پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

روستای علمدار ملایر

نگینی تاریخی درآغوش زاگرس

در دل دشت‌های ملایر، جایی میان پیچ‌وخم جاده‌های خاکی و آفتاب‌سوخته، روستای علمدار علیا چون نگینی کوچک و بی‌صدا می‌درخشد؛ روستایی که شاید بر نقشه چندان به چشم نیاید، اما در دل خود، داستانی زنده از سنت، ریشه و مقاومت دارد.

اینجا صدای پای زندگی با صدای زنگوله گوسفندان در هم آمیخته؛ کشاورزی و دامداری نه فقط شغل که بخشی از جان مردم است. خاک اینجا با دستان پینه‌بسته پیرمردان و نگاه امیدوار کودکان معنا می‌گیرد.

مردم ایران همه مهمان‌نوازند؛ برای هر کدام از ما پیش آمده که جایی برویم و صاحب‌خانه ما را به یک استکان چای یا شربت دعوت کند؛ آنچه درباره علمدار توجه مرا جلب کرد این بود که ارزشمندترین داشته خود را پیش‌کش مهمان می‌کنند؛ وقتی وارد روستا می‌شوی بی‌آنکه تو را بشناسند و از نام و نشانت چیزی بدانند، سلام و احوالپرسی گرمی می‌کنند و تو را مهمان نوشیدن جرعه‌ای آب می‌کنند!

برخی خانه‌های روستا هنوز بافت قدیمی و تیرچوبی خود را حفظ کرده‌اند؛ وقتی در کوچه پس‌کوچه‌ها قدم می‌زنی بوی کاهگل، تو را به سال‌های دور می‌برد؛ صدای زنگوله‌هایی که خبر از آمدن چوپان و گله می‌دهد و زنی که دبه‌ای آب را روی شانه‌اش گرفته و سربالایی کوچه سرچشمه را می‌پیماید.

علمدار علیا با تشنگی دست‌وپنجه نرم می‌کند. آب، این مایه حیات، اینجا کم‌جان‌تر از همیشه است؛ به گفته اهالی روستا در حال حاضر آب شرب روستا با تانکر تأمین می‌شود اما یک تا 2تانکر آب در هفته پاسخگوی نیاز اهالی روستا نیست؛ زنان و مردان روستا برای رسیدن به آب باید کوچه سرچشمه را پایین رفته و با سپری کردن یک مسیر سرازیری به آب برسند، کنار آب لباس بشویند، ظرف بشویند و با کوزه و سطل، جرعه‌جرعه زندگی را با زحمت و مشقت فراوان به خانه برسانند.

اهالی روستای علمدارعلیا 2 یا 3 ماه از سال را آب دارند و در دیگر ماه‌های سال، آب شرب آنان از طریق تانکر تأمین می‌شود یا اینکه باید از چشمه آب بیاورند.

در این روستای کوچک با جمعیتی حدود ۱۰۱ نفر و ۳۸ خانوار، چیزی است که آن را از همه جا متمایز می‌کند؛ حمام خزینه‌ای قدیمی که هنوز نفس می‌کشد، هنوز گرم است و هنوز بخار می‌زند. گویی تکه‌ای از گذشته، در دل امروز مانده تا روایت‌گر روزگاری باشد که مردم کنار هم گرم می‌شدند و از زندگی می‌گفتند. این تنها حمام خزینه‌ای فعال در غرب کشور است؛ میراثی از آب و آتش و خاطره.

در ورودی روستا، سمت چپ و چند متر جلوتر از آرامستان، خنکای سایه یک درخت توت صورتت را نوازش می‌کند؛ درختی که برگ‌هایش چتری شده بر ایوان یک امامزاده که درست در همسایگی مسجد روستاست. اگر رد نگاهت را از برگ‌ها به سوی تنه درخت بچرخانی، تنه‌ای تنومند و سترگ می‌بینی که از یک دیوار بیرون زده است؛ امامزاده، درخت را چون کودکی بغل کرده و ریشه‌ها و بخشی از تنه را در خود جای داده است.

