پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

«بقعه خضر» دارای منحصر به‌فردترین تزئینات معماری ایران

«بقعه خضر» بنایی منفرد است که بر روی تپه‌ای نسبتاً بلند، در میان گورستانی قدیمی قرار دارد، بنا در نگاه نخست ساختمانی ساده و بدون تزئین به‌نظر می‌رسد اما به‌دلیل داشتن کتیبه‌هایی به خط کوفی ایرانی(ترکیبی از ثلث، نسخ و رقاع) با اشعاری از شاهنامه فردوسی یکی‌از منحصر به‌فردترین تزئینات معماری ایران را در خود جای داده است که در کمتر بنایی دیده می‌شود.
به گزارش ایسنا، این بنا که اهالی محلی آن را امامزاده خضر می‌نامند، در منطقه خضر(خدر) در فاصله ۳ کیلومتری شمال شرقی شهر همدان قرار دارد و با استناد به منابع تاریخی ساختمان آن متعلق به قرون چهارم و پنجم هجری قمری و تزئیناتش منسوب به دوره ایلخانی است.
یکی‌از نکات قابل تأمل «بقعه خضر» محراب گچی زیبای دوره ایلخانی آن است که به‌دلیل داشتن کتیبه‌هایی به خط کوفی و ثلت، با مضامین قرآنی و جملات صوفیانه‌ تزئین شده‌ است. علاوه بر محراب، کتیبه‌های متعددی با اشعار فردوسی نیز دیوارها را زینت بخشیده‌ و جالب آن که اگرچه اشعار آن‌ها از یک بخش شاهنامه انتخاب نشده اما از انسجام قابل توجهی برخوردارند که نشان‌دهنده تسلط استادکاران و بار ادبی و هنری کتیبه‌های مذکور است.
درون بقعه سنگ قبری وجود دارد که از جنس سنگ مرمر است و متأسفانه بیشتر بخش‌های آن به‌دلیل ساییدگی، پا خوردگی و نبود محافظت مطلوب آسیب دیده است، به همین سبب ارتباط سنگ قبر با بنا در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
پیش‌‌تر اشاره شد که «بقعه خضر» در میان گورستانی قدیمی ساخته شده و هنوز روی برخی از سنگ مزارهای اطراف آن نقوش و نوشته‌هایی به خط ثلث وجود دارد که احتمالاً همزمان با تاریخ ساخت بنا هستند البته گفتنی‌است در سال‌های اخیر گورستان قدیمی و سطح تپه به کلی دگرگون شده است.
ورودی بنا ارتفاعی معمولی دارد که شاید به عمد و برای تواضع بیشتر واردشوندگان به درون بقعه این‌گونه ساخته شده همچنین در نمای بیرونی طرح‌های آجری، بقایای تزئینات گچی و کتیبه دیده می‌شود که امروزه بخش زیادی از آن دستخوش آسیب شده است.
نوشته‌های تاریخی و جغرافیایی نشان می‌دهد که این بنای زیبا اما مهجور محلی است که ۳ پیر صاحب‌نام همدانی یعنی باباطاهر عریان، شیخ حمشا و باباجعفر در آن به استقبال طغرل سلجوقی رفته‌اند، علاوه بر این در دوره مذکور پیری به نام باباخضر در همدان زندگی می‌کرده که احتمالاً این بقعه، زاویه یا خانقاه وی بوده است.
احتمال دیگری که درباره «بقعه خضر» وجود دارد این است که می‌گویند شاید عارفان نامی همدان مانند باباطاهر، شیخ حمشا و باباجعفر در این مکان آموزش‌های صوفیانه و عرفانی می‌دیده‌اند البته به جز مستندات تاریخی، عبارات صوفیانه روی دیوارها نیز این موضوع را تأیید می‌کند.
بررسی برخی ویژگی‌های بنا مانند نوع پلان، کتیبه‌ها، محراب و اتاق الحاقی ضلع غربی نشان می‌دهد که «بقعه خضر» احتمالاً خانقاه یا زاویه عارف یا پیری بوده است، به عبارت دیگر زمانی که صاحب بقعه در قید حیات بوده مکانی برای عبادت‌های صوفیانه و عارفانه و پس‌از فوت محل دفن و به‌عنوان مقبره وی شناخته شده است، همچنین مریدانش مراسم خاصی را در آنجا انجام می‌داده‌اند.
این بنای گمنام که طبق پژوهش‌های انجام‌شده دارای ویژگی‌های تزئینی بی‌نظیری است پس‌از گذشت سده‌ها هنوز هم زیبایی‌های تحسین برانگیزی برای علاقمندان به بناهای تاریخی دارد، «بقعه خضر» همدان در تاریخ ۲۸ خردادماه ۱۳۵۴ به شماره ۳/۱۰۷۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس