پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

ابن‌سینا؛ همچنان ایستاده در میدان

نویسنده : توکل دارائی

حسین‌بن‌عبدا...، پورسینا مشهور به ابن‌سینا (370 - 428ق) یکی از بزرگترین دانشمندان عصر طلایی تمدن ایرانی در دوره اسلامی است.

نبوغ خارق‌العاده و ذهن وقاد آن حکیم و بهره‌مندی از میراث دانش ایرانی و یونانی در بستر دین جدید اسلام که بر فرهنگ، ادب و علم ایرانِ آن روزگار، سایه افکنده بود؛ از پسر سینا، اعجوبه‌ای ساخت که پس از گذشت بیش از یک هزاره ضرب‌المثل اغراق و اسطورگی شده است.

درباره میراث او و میراث‌دارانی که از تندیس بلند افکار و عقاید و مرده‌ریگ او خود را آویزان کرده‌اند؛ سخن‌های بسیار گفته‌اند و در سده اخیر با تشکیل مرزهای جغرافیایی و ملی جدید التأسیس در جهانِ اسلامی، ادعاهای بلند بالایی در زمینه وابستگی، سرپرستی و دلبستگی تا نمادسازی‌های تفاخرآمیز از هیکل و تندیس او به‌وسیله نحله‌های فکری و عقیدتی متفاوت و دستگاه‌های علمی و پروپاگاندای کشورهای متعدد؛ درباره او رواج پیدا کرده است.

مردی یگانه چون او که بیش از هر دانشمند هم‌عصر خویش و دوران بعدی، جانب شریعت را نگاه می‌داشت؛ به فساد فکری و ایمانی و کفر متهم شده است. با این حال علی‌رغم ایجاد صف‌آرایی شدّاد و غلّاظ در برابر نشر اندیشه فلسفی او که به شیخ‌الرئیس این طایفه نامبردار شده است؛ مخالفانش هم عِرض خود برده‌اند و هم زحمت خویش را.

مکتب فکری و شجاعت اندیشگی و دستگاه فلسفی برآمده از میراث او چنان در تاروپود فرهنگ و ادب و اخلاق نظری و عملی جامعه ایرانی و جهانِ اسلامی جا گرفته است که گفته می شود در صورت خروج استدلال و منطق سینوی از سپهر فرهنگ اسلامی و بسیاری از شعب علوم اسلامی؛ آنچه بر جای خواهد ماند فرهنگی لاغر و ضعیف و ایستا خواهد بود و به قولی پوسته‌ای بی‌مغز در رده دواعش فکر و فرهنگ.

حمله مخالفان به میراث فلسفی او در زمینه بهره‌گیری از استدلال و براهین منطقی در بخش "الهیات شفا" از دو سو بوده است؛ یکی آنانند که به ضدیت با کتاب و سنت، زندیق و کافرش می‌خواندند و دیگر آنان که دلبستگی دینی‌اش را دون شأن فلسفه و دانش‌های عقلی می‌پندارند.

گروه اخیر در دوران ما با رنگ و بویی نزدیک به ماتریالیست فلسفی، با رویکرد مخالفت با قدرت‌یابی فلسفی اسلام، او را به پایه‌گذاری دستگاه التقاطی در فلسفه اسلامی متهم می‌کنند، و بر این باورند که اگر استخدام دلایل فلسفی و منطقی او نبود؛ دین اسلام و یا دست‌کم فرهنگ قدرتمندی که از آن تأثیر پذیرفته است؛ به ضعف و سستی می‌گرایید. با این حال بوعلی همچنان میدان‌دار مباحث فلسفی است و انگار مانند آن زمان که در موسیقی رساله‌ای نظری نوشت و در آن "کو مرد؟" گفت؛ در بسیاری از نقاط و افتراقات فلسفی و حکمی همچنان مدعیان را به هم‌آوردی می‌خواند.

اگرچه طب سینوی که عصاره همه طب قدیم جز طب چینی به شمار می‌رود، با رد و انکار و تحقیر و طرد از سوی پزشکی مدرن مواجه است و از سویی مدافعان سفت و سخت و متعصبی نیز پیدا کرده است؛ اهل فن در این حوزه بر این باورند که دست‌کم طب پیشگیری سینوی همچنان حرف‌هایی قابل اتکا و اثبات علمی برای تندرستی و رفاه جسمی برآمده از توصیه‌های این نحله پزشکی دارد.

بنابراین به دور از ستایش‌های اغراق‌آمیز و طرد و لعن‌های بی‌منطق و متفرعن، می‌توان گفت؛ ابن‌سینا هم در تاریخ پزشکی و فلسفه جایگاهی ممتاز و یگانه دارد و هم بازیگر مهمی در مناسبات علمی فلسفی جهان جدید است و هم طرفداران و خواهانی دخیل بسته به نسخه‌های شفابخش "قانون" دارد.

نقش هویت‌بخش او برای جامعه ایرانی و فرهنگ آن که از همه سو مورد حمله و تهاجم بیگانه قرار دارد؛ اهمیت ویژه‌ای به میراث افتخارآمیز او بخشیده است تا بتوان بر دوش بزرگانی چون او، در تسخیر میدان‌های شگفت‌انگیز علمی در جهان مدرن؛ انسانِ ایرانیِ سهم مهمی در خور شأن تاریخی خود پیدا کند. همین.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس