پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

یک نمه باران پس از ۳ فصل تشنگی

نویسنده : مریم مقدم

پیش‌ بینی می‌شود بزودی بارش‌های پاییزی آغاز شود

70 روز تمام، آسمان همدان چهره‌ای یکدست و بی‌تغییر داشت؛ آبیِ خشک و بی‌جنبشی که گویی از فرط خستگی حتی توان سایه انداختن بر شهر را هم از دست داده بود. در این دوماه، خیابان‌ها زیر نور مستقیم خورشید قهوه‌ای‌تر شدند، درختان بی‌حوصله‌تر و سنگفرش‌های میدان مرکزی لایه‌ای از گرد کم‌رمق پاییزی را روی خود کشیدند. اما شاید بیش از همه، نگاه مردم شهر بود که هر صبح به تابلوهای هواشناسی دوخته می‌شد؛ چشمانی که منتظر یک خبر ساده بودند: «ابرها برمی‌گردند.»

و حالا، بعد از این همه مکث و عطش، همدان زیر بارانی ایستاده که درست ۲۴ ساعت است کم و بیش ، آرام و موثر، شهر را می‌شوید؛ بارانی نه پرهیاهو و سیل‌آسا، بلکه آن‌قدر متین و محتاط که انگار خودش هم می‌داند بعد از این همه سالِ کم‌بارشی، مردم با هر قطره‌اش حسابی دل‌بسته‌اند.

شهرِ دیگری از پشت پنجره

از صبح روز گذشته، با اولین روشنای روز، همدان صحنه‌ای متفاوت داشت. قطره‌ها روی شیب‌دارترین کوچه‌های شهر خط‌خطی شده بودند و بوی خاک نم‌خورده از هر گوشه شهر به مشام میرسید. خیابان‌ها زیر همان یک لایه بارش برق می‌زدند و برگ‌های خشک پاییزی که تا دیروز سرگردان بودند، حالا زیر باران آرام گرفته بودند.
هوای کمی سرد، مردم را به خیابان‌ها نکشاند اما همان معدود رهگذران هم آرام‌تر قدم برمی‌داشتند؛ هر کسی انگار دلش می‌خواست کمی بیشتر زیر این آسمان تازه‌رسیده بماند.

در میدان بوعلی، تندیس ایستاده ابن‌سینا، همان که سال‌هاست به صبوریِ مردم این شهر عادت کرده، امروز جلوه دیگری داشت. باران روی شانه‌اش مانده بود و از پیشانی بلندش آرام می‌چکید. در سکوت میدان، گویی حکیم کهن‌سال دوباره به شهرش لبخند زده باشد؛ لبخندی کوتاه اما مطمئن، شبیه یک تأیید که باران برگشته، و امید هم.

جاذبه‌هایی که جان گرفتند

بارانِ یک‌میلی‌متری از نگاه آمار، اتفاق بزرگی نیست اما از نگاه شهر، نقطه عطف است. کافی است امروز به هر یکی از جاذبه‌های گردشگری همدان سر بزنی تا بفهمی این بارشِ کم‌حجم چه تغییری در رنگ شهر گذاشته است.

مسیر بلوار ارم که ماه‌ها زیر آسمان خاکستری خشک مانده بود، امروز بوی پاییز می‌داد. پشت‌بام‌های چمن‌پارک، خیس و براق شده بودند و تخت‌سنگ‌های قدیمی آرامگاه بوعلی، جلوه‌ای دوباره پیدا کرده بود. حتی پیاده‌راه بوعلی، که همیشه ازدحامش اجازه نمی‌دهد ظرافت معماری‌اش دیده شود، امروز با خلوتیِ زیر باران زیباتر بود.

همین تصویر را در گنجنامه هم می‌شود دید؛ صخره‌های حکاکی‌شده هخامنشی که همیشه زیر نور خشن آفتاب، خاکستری و خشن به نظر می‌رسند، امروز حالت شسته و صیقلی دارند. آبشار هم رمقی گرفته و صدایش برای اولین بار بعد از مدت‌ها بالاتر از صدای شهر شنیده می‌شود.

در دوره‌ای که رکود گردشگری و خستگیِ اقتصادی به‌وضوح بر چهره شهر نشسته، همین تغییرات کوچک می‌تواند بازدیدکنندگان را دوباره به سمت طبیعت‌گردی و گردشگری شهری بکشاند؛ تجربه‌ای که بسیاری از فعالان گردشگری این روزها به‌عنوان تنفس کوتاه اما ضروری توصیفش می‌کنند.

انتظار طولانی برای یک تغییر کوچک

کارشناس هواشناسی استان همدان، روح‌ا... زاهدی، در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرده که بارش بامداد دوشنبه در نیمه غربی استان ثبت شده و در شهر همدان کمتر از یک میلی‌متر بوده است. اما نکته‌ای که او روی آن تأکید دارد، اهمیت همین بارش اندک در احیای کیفیت هواست. شهر در هفته‌های گذشته زیر فشار آلودگی کم‌سابقه‌ای قرار داشت؛ چیزی که همدان را، برخلاف سابقه تاریخی‌اش در پاکی هوا، در ردیف شهرهای آلوده قرار داده بود.

زاهدی می‌گوید ناپایداری‌های امروز و فردا می‌تواند کیفیت هوا را تا آخر هفته افزایش دهد، هرچند پنجشنبه و جمعه دوباره احتمال اوج‌گیری آلاینده‌ها وجود دارد. همین هشدار نشان می‌دهد که بارش گرچه به شهر طراوت داده، اما راه‌حل اصلی نیست؛ تنها یک فرصت کوتاه برای تنفس است.

باران در پیاده‌راه؛ روابط انسانی نرم‌تر می‌شود

شهرشناسان سال‌هاست که از ارتباط باران با رفتار شهروندان حرف می‌زنند. کافی است این روزها به پیاده‌راه بوعلی سری بزنی. مردمی را می‌بینی که زیر باران مکث می‌کنند، با نگاهشان قطره‌ها را دنبال می‌کنند یا حتی بی‌حرف از کنار هم رد می‌شوند اما وزن این بی‌حرفی با روزهای خشک کاملاً فرق دارد. باران انرژی عصبی را پایین می‌آورد، گام‌ها را کندتر می‌کند و نوعی هم‌نفسی میان مردم ایجاد می‌کند؛ همان چیزی که در یک شهر تاریخی مثل همدان همیشه جزء روح جمعی آن بوده است.

بازاری‌ها هم می‌گویند این بارش‌ها اگر ادامه‌دار باشد، در هفته‌های آینده رونق جزئی در گردش خرید ایجاد می‌کند. گردشگرانی که برای دیدن شهر زیر باران می‌آیند، معمولاً در بازارهای محلی هم توقف می‌کنند؛ به‌خصوص بازار بوعلی و پاساژهای اطراف که هم برای پناه گرفتن و هم برای خرید سوغاتی مقصد خوبی هستند.

گردشگری؛ امیدی که با قطره‌ها زنده شد

از منظر گردشگری، این بارش اگرچه کوتاه است، اما پیامد روانی مهمی دارد. همدان ماه‌هاست با کاهش بازدیدکنندگان روبه‌رو بوده؛ خشکی هوا و آلودگی هم مزید بر علت شده بود. در چنین شرایطی، یک تغییر اقلیمی کوچک می‌تواند موجی نرم اما مؤثر ایجاد کند. در روزهای اخیر، تعداد عکس‌های بارانی از بوعلی، پیاده‌راه، تپه عباس‌آباد و حتی بوستان مردم در شبکه‌های اجتماعی افزایش یافته؛ تصاویری که معمولاً انگیزه سفرهای کوتاه‌مدت را بالا می‌برند.

فعالان گردشگری عقیده دارند اگر اداره‌کل میراث و شهرداری‌ها از همین فرصت کوتاه استفاده کنند مثلاً با برنامه‌های پیاده‌روی شهری، تورهای یک‌روزه، یا تصویربرداری و تبلیغات از همدانِ بارانی می‌شود جریان کوچک اما ارزشمندی را به گردشگری شهر تزریق کرد. در اقتصادی که گردشگری یکی از معدود منابع امیدبخش آن است، بی‌توجهی به چنین فرصت‌هایی اشتباه است.

میراث؛ زیبایی‌ای که زیر باران بیشتر دیده می‌شود

باران نه‌تنها خیابان‌ها، که لایه‌های روی جدار بناهای تاریخی شهر را هم می‌شوید. مرمت‌گران میراث می‌دانند که بارش‌های سبک، بدون سیلاب و بدون فرسایش، بسیار مفیدتر از بارش‌های سنگین هستند. آب سبک و پیوسته، گرد نشسته بر آجرهای تاریخی، سطوح سنگی و نماهای قدیمی را می‌زداید. در همدانِ امروز، حتی خانه‌های قدیمی محله‌های خزانه‌فروشان و شش‌گنبد هم بعد از باران نمود بیشتری پیدا کرده‌اند.

مرمتگران می‌گویند اگرچه این بارش کم‌حجم تأثیر ساختاری ندارد، اما در ظاهر بناها و کیفیت بصری آن‌ها مؤثر است و می‌تواند برای گردشگران تجربه‌ای تازه و چشم‌نواز ایجاد کند.

پیش‌بینی‌های هواشناسی نشان می‌دهد که این شادی بارانی چندان طولانی نیست. روز چهارشنبه آسمان صاف می‌شود و پنجشنبه و جمعه علاوه بر بازگشت آلودگی، کاهش شدید دما تا منفی پنج درجه هم محتمل است. این یعنی همدان به‌زودی یک‌بار دیگر وارد فاز سرمای استخوان‌سوز می‌شود؛ سرمایی که برای گردشگران جذاب نیست مگر آن‌که با برنامه‌ریزی دقیق همراه باشد.

این نکته برای مدیران گردشگری، میراث و شهرداری پیام روشنی دارد که همین ۴۸ ساعت بارانی باید فرصت عمل باشد. رؤیاپردازی و تعارف اینجا کارساز نیست. شهر باید از این پنجره کوتاه برای برجسته کردن زیبایی‌هایش استفاده کند؛ پنجره‌ای که ممکن است به‌سرعت بسته شود.

شهرِ امروز؛ ساکت، شسته، و آماده برای شروعی دوباره

اگر همین حالا از بالای تپه عباس‌آباد به شهر نگاه کنی، همدان شبیه تصویری است که سال‌ها در ذهن مسافران مانده بود، شهری نشسته در دل کوه، با سقف‌هایی خیس، خیابان‌هایی آرام و مهی که گاهی روی بام‌ها می‌لغزد. این همان تصویری است که گردشگران را وسوسه می‌کند و مردم شهر را دلگرم.

باران شاید تنها یک میلی‌متر باشد، شاید در آمار چندان به چشم نیاید، اما در روح شهر مؤثر است. بعد از هفتاد روز خشکی، همین بارشِ آرام کافی بود تا همدان دوباره به خودش بیاید؛ کافی بود تا مردم برای چند لحظه حس کنند این شهر هنوز نفس می‌کشد، هنوز می‌تواند زیبا باشد و هنوز امید دارد. و شاید درست همین حس، مهم‌ترین اثر باران امروز باشد.

خلاصه آنکه در این روزهای کم و بیش ناخوش آیند از لحاظ آب و هوا همه مردم شهرر منتظرند که روزی و باران از آسمان همدان بر سر مردم شهر ببارد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس