد زیادی دکان را در بر می‌گیرند که از قدیم الایام از مراکز مهم اقتصادی بودند که مجاور یا متصل به بازار ساخته شدند.

گفتنی است ، مرمت و احیای بناهای تاریخی، فراتر از بازسازی یک سازه فیزیکی، بازگرداندن بخشی از حافظه فرهنگی و هویت شهری است. این بناها، روایتگر سبک زندگی، معماری، اقتصاد و هنر گذشتگان‌اند و نقش مهمی در پیوند نسل امروز با تاریخ ایفا می‌کنند. حفظ آن‌ها نه‌تنها به تقویت گردشگری و اقتصاد محلی کمک می‌کند، بلکه به بازسازی روحیه تعلق و افتخار نسبت به میراث ملی نیز می‌انجامد؛ زیرا شهری که گذشته خود را پاس می‌دارد، آینده‌ای روشن‌تر خواهد داشت.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس