آئین مهرگان در همدان برگزار خواهد شد. مهرگان ۱۶ روز پس از رسیدن ماه مهر آغاز میشود و 6 روز به درازا میانجامد.
مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان با اعلام این خبر گفت: همدانیها شاهد برگزاری مهرگان خواهند بود. مهرگان یکی از بزرگترین آئینهای ایران است که در مهر روز از برج مهر برگزار میشود. «مهرگان» پس از نوروز بزرگترین جشن ایرانیان باستان بوده است. جشن مهرگان در روزهای آغازین فصل پاییز برگزار میشود. این جشن در مهر روز آغاز میشود و6 روز به درازا میانجامد و در روز رام روز به پایان میرسد.
محسن معصوم علیزاده گفت: مهرگان، یکی از کهنترین آئینهای ایرانی، نهتنها نماد سپاس از نعمتهای زمین است، بلکه یادآور پیوند ژرف میان انسان، طبیعت و مفهوم مهر در فرهنگ ایران باستان است. آئینی که امروز نیز در ایران و فراتر از مرزها، بهعنوان نمادی از دوستی و شکرگزاری در میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
وی افزود: تمدن ایرانزمین، از نخستین روزهای شکلگیری حیات انسانی در فلات ایران تا امروز، پیوستگی و تداومی شگفتانگیز را در سیر تاریخی خود به نمایش گذاشته است.
کاوشهای باستانشناسی و پژوهشهای نوین تاریخی، همواره بر غنای فرهنگی و تمدنی این سرزمین تأکید داشتهاند. یکی از جلوههای بارز این پیوستگی، آئینها و جشنهایی است که ریشه در باورهای کهن مردم ایران دارند.
محسن معصوم علیزاده عنوان کرد: جشنهایی که از دل جغرافیا، طبیعت و سبک زندگی ایرانیان برآمدهاند و معنایی عمیقتر از شادی صرف را در خود جای دادهاند.
در میان این آئینها، جشن مهرگان جایگاهی ویژه دارد. اگر نوروز آغاز زندگی و رویش است، مهرگان، شکرگزاری از حاصل رنج و کوشش در پایان فصل برداشت است.
فلات ایران با اقلیمی خشک و سرد در بسیاری از نواحی، همواره انسان را به پیکار با کمبودها و دشواریهای طبیعی واداشته است. در چنین شرایطی، برداشت محصول، فقط یک رخداد اقتصادی نبود، بلکه پیروزی بر طبیعت و نشانهای از هماهنگی با جهان هستی محسوب میشد. همین نگاه سبب شد که جشنهای شکرگزاری چون مهرگان، در فرهنگ ایران جایگاهی ژرف و آئینی پیدا کنند.
معصوم علیزاده عنوان کرد: با گذشت سدهها و ورود اسلام به ایران، مهرگان نهتنها فراموش نشد، بلکه حتی در زبان عربی، واژه «مهرجان» از آن برگرفته شد و بهمعنای جشن و سرور به کار رفت. این ماندگاری، نشان از عمق فرهنگی و انسانی این آئین دارد؛ آئینی که فراتر از مرزهای دینی و قومی، حامل پیام مهر و دوستی است.
مدیرکل میراث فرهنگی افزود: در روزگار معاصر نیز، مهرگان بار دیگر جایگاه خود را در حافظه تاریخی ملتهای فارسیزبان بازیافته است. ثبت مشترک این جشن در فهرست میراث ناملموس بشری یونسکو بهوسیله ایران و تاجیکستان در سال ۱۴۰۳ خورشیدی، تأییدی است بر این حقیقت که مهرگان نه تنها میراث یک ملت، بلکه میراثی جهانی است؛ میراثی که انسان امروز را به بازخوانی مفهوم دوستی، همدلی و سپاس از زندگی فرا میخواند.
وی عنوان کرد: در جهانی که گاه مهر و مهربانی در هیاهوی مدرنیته رنگ میبازد، بازگشت به معنا و پیام مهرگان میتواند یادآور این حقیقت باشد که ریشههای انسانیت، در خاک همین سرزمینهای کهن جوانه زده است؛ جایی که انسان، پیش از هر چیز، شکرگزار نور، زمین و مهر بوده است.
گفتنی است، نخستین روز جشن، مهرگان عامه (همگانی) و واپسین روز جشن، مهرگان خاصه (ویژه) نامیده میشود. در زمان ساسانیان بر این باور بودند که اهورامزدا یاقوت را در روز نوروز و زبرجد را در روز مهرگان آفریده است و از دیرباز ایرانیان بر این باور بودند که در این روز کاوه آهنگر علیه ضحاک به پاخواست و فریدون بر اژیدهاک (ضحاک) غلبه کرد. جشن مهرگان نیز همانند نوروز با آئین یگانه و آداب و رسوم ویژه برگزار میشود. فلسفه جشن مهرگان سپاسگزاری از خداوند به خاطر نعمتهایی است که به انسان ارزانی داشته و استوار کردن دوستیها و مهرورزی میان انسانهاست.
پیشینه جشن مهرگان به هزاره دوم پیش از میلاد برمیگردد و بیش از 4هزار سال قدمت دارد. دیرینگی جشن مهرگان دستکم تا دوران شاهان باستانی و بزرگی چون فریدون باز میگردد. فردوسی در شاهنامه به روشنی به این جشن کهن و پیدایش آن در دوران پادشاهی فریدون اشاره کرده است. پیش از هخامنشیان، جشن مهرگان بغ یادی، بگ یادی (bāgayādi) «یاد خدا – سپاسگزاری از خدا» نام داشت. بر اساس متون اوستا (کتاب مقدس زرتشتیان)، تقویم ایرانیان پیش از هخامنشیان دارای دو فصل تابستان و زمستان است که نوروز جشن آغاز سال جدید و فصل تابستان و مهرگان جشن آغاز نیمه دوم سال و فصل زمستان بوده است.
دلیل برگزاری جشن مهرگان
دلیل برگزاری جشن مهرگان در مهرماه و اصولاً نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر، در این است که در دورههایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی، آغاز پاییز، آغاز سال نو بوده است و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کردهاند.
تثبیت آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگیِ مبتنی بر کشاورزی ایرانیان بستگی کامل دارد.
میدانیم که سال زراعی از ابتدای پاییز آغاز و در پایان تابستان دیگر پایان میپذیرد. قاعدهای که هنوز هم در میان کشاورزان متداول است و در بسیاری از نواحی ایران جشنهای فراوان و گوناگونی به مناسبت فرارسیدن مهرگان و پایان فصل زراعی برگزار میشود.
آئینهای جشن مهرگان
آنگونه که از مجموع منابع موجود، همچون نگارهها و متون باستانی و نوشتههای مورخان و دانشمندان قدیم ایرانی و غیر ایرانی و نیز آثار شاعران و ادیبان دریافت میشود، مردمان در جشن مهرگان تا حد امکان با جامههای ارغوانی (یا دستکم با آرایههای ارغوانی) بر گرد هم میآمدهاند؛ در حالی که هر یک، چند «نبشته شادباش» یا به قول امروزی، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشتهاند. این شادباشها را معمولاً با بویی خوش همراه میساخته و در لفافهای زیبا میپیچیدهاند.
در میان خوان یا سفره مهرگانی که از پارچهای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» مینهادند و پیرامون آن را با گلهای دیگر آذین میکردند. امروزه نمیدانیم که آیا گل همیشه شکفته، نام گلی به خصوص بوده است یا نام عمومی گلهایی که برای مدت طولانی و گاه تا چندین ماه شکوفا میمانند.
