پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

قدردانی از گنجینه زنده بشری در هنر "حلبی سازی"

کسبه به احترام ضرابیان در سرای گلشن ایستادند

نویسنده : مریم مقدم

نادره کار همدانی و حامل میراث ناملموس در فهرست آثار ملی ایران روز گذشته در کاروانسرای گلشن مورد تقدیر اهالی شهر قرار گرفت . در این برنامه که شامل قدردانی از دستان هنرمند و توانای استاد محمدباقر ضرابیان بود از این بزرگمرد هنرمند به عنوان گنجینه زنده بشری در هنر "حلبی سازی" در همدان تقدیر شد .

این هنرمند فرهیخته در زمینه هنر حلبی سازی در زمینه چگونگی ورود به حرفه پدری در جمع کسبه سرای گلشن و برخی از افراد جامعه محلی چنین گفت : حلبی سازی یکی از رشته‌های صنایع‌دستی است که از آلمان وارد همدان شده و سپس توسط استاد ضرابیان احیا شد، هنری که تاکنون به حیات خود ادامه داده است.

استاد محمدباقر ضرابیان عنوان کرد : چند وقتی پدربزرگم بیکار بوده بنابراین با دوست خود که در روسیه بوده ارتباط می‌گیرد و می‌گوید من از ضرابخانه بیرون آمدم و اکنون بیکار هستم، دوستش می‌گوید بدون درنگ صبح فردا بیا آستارا از آنجا توسط یکی از دوستان به روسیه بیا تا با هم کار کنیم.

پدربزرگم دو سال روسیه می‌رود و در آنجا با دوست خود مشغول سماورسازی و قلیان‌سازی می‌شود اما پس از دو سال عزم بازگشت به ایران می‌کند بنابراین ابزارآلاتی نیز با خود می‌آورد و در صحافخانه همدان مغازه‌ای می‌گیرد و مشغول سماورسازی می‌شود.

وی ادامه داد : پدربزرگم دو سال در آلمان می‌ماند و مجدد برای دیدن مادر تصمیم به بازگشت می‌گیرد به طوری که اصرار آقای فورت برای ماندن پدر در دیار غربت نیز کارساز نمی‌شود و او به علت علاقه به پدرم یک چرخ و ابزارآلات حلبی‌سازی را با او راهی ایران می‌کند تا در اینجا کارش را ادامه دهد.ایشان مجدد مغازه صحافخانه را باز می‌کند و پس از مدتی ازدواج می‌کند و صاحب سه فرزند پسر می‌شود که هر سه را از هفت سالگی برای این کار آماده می‌کند.

پدر بنده نیز که از کودکی حرفه حلبی‌سازی را یاد گرفته بود به ما آموزش داد که وارد این کار شویم و من هم علاقه زیادی داشتم اما پدرم گفت اول باید مکتب‌خانه بروی و عم‌جزء که آن دوران سواد اصلی بود را یاد بگیری سپس وارد این حرفه شوی.

استاد با خنده‌ای که بر لب داشت ادامه می‌دهد: به اصرار پدرم باید به مکتب می‌رفتم اما ملای ما در مکتب‌خانه یک خانم به نام خاتونی بود که موهای قرمزی داشت و من از او به خاطر موهای قرمز و چوبی که در دست داشت، می‌ترسیدم بنابراین مدتی با گریه رفتم اما ادامه ندادم.

ضرابیان که در چشمانش همچنان عشق به پیشه پدری موج می‌زند سخنانش را اینگونه ادامه می‌دهد: از سال ۳۲ پدرم مغازه حلبی‌سازی را علم کرد و من هم روبروی او مغازه داشتم اما مشمول سربازی شدم و دو سال در سقز سرباز شدم وقتی برگشتم پدر ۶ ماه بود فوت کرده بود بعد از دو سه روز رفتم مغازه را باز کردم اما عذاب وجدان نبودن پدر مرا گرفت و نتوانستم در فراق پدر کار کنم.

استاد که گویی از دوران خیلی خوشی سخن می‌گوید بیان می‌کند: از همان سال‌ها شغل حلبی‌سازی را کنار گذاشتم و سراغ فروش لوازم خانگی رفتم، جاروبرقی، اتو، پلوپز، سماور و... وسایلی بود که در مغازه‌ام می‌فروختم تا اینکه در سال ۹۱ فرزندانم با ادامه کارم مخالفت کردند و گفتند دیگر وقت بازنشستگی و استراحت است.

مغازه را اجاره دادم و به نوعی بازنشسته شدم؛ اما روزها برای گذران وقت به املاکی سر کوچه می‌رفتم تا با صاحب املاکی که از رفقا بود گپ و گفتی داشته باشیم، روزی فردی وارد املاکی شد و خواست مغازه‌ای که در همسایگی همین املاکی است را بفروشد، به اصرار صاحب املاکی و همچنین تمایل خودم قرار شد مغازه را من بخرم هرچند فرزندانم همچنان مخالف کار کردنم بودند.

استاد که گویی خرید مغازه برگ برنده‌ای برای او در دوران بازنشستگی بوده خاطرنشان می‌کند: با وجود مخالفت‌ها این مغازه را خریدم اما بعد از خریدن جرقه احیای این هنر در ذهنم زده شد و به خدا گفتم «خدایا! تو به من همه چیز داده‌ای حالا هم مرا کمک کن که هنرم را بعد از ۵۸ سال دوری احیا کنم» زیرا هم الگو و اندازه‌ای نداشتم و هم نمی‌دانستم چه چیزهایی درست کنم و همانطور هم شد و خداوند کمک کرد تا به خاطر بیاورم چه چیزهایی را با چه اندازه ‌و الگویی بسازم. به نیابت حضرت علی 110 اثر هنری حلبی را در سال 1390 ساختم و این باعث شد حرفه حلبی سازی باز زنده سازی شود .

گفتنی است ، از معدود داشته های ملی در کشور ثبت گنجینه زنده بشری در فهرست آثار ملی است که استان همدان به لطف سرمایه گرانقدری همچون حاج محمدباقر ضرابیان از آن بهره مند شده است .

این هنرمند پیشکسوت که هنر حلبی سازی را زنده نگاه داشته است حالا به عنوان گنجینه زنده بشری در حلبی سازی به شماره ثبت 36 در مورخ 10/9/1398 در فهرست نادره کاران، حاملان میراث فرهنگی ناملموس کشور معرفی و ثبت گردیده است .وی متولد سال 1313 خورشیدی از هفت سالگی به همراه پدرش حاج ولی ضرابیان در کارگاه پدر به حرفه حلبی‌سازی مشغول شد .

پس از سپری نمودن دوران دو سال سربازی با توجه به رکود بازار حلبی‌سازی، مبادرت به تغییر شغل نمود تا این که در سال 1390 باردیگر به خاطر علاقه شخصی و با هدف ممانعت از منسوخ شدن این هنر به حلبی‌سازی مشغول شد. ضرابیان به ساخت 110 نوع شی حلبی که در گذشته در زندگی روزمره مردم جایگاه ویژه‌ای داشت پرداخت.

تولیدات وی شامل بخاری، گهواره کودک، چراغ‌های متنوع دیوارکوب و فتیله‌ای، مجموعه وسایل حمام قدیم و... می‌باشد . در این مدت در نمایشگاه‌های متعدد کشوری و استانی شرکت نموده و در سال 1391 جزء هنرمندان برگزیده و پیشکسوت صنایع دستی کشور به وزارتخانه معرفی گردید. آنچه درباره استاد محمدباقر ضرابیان حائز اهمیت است این نکته است که وی در 72 سالگی پس از چندین سال دوری از حرفه خویش به احیای دوباره این هنر پرداخت.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس