پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

هیچ، سهم بافنده گرانترین فرش‌ها از تسهیلات و بیمه

گره قالی نهاوند بر دار‌ِ فراموشی

اگر این صنعت امروز به رونق گذشته بازمی‌گشت، می‌توانست حدود ۸ تا ۱۱هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم در شهرستان ایجاد کند و سالانه هم ۳ تا ۱۰میلیون دلار ارزآوری برای نهاوند و استان همدان داشته باشد.
فرشی که با نقشه‌های اصیل، رنگ‌بندی خاص و کیفیت بافت، همچنان مشتری خود را دارد، اما پشت این ویترین دل ربا، داستان دیگری بر رج به رج چله‌های بی‌رمق از دار بریده حکایت می‌کند.
داستان بافندگانی که ماه‌ها پشت دار قالی می‌نشینند، اما سهم آنها از ارزش نهایی محصول، کمتر از چیزی است که باید باشد.
فرش نهاوند در سال‌های گذشته بارها در برنامه‌های توسعه‌ای مسئولان قرار گرفته است، از بیمه قالیبافان و پرداخت تسهیلات گرفته تا ایجاد برند مستقل، نمایشگاه دائمی‌و بازگشت به بازارهای صادراتی.
با این حال، مرور اسناد و وعده‌های چند سال اخیر نشان می‌دهد فاصله عمیق میان، برنامه اعلام‌شده و نتیجه عملی همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های این صنعت است.
سال ۱۳۹۸ وعده رونق با تسهیلات
در سال ۱۳۹۸ بر اساس گزارش متولیان حوزه فرش نهاوند از ظرفیت قابل توجه فرش دستباف این شهرستان ، سالانه حدود ۱۰ هزار مترمربع فرش در نهاوند تولید می‌شد و ۲۵ کارگاه فعال در این حوزه فعالیت داشتند.
در همان مقطع، بیش از ۶ میلیارد تومان تسهیلات برای حمایت از تولید فرش با هدف، حفظ اشتغال، تقویت کارگاه‌ها و رونق دوباره تولید اعلام شد.
اما همان زمان نیز فعالان فرش 3مشکل اصلی را مطرح کردند:
نبود بازار فروش پایدار، مشکل بیمه قالیبافان و دشواری تأمین مواد اولیه! 3مطالبه‌ای که هنوز هم بخش مهمی‌از گفت‌وگو و مطالبه فعالان این صنعت را شامل می‌شود.
سال ۱۴۰۰ وعده برند شدن فرش نهاوند
در سال ۱۴۰۰ بار دیگر موضوع احیای فرش نهاوند از جانب مسئولان شهرستان با عنوان سدن برنامه‌هایی مانند ایجاد نمایشگاه دائمی، برندسازی فرش نهاوند، حمایت از کارگاه‌های تولیدی، توسعه صادرات و رفع مشکلات بیمه‌ای مطرح شد.
ایده اصلی این بود که فرش نهاوند از یک محصول تولیدی پراکنده، به یک برند شناخته‌شده در بازار داخلی و خارجی تبدیل شود.
اما مشکل اصلی همچنان باقی ماند و تولیدکننده نهاوندی به بازار مستقیم دسترسی نداشت و بخش عمده فروش از مسیر واسطه‌ها انجام می‌شد.
سال ۱۴۰۳ کاهش بیمه، افزایش نگرانی
در سال ۱۴۰۳، آمارهای ارائه‌شده در همایش فرش نهاوند، تصویر متفاوتی از وضعیت این صنعت ارائه کرد.
بر اساس اظهارات مسئولان، حدود 4هزار و ۲۰۰ بافنده با وجود ۳۲ کارگاه پشتیبان در شهرستان فعالیت داشتند، اما تعداد بیمه‌شدگان قالیباف از حدود ۲ هزار نفر در سال‌های گذشته به ۶۲۵ نفر کاهش یافته بود.
این کاهش، نشانه‌ای از کاهش امنیت شغلی در حرفه‌ای بود که نیازمند مهارت، تجربه و سال‌ها انتقال دانش از نسلی به نسل دیگر است.
وعده بیمه؛ قدیمی‌ترین پرونده باز
بیمه قالیبافان یکی از قدیمی‌ترین مطالبات این قشر است. قانونی که قرار بود امنیت شغلی ایجاد کند، در عمل با محدودیت منابع و مشکلات اجرایی روبه‌رو شد.
برای بسیاری از قالیبافان نهاوندی، مسأله فقط داشتن دفترچه بیمه نیست؛ بلکه شغلی که ساعت‌ها فشار جسمی‌و سال‌ها مهارت می‌طلبد، حداقل حمایت اجتماعی را باید داشته باشد.
وقتی بیمه کاهش پیدا می‌کند، پیام آن برای نسل جدید روشن است: این شغل آینده مطمئنی ندارد و عمق فاجعه این است که آینده ای نه چندان دور نقش قالی بر داری دیده نشود!
فرشی که گران‌تر می‌شود
اما سهم بافنده خیر!
یکی از تناقض‌های اصلی بازار فرش نهاوند ، افزایش قیمت فرش در بازارهای بزرگ است، اما در مقابل درآمد تولیدکننده متناسب با آن رشد نکرده است.
بافنده معمولا به دلیل نیاز مالی، نبود سرمایه در گردش و نداشتن ارتباط مستقیم با مشتری نهایی، محصول خود را به واسطه می‌فروشد، پس از آن، فرش در زنجیره‌ای از خرید و فروش قرار می‌گیرد و ارزش افزوده اصلی در حلقه‌های بعدی توزیع می‌شود.
به بیان دیگر، مشکل فرش نهاوند فقط «فروش نرفتن» نیست؛ مشکل این است که سود واقعی فروش به تولیدکننده بازنمی‌گردد.
صادرات؛ ظرفیت از دست‌رفته
فرش نهاوند مانند کل صنعت فرش دستباف ایران از کاهش صادرات آسیب دیده است. محدودیت‌های تجاری، مشکلات نقل‌وانتقال مالی، کاهش حضور در بازارهای جهانی و ضعف بازاریابی بین‌المللی، سهم فرش ایرانی از بازار جهان را کاهش داده است.
برای نهاوند، این مسأله اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا صادرات می‌توانست راهی برای افزایش درآمد بافندگان و کاهش وابستگی به واسطه‌های داخلی باشد.
پرسش اصلی؛ چرا وعده‌ها به نتیجه نرسید؟
مرور چند سال گذشته نشان می‌دهد مشکل فرش نهاوند ناشناخته نیست. مسئولان بارها درباره مشکلات اصلی صحبت کرده‌اند، بیمه ناکافی قالیباف، ضعف بازار فروش مستقیم، نبود برند قدرتمند، کمبود سرمایه در گردش و مشکلات صادرات.
پس موضوع، تبدیل نشدن شناخت به سیاست اجرایی پایدار است.
تسهیلات بدون بازار، نمایشگاه بدون شبکه فروش، و وعده برندینگ بدون برنامه صادراتی نمی‌تواند یک صنعت ریشه‌دار را احیا کند.
فرش نهاوند هنوز فرصت بازگشت دارد
فرش نهاوند هنوز سرمایه‌ای ارزشمند دارد: نام، مهارت، سابقه و کیفیت.
اما احیای آن نیازمند عبور از نگاه مقطعی است، به گفته فعالان این حوزه حمایت واقعی از تعاونی‌های تولید، ایجاد فروش مستقیم، تکمیل بیمه قالیبافان، آموزش بازاریابی نوین و اتصال تولیدکننده به بازارهای داخلی و خارجی، اقداماتی است که می‌تواند این صنعت را دوباره زنده کند.
زیرا پشت هر دار قالی، فقط یک محصول اقتصادی قرار ندارد؛ یک زندگی، یک مهارت و بخشی از هویت فرهنگی یک منطقه قرار دارد.
**رندسازی ناجی فرش نهاوند
اگر امروز برندسازی، آموزش نسل جدید، حمایت از بافندگان و بازاریابی بین‌المللی به‌صورت جدی انجام شود، فرش نهاوند همچنان ظرفیت بازگشت به جایگاه گذشته و ایجاد هزاران فرصت شغلی را دارد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس