هر شهر در دل تاریخ خود روزهایی دارد که نه تنها تقویمی برای یادآوری، بلکه بستری برای بازخوانی هویت جمعی و همبستگی اجتماعی است. «روز شهر همدان» که همزمان با یکم شهریورماه و بزرگداشت بوعلیسینا در تقویم ثبت شده، یکی از مهمترین مناسبتهای فرهنگی ایران به شمار میآید. این روز فرصتی است تا شهری با بیش از سه هزار سال سابقه تمدنی، با زبان فرهنگ و هنر دوباره به خود و دیگران معرفی شود.
اما در سال جاری، شرایط اقلیمی و همزمانی با تعطیلات سراسری موجب شد که برگزاری برنامههای رسمی و عمومی با دشواری مواجه شود و شور و نشاطی که انتظار میرفت، در سطح شهر کمتر دیده شود و به دلیل شرایط اقلیمی تعطیل اعلام شد. این تجربه نشان میدهد که برای زنده نگه داشتن چنین روزهایی، تنها به گردهماییهای حضوری نمیتوان بسنده کرد، بلکه باید از ظرفیتهای متنوع اجتماعی، رسانهای و فرهنگی بهره گرفت، اما همه برنامهها و برنامهریزیها مغفول ماند.
جایگاه تاریخی و فرهنگی همدان
همدان در تاریخ ایران جایگاهی بیبدیل دارد. از هگمتانه بهعنوان نخستین پایتخت مادها گرفته تا نقش پررنگ این شهر در دورههای هخامنشی، ساسانی، اسلامی و معاصر، همدان همواره یکی از کانونهای تمدنی ایران بوده است.
این شهر، زادگاه و زیستگاه اندیشمندانی چون بوعلیسینا و باباطاهر است؛ بزرگانی که نامشان نه فقط در تاریخ ایران، بلکه در تاریخ جهان ماندگار شده است.
همچنین وجود آثار تاریخی چون گنجنامه، کتیبههای هخامنشی، آرامگاه استر و مردخای، تپه هگمتانه و دهها اثر تاریخی دیگر، همدان را به یک «موزه زنده» بدل کرده است.
به همین دلیل، «روز همدان» صرفا یک مناسبت محلی نیست، بلکه ظرفیتی ملی و حتی جهانی برای معرفی دوبارهی تمدن ایرانی است.
چالشهای امسال
امسال به دلیل موج گرمای کمسابقه و نیز همزمانی با تعطیلات رسمی، برگزاری جشنها و مراسم عمومی روز همدان با محدودیت مواجه شد. بسیاری از برنامههایی که قرار بود در فضای باز برگزار شوند، یا لغو شدند و یا با استقبال کمتری نسبت به سالهای قبل همراه بودند.
این وضعیت نشان داد که برنامهریزی برای چنین مناسبتهایی باید فراتر از شرایط اقلیمی و تقویمی باشد. به عبارت دیگر، اگر روزی تا این حد اهمیت دارد، باید راهکارهایی برای دیدهشدن آن حتی در شرایط دشوار در نظر گرفته شود.
ضرورت دیدهشدن روز همدان
اگر روز همدان کمرنگ شود، در واقع فرصتی برای تقویت هویت جمعی، افزایش سرمایه اجتماعی و معرفی ظرفیتهای گردشگری و فرهنگی شهر از دست خواهد رفت. چنین روزهایی صرفاً جشن و گردهمایی نیستند، بلکه بستری برای بازاریابی فرهنگی، گردشگری و حتی اقتصادی یک شهر به شمار میآیند.
همدان در سالهای اخیر تلاش کرده است جایگاه خود را بهعنوان یکی از قطبهای گردشگری فرهنگی ایران تثبیت کند. در این میان، «روز شهر» میتواند به برند فرهنگی همدان بدل شود، مشروط بر آنکه مدیریت شهری و نهادهای فرهنگی برنامهریزی بلندمدت و چندلایه برای آن داشته باشند.
راهکارهای کوتاهمدت برای دیدهشدن روز همدان
۱. پویشهای مردمی در فضای مجازی
در عصر رسانههای دیجیتال، نمیتوان دیدهشدن یک روز را فقط به گردهماییهای میدانی محدود کرد. راهاندازی یک پویش فراگیر با هشتگ مشخص (مثل #روز_همدان) میتواند سبب شود که هر شهروند به سفیر فرهنگی تبدیل شود؛ با انتشار عکسها، اشعار، روایتها و خاطرات خود از همدان.
۲. استفاده از رسانههای شهری
بیلبوردها، تابلوهای دیجیتال و تلویزیونهای شهری میتوانند در طول هفتهی منتهی به روز همدان، پر از تصاویر تاریخی و فرهنگی این شهر باشند. به این ترتیب، حتی اگر مراسم عمومی برگزار نشود، فضای شهر همچنان رنگ و بوی جشن خواهد داشت.
۳. برگزاری نشستها و رویدادهای کوچک در مکانهای سرپوشیده
گرما مانع گردهماییهای گسترده است، اما میتوان نشستهای تخصصی و صمیمی در کتابخانهها، فرهنگسراها و کافههای کتاب برگزار کرد؛ نشستهایی که در آن تاریخ و فرهنگ همدان بازخوانی شود و شاعران و هنرمندان آثار خود را عرضه کنند.
۴. رسانههای محلی و ملی
صداوسیمای استان و رسانههای ملی میتوانند ویژهبرنامههایی برای معرفی همدان در این روز تدارک ببینند. یک مستند کوتاه یا یک میزگرد فرهنگی میتواند اثرگذاری بالایی در سطح ملی داشته باشد.
راهکارهای بلندمدت
۱. ثبت برند «روز همدان» در سطح ملی
برای آنکه این روز هر سال جدیتر گرفته شود، باید با مشارکت وزارت فرهنگ و گردشگری بهعنوان یک «رویداد ملی» تثبیت شود. این کار سبب میشود که همدان هر سال در سطح کشور مورد توجه قرار گیرد.
۲. جشنوارههای دائمی فرهنگی و هنری
برگزاری جشنوارههای شعر، موسیقی، تئاتر و هنرهای تجسمی در روز همدان، میتواند این روز را به یک تقویم ثابت فرهنگی بدل کند. حتی اگر جشنوارهها چند روز بعد برگزار شوند، ارتباطشان با روز همدان آن را در ذهنها زنده نگه میدارد.
۳. پیوند با گردشگری شهری
روز همدان میتواند بهانهای برای معرفی مسیرهای گردشگری فرهنگی در شهر باشد. تورهای شهری، نمایشگاههای صنایعدستی و بازارچههای محلی در این روز میتوانند به جذب گردشگران داخلی و خارجی کمک کنند.
۴. آموزش و مدارس
یکی از راههای ماندگار کردن روز همدان، وارد کردن آن به تقویم آموزشی مدارس و دانشگاههای شهر است. اگر دانشآموزان و دانشجویان در قالب مسابقات و برنامههای فرهنگی با این روز همراه شوند، نسل آینده خود را بیشتر با هویت شهری پیوند خواهد داد.
«روز همدان» فراتر از یک مناسبت تقویمی است؛ فرصتی است برای بازخوانی گذشتهی پرافتخار، معرفی هویت فرهنگی و بازتعریف جایگاه این شهر در ایران معاصر. گرچه امسال شرایط آبوهوایی و تعطیلات مانع برگزاری گسترده برنامهها شد، اما این تجربه میتواند تلنگری باشد برای اینکه آیندهی این روز مهم را با نگاهی بلندمدتتر و چندبعدیتر مدیریت کنیم.
اگر همدان قرار است همچنان بهعنوان «شهر تمدن، فرهنگ و دانش» در ذهن ایرانیان و جهانیان باقی بماند، باید روزش نه فقط در میدانها و خیابانها، بلکه در رسانهها، مدارس، خانهها و دلهای مردم زنده باشد.
