پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

همدان، از هگمتانه تا حماسه

شهیدان، میراث‌داران تاریخ شهر

نویسنده : مریم مقدم

در پسِ غبار هزاران سال تاریخ، همدان همواره شهری بوده است ایستاده بر قله تمدن. از هگمتانه مادها تا دوران اسلامی، از زادگاه حکمت و فلسفه تا شهر مومنان و دلاوران. اما یکی از برگ‌های درخشان و کمتر کاوش‌شده تاریخ همدان، میراثی است که از دل 8سال دفاع مقدس و سال‌های پس از آن باقی مانده است: میراث جنگ، ایثار و مقاومت.

گویا باید جنگ ۱۲ روزه را تجربه می‌کردیم تا بار دیگر به عزت و شکوه معنوی آدم‌های بزرگ شهرهایشان افتخار کنیم. در میان بیش از 8هزار شهید تقدیم‌شده توسط مردم همدان در دوران دفاع مقدس، نام‌هایی هستند که به‌درستی نماد و سمبل شرافت و افتخار یک نسل‌اند. شهید حسین همدانی، شهید شادمانی، شهید صباغ‌زاده، سعید حاجی بابایی و ده‌ها چهره دیگر صرفاً اسامی ثبت‌شده در تابلوهای خیابان‌ها نیستند؛ بلکه بخشی از حافظه زنده شهر، بخشی از روایت مردمی تاریخ و به تعبیر بسیاری، میراث معنوی همدان محسوب می‌شوند.

شهید حاج حسین همدانی که نقش مؤثری در سازماندهی نیروهای مردمی در دوران دفاع مقدس و بعدها در جبهه مقاومت ایفا کرد، امروز به‌مثابه یک اسطوره در قلب مردم همدان و تمام ایران شناخته می‌شود. کسی که هم در کوچه‌های شهر همدان بزرگ شد و هم در دل خاک سوریه به شهادت رسید تا مرزهای امنیت ایران را فراتر از مرزهای جغرافیایی حفظ کند.

شهید شادمانی نیز با خلق روحیه‌ای معنوی در سخت‌ترین شرایط جنگ، نماد فرماندهی متعهد و متواضع بود. روایت‌هایی که از او مانده است، همچون بخش‌هایی از یک کتاب نانوشته‌اند که هر نسل باید بخواند و به نسل بعد بسپارد.

یادمان‌های جنگ، موزه‌هایی زنده در بطن شهر

همدان نه‌تنها شهدا را تقدیم کرد، بلکه یادمان‌ها، موزه‌ها و آثار ملموسی نیز از آن روزهای خون و آتش به یادگار نگه داشت. موزه دفاع مقدس همدان که در نزدیکی بلوار بعثت قرار دارد، یکی از کامل‌ترین نمونه‌های روایت میدانی جنگ در غرب کشور است. بازدید از این موزه، سفری است به اعماق خاک‌ریزها، به پشت جبهه، به اردوگاه‌های اسرا و خاطرات تلخ و شیرینی که با صدای ضبط‌شده رزمندگان و نمایش ادوات جنگ، برای نسل‌های امروزی زنده می‌شوند.

یادمان شهدا در تپه نورالشهدا، با چشم‌اندازی باشکوه از شهر و کوه‌های الوند، امروز نه‌فقط مکان زیارت و ادای احترام است، بلکه پاتوقی فرهنگی برای جوانانی است که می‌خواهند با ریشه‌های هویتی خود آشنا شوند.

مدارس، دانشگاه‌ها و محافل فرهنگی نیز در همدان تلاش کرده‌اند تا یاد و میراث شهدا را زنده نگه دارند. کنگره‌های شهدا، مستندهای بومی، کتاب‌های خاطرات و نام‌گذاری المان‌های شهری، همه و همه برای تبدیل کردن “میراث جنگ” به بخشی از «فرهنگ پایدار همدان» است.

نقش زنان در جبهه پشت جبهه نیمی از حماسه همدان

نمی‌توان از میراث جنگ در همدان گفت و نقشی که مادران و همسران شهدا ایفا کردند را نادیده گرفت. زنان همدانی، در دهه شصت، دوشادوش مردان خود در جبهه فرهنگی، پشتیبانی جبهه‌ها، پرستاری از مجروحان و حفظ معنویت در خانواده‌ها تلاش کردند. این خاطره، در روایت‌های شفاهی و اسناد محلی موجود است و امروز باید مستند و ماندگار شود.

گردشگری دفاع مقدس، فرصتی برای تداوم روایت

اگرچه همدان با جاذبه‌هایی چون گنجنامه، آرامگاه بوعلی، کتیبه‌های هخامنشی و حمام‌های صفوی شناخته می‌شود، اما زمان آن رسیده است که «گردشگری دفاع مقدس» به عنوان یک ظرفیت واقعی در کنار این جاذبه‌ها مطرح شود. تورهای راهیان نور شهری، بازدید از محل‌های مقاومت شهری، دیدار با خانواده‌های شهدا و بهره‌گیری از ظرفیت دانش‌آموزان و دانشگاهیان می‌تواند همدان را به شهری الگو در پیوند میان تاریخ کهن و معاصر بدل سازد.

شهدا بخشی از تاریخ نیستند؛ آنها بخشی از ما هستند. شهر همدان، با آن‌همه قدمت، امروز نه‌تنها به گنبد آرامگاه‌های تاریخی‌اش می‌بالد، بلکه به نام‌هایی که بر سردر مدرسه‌ها و خیابان‌هایش نقش بسته نیز افتخار می‌کند. باید این نام‌ها را با تمام وجود شناخت، حفظ کرد و پاس داشت. زیرا شهدا، سند زنده هویت ما و نگهبانان بی‌صدای فرهنگمان هستند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس