پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

تعزیه در باغ نظری؛ میراثی که نسل‌ها را به عاشورا پیوند زد

نویسنده : مریم مقدم

پرچم‌های سبز و سیاه، نور ملایم چراغ‌ها، عطر اسپند و زمزمه زیارت عاشورا، فضایی معنوی در دل یکی از بناهای تاریخی همدان ایجاد کرده بود. پیش از آغاز تعزیه، حاضران در سکوتی آمیخته با احترام، به قرائت زیارت عاشورا و ذکر مصیبت اهل بیت(ع) گوش می‌سپردند؛ سکوتی که اندکی بعد جای خود را به روایت حماسه کربلا می‌داد.
با آغاز اجرای گروه نمایشی «فریاد» به سرپرستی سیدمهرداد کاووسی، باغ نظری دیگر تنها یک اثر تاریخی نبود؛ صحنه‌ای بود که در آن، شخصیت‌های عاشورا با زبان نمایش، موسیقی و روایت جان می‌گرفتند. صدای موافق‌خوان و مخالف‌خوان، نوای سازهای آیینی و حرکت بازیگران، تماشاگران را از فضای امروز جدا می‌کرد و به دل واقعه‌ای می‌برد که بیش از سیزده قرن است الهام‌بخش آزادگان جهان است. آنچه در این چهار شب بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد، ارتباط عمیق مخاطبان با تعزیه بود. در بسیاری از لحظات، اشک بر چهره تماشاگران جاری می‌شد و سکوت سنگین جمعیت نشان می‌داد که این هنر آیینی، همچنان قدرت تأثیرگذاری خود را حفظ کرده است. تعزیه در باغ نظری تنها یک اجرای نمایشی نبود؛ تجربه‌ای مشترک از اندوه، ایمان و همدلی بود که نسل‌های مختلف را در کنار یکدیگر قرار داد.
یکی از جلوه‌های ارزشمند این مراسم، حضور پرشمار خانواده‌ها همراه با کودکان و نوجوانان بود. بسیاری از والدین، فرزندان خود را به این آیین آورده بودند تا آنان نیز با بخشی از تاریخ، فرهنگ و هویت مذهبی ایران آشنا شوند. کودکان و نوجوانان در کنار بزرگ‌ترها، روایت عاشورا را از زبان هنر تماشا کردند و مفاهیمی همچون ایثار، وفاداری، آزادگی و ظلم‌ستیزی را در فضایی زنده و ملموس تجربه کردند. این حضور بین‌نسلی، نشان داد که آیین‌های عاشورایی همچنان یکی از مهم‌ترین بسترهای انتقال ارزش‌های فرهنگی و دینی به نسل جدید هستند؛ ارزش‌هایی که در فضای صمیمی و اثرگذار تعزیه، ماندگاری بیشتری در ذهن مخاطب پیدا می‌کنند.
تعزیه، هنری است که شعر، موسیقی، نمایش و روایت را در هم می‌آمیزد و از همین رو، همواره جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ ایرانی داشته است. این هنر، تنها بازآفرینی یک واقعه تاریخی نیست، بلکه بازگوکننده مفاهیمی است که در هر دوره‌ای قابلیت بازخوانی دارند. شاید به همین دلیل است که با وجود تغییر سبک زندگی و گسترش رسانه‌های نوین، هنوز هم تعزیه می‌تواند مخاطبان فراوانی را گرد هم آورد و آنان را با خود همراه کند.
برگزاری این آیین در عمارت باغ نظری نیز بر اهمیت آن افزوده بود. یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی همدان در این چهار شب، کارکردی فراتر از یک فضای تاریخی پیدا کرد و به بستری برای پیوند میراث معماری با میراث آیینی ایران تبدیل شد. چنین رویدادهایی نشان می‌دهد بناهای تاریخی، تنها یادگارهای خاموش گذشته نیستند، بلکه می‌توانند با میزبانی آیین‌های اصیل، همچنان در زندگی فرهنگی جامعه نقش‌آفرین باشند. در کنار حضور پرشور مردم، اجتماع هنرمندان، خبرنگاران، فعالان فرهنگی و اصحاب رسانه نیز جلوه‌ای ویژه به این مراسم بخشیده بود. گردهم آمدن اهالی فرهنگ و رسانه در کنار مردم، نشان داد که پاسداشت عاشورا تنها یک وظیفه مذهبی نیست، بلکه مسئولیتی فرهنگی و اجتماعی نیز به شمار می‌رود. رسانه‌ها با روایت چنین آیین‌هایی، سهم مهمی در حفظ و معرفی سنت‌هایی دارند که بخش مهمی از هویت تاریخی این سرزمین را شکل داده‌اند.
اجرای گروه نمایشی «فریاد» نیز یکی از نقاط قوت این رویداد بود. سیدمهرداد کاووسی و دیگر هنرمندان این گروه، با وفاداری به شیوه‌های اصیل تعزیه و بهره‌گیری از موسیقی سنتی و روایت‌های کهن، توانستند مخاطبان را تا پایان هر اجرا با خود همراه کنند. این اجراها نشان داد که هنر اصیل ایرانی، بدون نیاز به جلوه‌های پرهزینه و فناوری‌های پیچیده، همچنان می‌تواند با اتکا به قدرت روایت و احساس، تأثیری عمیق بر مخاطب بگذارد.
برگزاری چهارمین دوره آیین تعزیه‌خوانی در باغ نظری، بار دیگر اهمیت استمرار چنین برنامه‌هایی را یادآوری کرد.
این مراسم امسال با یاد و خاطره شهدای جنگ رمضان و نیز ادای احترام به میهن و رهبر شهید و سرداران برگزار شد. حفاظت از میراث شهید فرهنگی تنها به مرمت بناها محدود نمی‌شود؛ آیین‌ها، سنت‌ها و هنرهای مردمی نیز بخشی از هویت تاریخی ایران هستند و اگر مجال اجرا و دیده شدن نداشته باشند، به تدریج از حافظه جمعی فاصله خواهند گرفت. تعزیه از جمله میراث‌هایی است که تا زمانی که بر صحنه اجرا شود و نسل‌های تازه آن را از نزدیک تجربه کنند، زنده خواهد ماند.
آیین میراث معنوی تعزیه‌خوانی به همت هیأت زینبیون (فعالان رسانه‌ای استان همدان)، هیأت حضرت امام خمینی(ره) (پیروان روح‌الله)، هیأت علمدار حسین(ع) و با مشارکت اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان به مدت چهار شب در عمارت تاریخی باغ نظری برگزار شد؛ رویدادی که در سال‌های اخیر به یکی از برنامه‌های شاخص فرهنگی و مذهبی محرم در همدان تبدیل شده است. این مراسم که با هدف گردهمایی هنرمندان، خبرنگاران و فعالان فرهنگی استان در ایام سوگواری سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) برگزار شد، علاوه بر اجرای آیین اصیل تعزیه‌خوانی توسط گروه نمایشی «فریاد» به سرپرستی سیدمهرداد کاووسی، با قرائت زیارت عاشورا، ذکر مصیبت آل‌الله، اجرای قطعات آیینی توسط گروه موسیقی، برنامه چهارپایه‌خوانی و اجرای المیرا سماواتی، مجری شناخته‌شده صدا و سیما همراه بود و در چهار شب برگزاری، با استقبال کم‌نظیر شهروندان همدانی و علاقه‌مندان به آیین‌های عاشورایی روبه‌رو شد.
اکنون که پرده آخر این چهار شب سوگواری در باغ نظری فرود آمده است، آنچه در ذهن حاضران باقی مانده، تنها خاطره چند اجرای نمایشی نیست؛ تصویری از همدلی مردمی است که در کنار یکدیگر، تاریخ، هنر و باورهای دینی خود را مرور کردند. چهار شبی که ثابت کرد میراث فرهنگی، تنها در دیوارهای یک بنای تاریخی خلاصه نمی‌شود، بلکه در آیین‌هایی جریان دارد که هنوز می‌توانند انسان امروز را با ارزش‌های ماندگار عاشورا پیوند دهند و پیام آزادگی و حقیقت‌طلبی را از نسلی به نسل دیگر منتقل کنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس