| پنجشنبه - 2 مهر 1405 - شماره 5518 D |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 144599 |
تاریخ انتشار: 1404-06-27 - 07:53 |
تعداد بازدید: 247 |
|
|
|
|
 ثبت جهانی کافی نیست
2کاروانسرای جهانی خاک میخورند
نویسنده : مریم مقدم
گردشگری
فرسفج و تاجآباد جهانی دوساله شدند
آیندهی گردشگری همدان در گرو عمل است
ثبت جهانی آثار تاریخی، نقطهعطفی در معرفی یک کشور و منطقه به جامعه جهانی است. وقتی اثری در فهرست میراث جهانی یونسکو جای میگیرد، در واقع گواهی میگیرد که از ارزشهای برجستهای برخوردار است که حفظ و بهرهبرداری از آن تنها وظیفه یک کشور نیست، بلکه مسئولیتی جهانی به شمار میآید. ایران با پیشینه کهن تمدنی خود، دهها اثر ثبت جهانی دارد که هر کدام میتواند موتور محرکی برای توسعه پایدار گردشگری، رونق اقتصادی و تثبیت جایگاه فرهنگی در عرصه بینالمللی باشد.
در سال ۲۰۲۱، پرونده زنجیرهای ۵۶ کاروانسرای تاریخی ایران در کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض بررسی شد و سرانجام ۵۴ کاروانسرا در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید. در میان آنها، کاروانسرای فرسفج و کاروانسرای تاجآباد از استان همدان نیز قرار گرفتند؛ 2 اثری که میتوانستند فرصتهای تازهای برای استان به همراه داشته باشند. اما اکنون و پس از گذشت دو سال، پرسش اساسی این است: همدان چه بهرهای از این فرصت برده است؟
تاجآباد؛ تنها کاروانسرای مدور غرب کشور
کاروانسرای تاجآباد در روستای تاجآباد سفلی شهرستان بهار قرار دارد و از لحاظ معماری، یکی از نمونههای کمیاب کاروانسراهای ایران است. این بنا تنها کاروانسرای مدور در غرب کشور و از معدود نمونههای دایرهای شکل در کل ایران به شمار میرود.
پلان متفاوت و طراحی منحصربهفرد آن باعث شده که کارشناسان میراث فرهنگی تاجآباد را از مهمترین کاروانسراهای ایران در نوع خود بدانند.
گفته میشود این کاروانسرا توسط زبیده خانم، دختر ادیب فتحعلیشاه قاجار ساخته شده است. موقعیت جغرافیایی آن نیز قابل توجه است: در مسیر زائران کربلا قرار داشته و به همین دلیل کارکرد اصلیاش اسکان و استراحت زائران بوده است.
همچنین شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این مکان در گذشته محل داد و ستد کالا نیز بوده است؛ یعنی نقشی فراتر از یک استراحتگاه ساده ایفا میکرده و به نوعی مرکز اقتصادی کوچک منطقه محسوب میشده است.
این ویژگیها اگر به زبان گردشگری امروز ترجمه شوند، میتوانند به جاذبهای منحصربهفرد تبدیل شوند. معرفی این بنا بهعنوان تنها کاروانسرای مدور غرب کشور و بازسازی بخشی از تاریخ آن، ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد.
فرسفج؛ کاروانسرایی با برج و باروهای منحصر بهفرد
کاروانسرای فرسفج در دشت قلقلرود تویسرکان واقع شده است. این بنا از زمان شاهعباس صفوی باقی مانده و جزو کاروانسراهایی است که به دستور او ساخته شد. فرسفج در مسیر تاریخی جاده ابریشم و همچنین مسیر زیارتی کربلا قرار داشته، بنابراین هم از نظر تجاری و هم مذهبی، اهمیت زیادی داشته است.
شاخصترین ویژگی فرسفج، وجود برجها و باروهای مستحکم در 4 گوشه بناست؛ عناصری که بیشتر با انگیزههای امنیتی طراحی شدهاند. این معماری خاص، آن را از بسیاری از کاروانسراهای دیگر متمایز میکند و در عین حال میتواند جذابیت ویژهای برای بازدیدکنندگان داشته باشد.
از منظر گردشگری، موقعیت طبیعی آن در دشت روحافزای قلقلرود و نزدیکی به تویسرکان، مزیت دیگری است که میتواند در قالب تورهای گردشگری منطقهای به کار گرفته شود.
وعدهها و واقعیتها؛ سرمایهگذاری که هنوز نیامده
در سال گذشته مسئولان میراث فرهنگی استان اعلام کردند که این 2 کاروانسرای جهانی قرار است به سرمایهگذاران واگذار شوند.
طبق گفتههای معاون میراث فرهنگی استان، روند واگذاری تاجآباد به سرمایهگذار آغاز شده و فرسفج نیز پس از مزایده به بخش خصوصی سپرده خواهد شد. بر اساس قرارداد، سرمایهگذار موظف است مرحلهای از مرمت را انجام دهد و سپس طی دورهای ۱۰ تا ۱۵ساله از بنا بهرهبرداری کند.
اما واقعیت این است که پس از گذشت 2سال، نتیجهای ملموس دیده نمیشود. نه پروژههای مرمت اساسی آغاز شده و نه خبری از بهرهبرداری جدی برای توسعه گردشگری وجود دارد. حتی جشن یا برنامهای رسمی برای معرفی این ثبت جهانی به جامعه و رسانهها برگزار نشده است. این در حالی است که در بسیاری از کشورها، ثبت جهانی یک اثر به فرصتی برای برگزاری جشنوارههای بینالمللی، جذب رسانههای خارجی و توسعه زیرساختهای گردشگری تبدیل میشود.
فرصتهای از دسترفته همدان
استان همدان به واسطه پیشینه تاریخی و فرهنگی خود، آثار شاخصی مانند هگمتانه، غار علیصدر و مجموعهای از تپههای باستانی و بناهای تاریخی دارد. با این حال، همواره یکی از انتقادهای جدی به مدیریت گردشگری استان این بوده که از ظرفیتهای بالقوه خود استفاده نمیکند.
در خصوص کاروانسراهای جهانی، این انتقاد بیش از پیش مطرح است. وقتی اثری در فهرست میراث جهانی ثبت میشود، توجه گردشگران، رسانهها و نهادهای فرهنگی جهان به آن جلب میگردد. این بهترین زمان برای تبلیغ، سرمایهگذاری و برنامهریزی است. اما در مورد فرسفج و تاجآباد، به نظر میرسد مسئولان تنها به ذکر نام آنها در نشستها بسنده کردهاند و خبری از اقدامات میدانی و هدفمند نیست.
این فرصتسوزی تنها به معنای از دست دادن گردشگر و درآمد نیست؛ بلکه به مرور زمان ثبت جهانی آثار هم از اثرگذاری میافتد. اگر بناها مرمت و احیا نشوند، اگر کاربری مناسبی برایشان تعریف نشود و اگر در فضای رسانهای جهانی مطرح نشوند، به تدریج از حافظه عمومی فراموش میشوند.
لزوم تعریف کاربری و جذب سرمایهگذار
یکی از اصول اساسی در مدیریت میراث جهانی، تعریف کاربری متناسب با بنا است. یک کاروانسرا اگر تنها به شکل موزهای خاموش باقی بماند، نمیتواند نقشی در توسعه گردشگری و اقتصاد داشته باشد. باید برای آن کاربریهایی همچون اقامتگاه بومگردی، مرکز فرهنگی، رستوران سنتی یا حتی فضای برگزاری رویدادهای هنری در نظر گرفته شود.
در کنار آن، جذب سرمایهگذار نیازمند تسهیلگری واقعی است. اگر فرایند واگذاری طولانی و پر از بروکراسی باشد، یا اگر حمایتهای مالی و تبلیغاتی کافی وجود نداشته باشد، سرمایهگذار انگیزه ورود نخواهد داشت. تجربه موفق کاروانسراهایی مانند کاروانسرای زینالدین در یزد نشان میدهد که با مدیریت صحیح، یک کاروانسرای تاریخی میتواند به یکی از پربازدیدترین اقامتگاههای گردشگری تبدیل شود.
همدان و آیندهای که در گرو عمل است
کاروانسراهای فرسفج و تاجآباد میتوانستند تا 2 سال گذشته به نماد گردشگری تازهای برای استان همدان تبدیل شوند. اما اکنون هنوز در مرحله وعده و طرح مرمتی ماندهاند. اگر همین روند ادامه پیدا کند، ثبت جهانی این بناها تنها در حد یک عنوان تشریفاتی باقی خواهد ماند.
استان همدان باید با نگاهی جامع به گردشگری، این آثار را در شبکهای از جاذبهها قرار دهد. برای مثال، تورهایی طراحی شود که بازدید از هگمتانه، علیصدر، و کاروانسراهای جهانی را در یک بسته به گردشگران ارائه کند. همچنین لازم است جشنوارهها و رویدادهای فرهنگی در این کاروانسراها برگزار شود تا نام آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی مطرح شود.
ثبت جهانی کاروانسرای فرسفج و تاجآباد میتوانست سکوی پرتابی برای گردشگری همدان باشد. اما پس از دو سال، هنوز این فرصت بینظیر به فعل درنیامده است.
ضعف در برنامهریزی، نبود جشن و معرفی رسانهای، کندی در مرمت و واگذاری به سرمایهگذاران، همه نشان میدهد که همدان در استفاده از ظرفیتهای جهانی خود ناکام بوده است.
اگر امروز برای این آثار تصمیمی جدی گرفته نشود، شاید سالها بعد تنها حسرت باقی بماند. ثبت جهانی یک اثر تاریخی، فرصتی استثنایی است که هر روز تکرار نمیشود. حالا نوبت همدان است که نشان دهد آیا میتواند از این سرمایه جهانی بهره بگیرد یا باز هم حصار وعدهها گرفتار خواهد ماند.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان
|
|
 |
|
|
رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
