صبح پنجشنبه ۲۴ مهرماه، روستای تاریخی و سنگی ورکانه در دامنههای شرقی همدان، میزبان دومین جشنواره مهر ورکانه شد؛ رویدادی فرهنگی، اجتماعی و گردشگری که با حضور پرشور مردم، مسئولان استانی، هنرمندان و گردشگران برگزار شد و جلوهای از همدلی، نشاط و هویت اصیل همدانی را به نمایش گذاشت.
ورکانه؛ نگینی سنگی بر دامان الوند
در نخستین ساعتهای صبح، نسیم خنک پاییزی از میان درختان گردو و بادام ورکانه میگذشت و صدای ساز و دهل محلی، نوای بیدارباش جشن را در فضا میپراکند. اهالی روستا با لباسهای محلی و چهرههایی بشاش، در کوچههای سنگفرششده به استقبال مهمانان آمده بودند.
در مسیر اصلی روستا، بیش از ۲۵ غرفه رنگارنگ برپا شده بود؛ از صنایعدستی و محصولات باغی گرفته تا نانتنوری، آش محلی و ترشیهای خانگی. عطر غذاهای بومی در فضا میپیچید و گردشگران با ذوق از محصولات محلی بهعنوان سوغات فرهنگی یادگاری تهیه میکردند.
ورکانه با معماری منحصربهفرد سنگی، زادگاه پروفسور موسیوند، مخترع قلب مصنوعی جهان، و خاستگاه اسب اصیل عرب است؛ دو افتخار بزرگ که نام این روستا را در فهرست سه روستای نامزد ثبت جهانی استان همدان در سال ۲۰۲۶ میلادی قرار داده است.
حضور مسئولان و مردم؛ جشن مهر در دل روستا
در آئین گشایش جشنواره، حمید ملانوریشمسی، استاندار همدان، مجید درویشی فرماندار شهرستان، محسن معصومعلیزاده مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان، جمعی از مدیران محلی، فعالان گردشگری و اهالی روستا حضور داشتند.
استاندار همدان در سخنان خود، ورکانه را نماد هویت، اصالت و زیبایی همدان خواند و گفت:ورکانه بهعنوان خاستگاه اسب اصیل عرب و دارای بافت تاریخی و چشماندازهای طبیعی، باید به یکی از کانونهای بزرگ گردشگری داخلی و خارجی تبدیل شود.
وی گردشگری را صنعتی اشتغالزا، کمهزینه و سازگار با محیط زیست دانست و افزود:اقتصاد آینده استان باید بر محور گردشگری و حفظ منابع طبیعی استوار باشد. توسعه روستاها موجب تثبیت جمعیت، ایجاد اشتغال و کاهش آسیبهای اجتماعی خواهد شد.
ملانوری با اشاره به ظرفیتهای خاص ورکانه تأکید کرد:تمرکز مسئولان محلی باید بر توسعه صنعت پرورش اسب، ایجاد باشگاههای سوارکاری و مراکز مسابقات زیبایی و اسبدوانی باشد. ورکانه میتواند به قطب پرورش اسب اصیل عرب در کشور و مقصد گردشگری بینالمللی تبدیل شود.
ورکانه، نمونهای زنده از پیوند میراث و زندگی امروز
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان، نیز در این آئین گفت: ورکانه سندی زنده از تاریخ معماری روستایی ایران است؛ روستایی که مردمانش قرنها با سنگ و طبیعت زیستهاند و از دل خاک، فرهنگی غنی و اصیل پدید آوردهاند. این هماهنگی انسان و طبیعت، همان چیزی است که امروز باید از آن پاسداری کنیم.
محسن معصومعلیزاده، با اشاره به برنامههای حمایتی میراثفرهنگی افزود: در سالهای اخیر، اقدامات مرمتی و زیرساختی متعددی در ورکانه انجام شده است؛ از بهسازی معابر و حفظ بافت سنگی گرفته تا آموزش جوامع محلی برای میزبانی گردشگران. هدف ما حفظ اصالت در کنار توسعه است.
مدیرکل میراثفرهنگی استان ادامه داد: ورکانه یکی از گزینههای اصلی ایران برای ثبت در فهرست جهانی روستاهای گردشگری در سال ۲۰۲۶ است. این روستا باید الگویی برای گردشگری پایدار باشد؛ گردشگریای که هم موجب رونق معیشت مردم شود و هم هویت تاریخی را زنده نگه دارد.
وی در پایان گفت: همدان با روستاهای تاریخی متعددی همچون ورکانه، سیمین، علیصدر و توسجین، ظرفیت تبدیلشدن به قطب گردشگری روستایی کشور را دارد و جشنوارههایی از این دست، فرصتهای طلایی برای معرفی این ظرفیتها در سطح ملی و بینالمللی هستند.
جشنوارهها پلی میان فرهنگ و توسعه
در ادامه مراسم، فرماندار شهرستان همدان، با تأکید بر نقش مردم در برگزاری چنین رویدادهایی اظهار داشت:جشنوارههای روستایی گامی مؤثر در مسیر توسعه گردشگری و تقویت نشاط اجتماعی هستند. حضور مردم در این برنامهها سبب همدلی، خودباوری و معرفی ظرفیتهای فرهنگی منطقه میشود.
مجید درویشی افزود: ورکانه یکی از گزینههای ایران برای معرفی به سازمان جهانی گردشگری است و امیدواریم با همکاری میراثفرهنگی و همراهی مردم، شاهد ثبت جهانی این روستای ارزشمند باشیم.
درویشی یادآور شد: ورکانه نهتنها زادگاه پروفسور موسیوند است بلکه مهد پرورش اسب اصیل عرب نیز بهشمار میرود. با معماری سنگی، طبیعت چشمنواز و مردم پرتلاش خود، یکی از مقاصد شاخص گردشگری استان است.
شور زندگی در کوچههای سنگی
در کنار سخنرانیها و برنامههای رسمی، شور و نشاط مردمی روح اصلی جشنواره را تشکیل میداد.
در میدان مرکزی روستا، بازیهای بومیمحلی مانند هفتسنگ، طنابکشی، گردوبازی و تیر و کمان برگزار شد و صدای خنده کودکان در فضای سنگی روستا طنین انداخت.
در بخش مسابقه غذاهای سنتی، بانوان روستا با مهارت و ذوق خاص خود، طعمهای اصیل همدانی را به نمایش گذاشتند؛ از آش دوغ و خورش گردو گرفته تا نانمحلی و شیرهانگور.
گروههای موسیقی محلی نیز با نوای سرنا، دهل و آوازهای قدیمی، رنگ و بوی اصالت را در فضا پراکندند.
گردشگری روستایی؛ مسیر توسعه پایدار
جشنواره مهر ورکانه در چارچوب سیاستهای کلان استان برای رونق گردشگری روستایی و اقتصاد بومی برگزار شد. این رویداد، به گفته مسئولان، فرصتی برای معرفی ظرفیتهای فرهنگی، صنایعدستی، محصولات کشاورزی و هنرهای بومی است که میتواند به ایجاد اشتغال پایدار در منطقه کمک کند.
استاندار همدان در این مراسم گفت: ورکانه میتواند به مرکزی برای پرورش اسب اصیل عرب و برگزاری رویدادهای بینالمللی سوارکاری تبدیل شود. این ظرفیت، ثروتی بزرگ برای استان است و با بهرهگیری درست، به رونق اقتصادی و اجتماعی منطقه منجر خواهد شد.
میراث زنده؛ از سنگ تا فرهنگ
یکی از بخشهای مورد توجه جشنواره، آیین روستاگردی بود که طی آن گردشگران از بناهای تاریخی، چشمهها و طبیعت اطراف ورکانه بازدید کردند.
آسیاب قدیمی، اصطبلهای سنتی، خانههای سنگی و مناظر بکر کوهستانی، از جاذبههایی بودند که توجه بازدیدکنندگان را جلب کردند.
در گوشهای از روستا، پیرمردی با لهجه شیرین همدانی داستانهای قدیمی را برای کودکان بازگو میکرد و دختران جوان صنایعدستی پدربزرگانشان را عرضه میکردند؛ صحنههایی که نشان میداد فرهنگ در اینجا هنوز زنده است.
همصدایی مردم و مسئولان
از ویژگیهای برجسته جشنواره امسال، مشارکت گسترده اهالی روستا بود. بیش از ۲۰۰ نفر از جوانان و بانوان ورکانه در آمادهسازی غرفهها، تزئین روستا و اجرای برنامهها نقش داشتند.
دهیار ورکانه با همکاری ادارهکل میراثفرهنگی و بخشداری مرکزی، هفتهها برای برگزاری این جشن تلاش کرده بود. این همدلی، جلوهای از روحیه مشارکتجویانه روستاییان و باور آنان به آیندهای روشن بود؛ آیندهای که در آن توسعه از دل مردم میجوشد.
چشمانداز آینده
پایان جشنواره همچون آغاز آن پر از رنگ و موسیقی بود. خورشید عصرگاهی از فراز کوههای الوند بر سنگهای صیقلخورده ورکانه میتابید و بر چهرههای خندان مردم نور امید میپاشید.
مسئولان میراثفرهنگی اعلام کردند که این جشنواره از این پس بهصورت سالانه برگزار خواهد شد تا ضمن معرفی ظرفیتهای گردشگری، زمینه آمادهسازی پرونده ثبت جهانی ورکانه نیز فراهم شود.
ورکانه امروز تنها یک روستا نیست؛ نماد پیوند سنت و توسعه است، جایی که سنگهایش تاریخ را روایت میکنند، مردمش فرهنگ را زنده نگه میدارند و نسیم مهر، پیام همدلی و پویایی را در سراسر همدان میپراکند.
«مهر ورکانه» بیش از یک جشنواره، آیینهای از روح زندگی در روستاست؛ رویدادی که نشان داد گردشگری میتواند پلی میان گذشته و آینده باشد. اگر همدان، پایتخت تاریخ و تمدن ایران است، ورکانه بیتردید نگینی سنگی بر تاج این تمدن است - نگینی که با مهر مردمش میدرخشد.
