شیعه واقعی کسی است که زندگیش سرشار از اصالت باشد و مسئولیتهای دینی خود را با آگاهی و عقلانیت بپذیرد.
رئیس بنیاد بوعلی سینا در نشست «حکمتانه» با موضوع فلسفه ابنسینا در جهان امروز با اشاره به ظرفیت معنوی همدان با عنوان این مطلب گفت: وطن لزوما به معنای ماوراءالطبیعه نیست، بلکه سرزمینی است که معنویت در آن شکل میگیرد و خوشبختانه همدان این ظرفیت را دارد. ابنسینا بهانه اصلی گردهماییهای فکری است و هر کار فکری که با اندیشه و تناسب انجام شود، ماندگار خواهد بود.
به گزارش همدان پیام، انشاءا... رحمتی افزود: موضوع مهم این است که امروز بپرسیم من چگونه شیعهای باشم که امام صادق به من افتخار کند؟ پیامبر اکرم(ص) درباره شیعه میفرماید: 2نوع شیعه داریم؛ کسانی که فقط نام شیعه دارند و کسانی که رسم شیعه را دارند. چهبسا کسانی که به ظاهر شیعه نباشند اما در حقیقت شیعهاند.
رحمتی با اشاره به دیدگاه سید حیدر آملی که یک شیعه اصیل بوده است، گفت: سید حیدر آملی معتقدند شیعیان حقیقی صوفیاناند و صوفیان حقیقی شیعیاناند و عارفان حقیقی شیعهاند. عرفان شیعه با تعالیم امام صادق (ع) شکل گرفته و ایشان بنیانگذار فقه اکبر و فقه اصغر است. بار مسئولیتی که ائمه بر دوش ما گذاشتهاند سنگین است.
وی با بیان اینکه اسلام در غربت آغاز شده، گفت: این غریب بودن به معنای بیکسی نیست و سهروردی نیز میگوید اصل ما متعلق به جای دیگری است و از وطن اصلی غریب افتادهایم. کسانی که این حقیقت را به یاد میآورند احساس غربت میکنند.
رحمتی با تأکید بر جایگاه عقل در اندیشه اسلامی تصریح کرد: انسان 3 قوه حس، خیال و عقل دارد و عقل نیز 2 بُعد استدلالی و شهودی دارد. نوع ادراک ما شخصیت ما را میسازد. ابنسینا در رساله معراج و ملاصدرا در تفسیر قرآن این مباحث را تبیین کردهاند.»
رئیس بنیاد بوعلی سینا افزود: اصحاب یمین کسانیاند که در سطح ادراک حسی و خیالی میمانند، اما اهل یقین به مرتبه عقلی میرسند. پرسش اصلی امروز ما این است که مسئولیت شیعه بودن در زمانه حاضر چیست و ابنسینا میتواند در پاسخ به این پرسش به ما کمک کند.
مقامات عرفانی ابنسینا پاسخی به پرسشهای امروز جامعه است
عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینا گفت: نگاه ابنسینا به عرفان، نگاهی تعلیمی و عقلانی است که ارتباط میان دین و عقل را روشن میکند.
فرشته ندری ابیانه در نشست «حکمتانه» با بیان اینکه ابنسینا در آثار تمثیلی خود به مباحث عرفانی پرداخته است، گفت: ابنسینا مقامات عارفان را مطرح میکند و کسی پیش از او چنین نظاممند به این موضوع نپرداخته است. نگاه او به عرفان، نگاهی بیرونی و تعلیمی است، نه صرفا برای سالکان طریقت بلکه برای تبیین عقلانی مفاهیم عرفانی. ابنسینا همانند دیگر تقسیمبندیهای فلسفی خود، مراحل سیر و سلوک را با نظم و ترتیب بیان میکند که این مسیر با دو مقدمه آغاز میشود: نخست اراده و انتخاب مسیر که با توکل و استدلال قرآنی همراه است و سپس ریاضت بهمعنای رفع موانع داخلی و خارجی برای حرکت.
ندری ابیانه ادامه داد: پس از مقدمات، سالک باید 3 مرتبه را سپری کند که هر مرتبه 3پله دارد. مرتبه نخست با مشاهده نور حق آغاز میشود و به مرحلهای میرسد که سالک حتی در میان مردم در حال اتصال است. مرتبه دوم، آرامش و مقام جمع است که در آن فرد در دنیا حاضر است اما دلبسته دنیا نیست. نهایت این مرحله، گشایش و فتوحات معنوی است. مرتبه سوم ورود به عالم قدس و رسیدن به وحدت است، جایی که سالک جز خدا چیزی نمیبیند.
وی با اشاره به اخلاق بیرونی عارفان گفت: ابنسینا در ادامه این مباحث، ویژگیهای عارف کامل را بیان میکند؛ انسانی متواضع، دلسوز، پاکیزهرفتار و اهل خدمت که عبادت او برای رسیدن به حق است نه برای پاداش یا ترس.
این استاد دانشگاه با تأکید بر نیاز جامعه به دین اظهار داشت: ابنسینا تصریح میکند که دین فقط برای آخرت نیست، بلکه برای سامان دادن زندگی اجتماعی ضروری است. بدون دین، نه آخرت شکل میگیرد و نه دنیا. ابنسینا بر لزوم عبادت و تکرار آن برای حفظ دین و قانون، نمازهای پنجگانه را لازمه بقا و استحکام نظام اجتماعی میداند.
ندری ابیانه بیان کرد: ابنسینا در پاسخ بسیاری از پرسشهای امروز ما را درباره نسبت عرفان، عقلانیت و زندگی اجتماعی ارائه میدهد. او نشان میدهد که عقلانیت دینی و سلوک عرفانی دو مسیر جداگانه نیستند بلکه مکمل یکدیگرند.
پرسش و پاسخ با انشاءا... رحمتی رئیس بنیاد بوعلی در نشست حکمتانه
۱. تقدم عقلانیت و پرسشگری بر ایمان تقلیدی
رحمتی در پاسخ به پرسشی درباره کافی بودن عقلانیت استدلالی برای رسیدن به حقیقت گفت: عقل استدلالی شرط لازم است، اما کافی نیست. کسی که میپرسد و دغدغه حقیقت دارد، نزد ابنسینا و ائمه ارزشمند است، حتی اگر به پاسخ قطعی نرسد. پرسشگری پلی برای حرکت است و صداقتی در آن وجود دارد. اما نباید در عقل متوقف ماند؛ باید از عقل استدلالی به عقل شهودی عبور کرد.
۲. ابنسینا منطقدان بزرگ و عارف ژرفاندیش
رحمتی تأکید کرد: ابنسینا بزرگترین منطقدان با سنت ارسطویی است، اما در نهایت فلسفه او به مقامات العارفین ختم میشود. او عقل استدلالی را کافی نمیداند و معتقد است که شهود و توفیق الهی شرط کمال است. نبوغ صرفاً محصول تلاش فردی نیست، بلکه با توفیق همراه است؛ همانگونه که مولانا گفت: مایعی که صیاد ندارد، سقف شیشهای را میشکند.
۳. برکت در جهان کمیتزده امروز
وی با اشاره به بحران امروز فلسفه و علم گفت: یکی از مفاهیم مغفول در جهان امروز، برکت است؛ امری کیفی که در فرهنگ دینی ما نقش دارد، اما نگاه دکارتی و غلبه کمیت آن را به حاشیه برده است. علم مدرن هر چیزی را که با ریاضیات قابل سنجش نباشد، کنار میگذارد، در حالی که زندگی معنوی و رشد حقیقی بدون برکت معنا ندارد.
۴. نسبت فلسفه ابنسینا با بحران هویت امروز
رحمتی در پاسخ به پرسشی درباره کارکرد اندیشه بوعلی در حل بحرانهای اجتماعی امروز گفت: امروز یکی از دغدغههای جامعه ما بحران هویت است.
ابنسینا صرفا فیلسوف گذشته نیست، بلکه با بازخوانی درست میتوان او را در گفتوگو با فلسفه تحلیلی، پدیدارشناسی و حتی اگزیستانسیالیسم قرار داد. ابنسینا ظرفیت ورود به گفتمانهای مدرن را دارد و میتواند برای نسل امروز حرفی تازه داشته باشد.
۵. ضرورت تغییر رویکرد در معرفی ابنسینا
در این نشست برخی حاضران خواستار تغییر ادبیات در معرفی بوعلی شدند.
رحمتی نیز این دغدغه را پذیرفت و گفت: اگر فقط به رویکرد سنتگرایانه اکتفا کنیم، نگاه ما پیشامدرن باقی میماند. باید ابنسینا را با زبان امروز بازخوانی کنیم تا برای جوانان جذاب باشد و بتواند پاسخی برای مسائل زمانه بدهد.
۶. راهکار برای آینده نشستها
رحمتی در پایان پیشنهاد داد که این جلسات باید پیوست مکتوب و مطالعاتی داشته باشد. نباید به یک نشست ماهانه اکتفا کنیم. لازم است خروجی مشخص، متنهای مبنایی و برنامه پژوهشی داشته باشیم تا به گفتمانسازی واقعی برسیم.