به گفته اهالی این امامزاده مراد می‌دهد و هر مسافری هنگام ورود به روستا بهتر است ابتدا کنار امامزاده بایستد و دلش را به امامزاده‌ای بسپرد که درخت توتی را بغل کرده و در خود پرورانده است و از او مراد بخواهد.

به گزارش ایسنا، به اعتقاد اهالی روستا، سال‌ها قبل یعنی چیزی حدود ۱۵۰ سال پیش، موقع ساخت امامزاده قرار بوده درخت توت را قطع کنند اما از زیر درخت، خون جاری می‌شود بنابراین اهالی از قطع درخت منصرف می‌شوند و حالا این امامزاده است که درخت را دربرگرفته و به آغوش کشیده است.

بازنگری طرح هادی و کم‌آبی 2مشکل جدی روستا

به گفته دهیار روستای علمدارعلیا این روستا دارای یک دبستان است که سال قبل بدلیل تعداد کم دانش‌آموزان تعطیل شده و حالا دانش‌آموزان مجبورند برای ادامه تحصیل به مدارس روستاهای اطراف رفت و آمد کنند.

ارمغان کردی به برج دیدبانی قدیمی که روبروی حمام خزینه و تقریبا وسط روستا واقع شده است، اشاره و اظهار کرد: روستا دارای 2برج دیدبانی بوده که در 2 سر روستا ساخته و از طریق یک دالان هوایی به یکدیگر متصل می‌شدند که چندین سال قبل یکی از برج‌ها تخریب شده و حالا فقط یکی از آنان باقی مانده است.

کردی با بیان اینکه برجی که باقی مانده است، تا حدود ۴۰ سال قبل به‌عنوان مکتب‌خانه استفاده می‌شد اما حالا در آستانه تخریب است، گفت: البته چندین بار از اداره میراث فرهنگی درخواست کردیم تا آن را مرمت و بازسازی کند اما متأسفانه تاکنون اقدامی در این حوزه انجام نشده است.

وی به ثبت ملی حمام خزینه روستا به‌عنوان تنها حمام فعال غرب کشور در سال ۱۳۹۹ اشاره و تصریح کرد:2 سال پیش اداره میراث فرهنگی اعتباری برای حمام در نظر گرفت و آن را مرمت کرد و در حال حاضر اهالی از حمام استفاده می‌کنند.

کردی با بیان اینکه آب حمام از قبل از طریق چاه تأمین می‌شد، گفت: تا 3سال قبل آب حمام از طریق آتشگاه گرم می‌شد و اهالی روستا به‌صورت نوبتی با آتش زدن هیزم، آتش مورد نیاز آتشگاه را تأمین و حمام را گرم می‌کردند اما 2سالی است که گازکشی شده و از این طریق گرم می‌شود.

دهیار روستای علمدار علیا تصریح کرد: حدود ۹ سال است که بنیاد مسکن یا نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی هیچ اعتباری برای روستاهای علمدار سفلی و علیا در نظر نگرفته‌اند یعنی هیچ پروژه عمرانی در این سال‌ها در روستا انجام نشده است.

به گفته کردی تنها پروژه انجام شده در روستا در چند سال اخیر، لوله‌کشی بخشی از منازل روستا و ساخت مخزن آب توسط اداره آب و تجهیز بخشی از شبکه برق روستا به کابل خودنگهدار در سال ۱۳۹۵ بوده است.

وی با بیان اینکه درخواست افزایش محدوده و بازنگری طرح هادی هر دو روستا را به بنیاد مسکن ارائه دادیم، افزود: طرح هادی روستا برای ۵۰ سال پیش است و از آن زمان تاکنون بازنگری طرح هادی در روستاها انجام نشده است.

کردی ادامه داد: بسیاری از جوانان روستا به حاشیه شهر و روستاهای اطراف شهر از جمله حاجی‌آباد و رضوانکده مهاجرت می‌کنند و جمعیت روستا به سمت سالمند بودن پیش می‌رود این در حالی است که با انجام چند پروژه کوچک توسط بنیاد مسکن، مردم به حضور در روستا دلگرم شده و کمک زیادی به مهاجرت معکوس می‌کند.

دهیار روستای علمدار علیا تصریح کرد: قرار بود با اجرای پروژه سد کلان، روستاهای علمدار سفلی و علیا جز روستاهای دارای اولویتی باشند که از طریق سد کلان آبرسانی خواهند شد اما تاکنون اقدامی در این زمینه انجام نشده است.

کردی به وجود یک حمام خزینه قدیمی در روستای علمدار سفلی نیز اشاره و تأکید کرد: حمام این روستا نیز مانند حمام علمدارعلیا قدمت زیادی دارد اما سال‌هاست که خاموش شده و غیرفعال است البته چندین بار خواستار بازسازی و مرمت حمام شدیم اما تاکنون اقدامی نشده است.

وی به قول مساعد اداره برق برای تبدیل شبکه برق روستا به کابل خودنگهدار برای جلوگیری از سرقت و نیز تعویض لامپ‌ها به لامپ‌های ال ای دی اشاره و خاطرنشان کرد: دو سال از درخواست ما می‌گذرد اما هنوز اقدامی در این زمینه انجام نشده است.

بنیاد مسکن در ساخت و سازها ظاهر روستا را حفظ کند

رئیس اداره میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری ملایر نیز گفت: حمام علمدارعلیا ۲۰ مرداد سال ۱۳۹۹ به شماره ۳۳۱۲۴ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.

ابراهیم جلیلی با بیان اینکه قدمت حمام به دوران زندیه بازمی‌گردد، افزود: حمام علمدار از نظر موقعیت در ابتدای ورودی روستا، در مجاورت مسجد و برج دیده‌بانی قرار گرفته است؛ این حمام در شیب و در عمق زمین برای آبرسانی بهتر به سیستم حمام و محفوظ ماندن از نظر عوامل جوی در فصول مختلف ساخته شده است.

جلیلی ادامه داد: در بخش ورودی حمام پس از سپری کردن چند پله به قسمت حمام سرد(بینه) می‌رسیم که دارای 4سکو و یک حوض مرکزی است؛ این بخش از طریق یک دالان چهار متری که به صورت نیم‌قوس طراحی شده به حمام گرم و خزانه آب گرم وصل می‌شود. فضاهای حمام گرم شامل خزانه آب گرم، بخش اصلاح مو، سکوی نماز، حوض آب سرد و سالن اصلی است که در بخش انتهای حمام قرار دارند.

وی با بیان اینکه میراث فرهنگی در سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱، ۲۸۵ میلیون تومان اعتبار از محل اعتبار ملی برای مرمت این حمام در نظر گرفت، افزود: بام‌سازی، دیواره‌های ضلع جنوبی و شرقی و غربی و نورگیرها مرمت و بازسازی شد.

جلیلی به برج دیده‌بانی روبه‌روی حمام اشاره و تصریح کرد: از این برج 4طبقه، برای دیده‌بانی استفاده می‌شده و برای ثبت ملی شدن فاقد ارزش است.

به گفته رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری روستای علمدار علیا و روستاهایی از جمله کمازان جز روستاهای دارای بافت تاریخی هستند و ضروری است بنیاد مسکن در ساخت و سازها، طراحی و نماها، ظاهر روستا را حفظ کند.

گزارش ثبت ملی حمام علمدارسفلی به استان ارسال شده است

وی با بیان اینکه اهالی روستای علمدارسفلی برای ثبت ملی حمام خزینه این روستا مراجعه کردند، گفت: گزارش حمام برای استان ارسال شده است البته ثبت یک اثر شرایط و ضوابطی دارد که باید سپری شود و در ضمن خود اهالی باید کمک و کاربری مناسب برای حمام تعریف کنند. جلیلی یادآور شد: با توجه به محدودیت اعتبارات با ۳۶۰ اثر ثبت شده تاریخی و طبیعی، مرمت همه آثار با محدودیت‌هایی مواجه است ضمن اینکه یک اثر تاریخی ابتدا باید ثبت شود که بتوانیم برای مرمت آن هزینه کنیم.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس