تعطیلی شهرهای بزرگ فرصت سفر به همدان
در روزهایی که آفتاب تند و تیز تابستان، نیمی از کشور را زیر موج گرما سوزانده و چندین استان با تعطیلی ناگهانی ادارات سعی در کنترل بحران انرژی دارند، همدان این شهر خنک کوهپایهای بیآنکه در ظاهر آماده باشد، در برابر موج تازهای از سفر قرار گرفته است. اما واقعیت چیز دیگری است: شهر آماده نیست.
درست است که تعطیلی موزهها بهدلیل اجرای طرحی امنیتی موسوم به «جنگ ۱۲ روزه» با هدف صیانت از میراث و برقراری آرامش موقت در برخی فضاهای فرهنگی انجام شده، اما آنچه این روزها در خیابانهای همدان جاری است نه آرامش، که رکود است. پشت ویترین مغازهها و در امتداد کوچهپسکوچههای منتهی به جاذبههای اصلی شهر، چهرهای پنهان از همدان نمایان شده؛ شهری که آماده میزبانی نیست.
گردشگری این شهر، عملا در وضعیتی بلاتکلیف به سر میبرد. موزهها بستهاند، مراکز فرهنگی خاموشاند و نه خبری از رویداد خیابانی است، نه صدای موسیقیای از دل پارک یا میدان مرکزی شهر شنیده میشود. تابلوهای راهنما همچنان به سوی اماکن تعطیل اشاره میکنند و گردشگران سرگردان، گاه در پیادهراه بوعلی میپرسند: “جایی از اماکن گردشگری باز هست؟”
و این پرسش، از دل بیپاسخ بودنش دردآورتر است، زیرا هیچ بنایی از نقاط گردشگری همدان از ۲۴ خرداد تا امروز قفلهای خود را روی گردشگران باز نکردهاند. همدان فقط موزه نیست، اما وقتی موزهها بسته میشوند و جایگزینی برایشان اندیشیده نمیشود، شهر بخش مهمی از هویت خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، وظیفه مدیریت گردشگری نه عذرخواهی است، نه پنهانکاری؛ بلکه اقدام خلاقانه و فوری برای بازتعریف تجربهی گردشگر است. اما افسوس که این خلا، بهجای آنکه با رویداد و فعالیتهای جایگزین پر شود، به فراموشی سپرده شده است.
در کنار این بیبرنامگی استان در حوزه گردشگری، کسبوکارهای محلی بیشترین آسیب را متحمل شدهاند. رستورانداران، کافهداران، فروشندگان صنایعدستی، رانندگان تاکسی و راهنمایان گردشگری همه از یک چیز مینالند: شهر خالی است. دخلها تهی است. مهمتر از آن، امیدها خسته شدهاند.
آیا گردشگری همدان قرار است همیشه نخستین قربانیِ بحرانها باشد؟ آیا مسئولان باور دارند که تنها راه مواجهه با اتفاقات پیشبینینشده، بستن درها و منتظر ماندن است؟ آیا نمیتوان از تعطیلی ناگهانی استانهای اطراف، فرصتی ساخت برای معرفی دوباره همدان به عنوان یک مقصد خنک و خلوت، جایگزینی هوشمند برای سفرهای پرفشار به شمال؟
همدان طبیعتی کمنظیر دارد. از درهها و کوهها گرفته تا ییلاقهای سرسبز، تا مسیرهای کوهنوردی خانوادگی و فضاهای خنک عصرگاهی. اما هیچکدام از اینها بدون رویداد، بدون برنامه و بدون روایت، به خودی خود گردشگر نمیآورد. آنچه همدان در این روزهای ساکت تابستان کم دارد، برنامه است؛ شور است؛ حضور است؛ اتفاق است که همدان هیچکدام را ندارد.
باید پذیرفت که همدان، با همه عظمت تاریخیاش، در مدیریت گردشگری بحران ضعیف عمل کرده است. اما این ضعف، قابل جبران است؛ به شرطی که صدای آن شنیده شود، به رسمیت شناخته شود و برایش چارهاندیشی شود. موزهها ممکن است تعطیل باشند. اما شهر هنوز زنده است، هنوز نفس میکشد و هنوز فرصت دارد که خود را نجات دهد؛ البته اگر برنامهریزان گردشگری در استان بخواهند.
احتمال هجوم سفرهای بیناستانی به همدان در تعطیلات ناگهانی
در پی هشدارهای هواشناسی درباره ورود موج گرمای کمسابقه و تصمیم هیأت دولت برای تعطیلی ادارات در برخی استانها از جمله تهران، کرمانشاه، مرکزی و لرستان، یک موج جدید از سفرهای بیناستانی بهویژه در روزهای پایانی تیر و ابتدای مرداد پیشبینی میشود.
همدان، بهعنوان یکی از مقصدهای محبوب و خنک کوهستانی غرب کشور، با وجود قرار گرفتن در مسیر این موج سفر، با چالش بزرگی در حوزه خدمات گردشگری روبهرو است: تعطیلی موزههای استان بهدلیل اجرای طرح امنیتی موسوم به “جنگ ۱۲ روزه”.
ظرفیت بالای همدان برای جذب سفرهای کوتاهمدت اغلب نادیده گرفته میشود. همدان از نظر شرایط طبیعی، فرهنگی و جغرافیایی، واجد ویژگیهایی است که آن را در تعطیلاتی مانند چهارشنبه یکم مرداد، به گزینهای مطلوب برای سفر تبدیل میکند.
مواردی که میتواند برای همدان یک فرصت رقم زند، فاصله مناسب با تهران، کرمانشاه و سایر مراکز پرجمعیت، آبوهوای معتدل و خنک در مقایسه با مناطق جنوبی و مرکزی، مسیرهای دسترسی بزرگراهی و به نسبت ایمن و همچنین تنوع جاذبههای طبیعی (الوند، عباسآباد، سد اکباتان)، تفریحی (غار علیصدر) و تاریخی (هگمتانه، گنجنامه، آرامگاهها) از جمله موارد مهم است.
اما در میان این ظرفیتها، یک بحران پررنگ شده است که ممکن است تمام مزایای همدان برای گردشگری را تحتالشعاع قرار دهد و چالش جدی برای همدان است، تعطیلی موزهها در اوج فصل گردشگری بهدلیل “جنگ ۱۲ روزه” است. درحالیکه همدان بیش از ۱۰ موزه رسمی و تخصصی فعال دارد (موزه هگمتانه، موزه مردمشناسی حمام حاجآقا تراب، موزه تاریخ طبیعی، موزه بوعلی، موزه دفاع مقدس و...)، اما این مراکز فرهنگی بهدلیل اجرای برنامه امنیتی-فرهنگی موسوم به “جنگ ۱۲ روزه” تعطیل شدهاند.
متاسفانه این تعطیلی در زمانی اتفاق افتاده است که بیشترین حجم مسافر تابستانی وارد استان میشود. بخش عمدهای از جاذبههای گردشگری همدان از نوع فرهنگی، تاریخی و موزهای هستند. همدان بهدلیل دسترسی نداشتن به دریا یا رودخانههای دائمی، به موزهها بهعنوان موتور اصلی نگهدارنده مسافر در شهر متکی است.
اما پیامدهای این تعطیلی برای گردشگری همدان شامل نارضایتی عمومی گردشگران بهویژه خانوادهها و تورهای فرهنگی و ضربه به تصویر برند گردشگری همدان بهعنوان پایتخت تاریخ و تمدن است که سبب کاهش مدت ماندگاری مسافران در شهر (گردشگرانی که برنامهریزی دیدار از اماکن تاریخی داشتهاند، ناچار به ترک سریعتر شهر میشوند) و فشار مضاعف به طبیعتگردی و مناطق تفریحی که ممکن است ظرفیت کافی برای جذب حجم کامل گردشگر نداشته باشند.
پیشنهادها برای جبران چالش تعطیلی موزهها
در شرایط فعلی، مسئولان گردشگری و مدیریت استان باید با تصمیمگیری سریع و انعطافپذیر، بخشی از این خلا فرهنگی را جبران کنند. از جمله پیشنهادهای اجرایی میتوان به برگزاری نمایشگاههای موقت، سیار یا فضای باز در میادین و تفرجگاهها با مشارکت سازمان میراث فرهنگی، استفاده از تورهای پیادهگردی با راهنمایان محلی در بافت تاریخی شهر (مثلا با محوریت بازار، آرامگاهها و مسجد جامع) و ایجاد غرفههای فرهنگی در اماکن پرتردد مانند گنجنامه، سد اکباتان، عباسآباد و بوعلی برای معرفی تاریخ همدان بهصورت میدانی اشاره کرد. همچنین اطلاعرسانی شفاف و پیش از موعد به گردشگران درباره تعطیلی موزهها و پیشنهاد جایگزینها، از طریق سامانههای گردشگری، تابلوها و دفاتر اطلاعاتی.
نکته حائز اهمیت دیگر البته این است که درخواست از وزارت میراث فرهنگی و شورای تأمین برای بازگشایی محدود یا ساعتی موزهها در روزهای اوج سفر، با رعایت ملاحظات امنیتی احتمالی طرح مذکور، یک ضرورت در همدان به شمار میآید.
به این ترتیب میتوان گفت، همدان در هفته پیشرو در موقعیت حساسی قرار دارد؛ از یکسو موج سفر در پی تعطیلی استانهای مجاور، فرصت تازهای برای رونق گردشگری استان بهوجود آورده است. اما از سوی دیگر، تعطیلی موزهها، کمبود ظرفیت اقامتی، ترافیک احتمالی و ضعف در خدمات اضطراری میتواند این فرصت را به یک بحران رضایت عمومی گردشگران تبدیل کند.
