پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

در نشست کارشناسی چالش‌های پرونده ثبت جهانی مطرح شد

مالکان در بافت تاریخی هیچ امتیازی ندارند

نویسنده : مریم مقدم

موضوع پرونده ثبت جهانی همدان با هر عنوان و مشمولیتی بین جامعه محلی، متولیان و مسئولان شهری از اهمیت خاصی برخوردار است.

سابقه پرداختن به تحقق رؤیای همدان جهانی حالا به بیش از ۱۰ سال می‌رسد.

زمانی که این مهم مطرح شد اهمیت موضوع به شکل امروز نبود آن‌روز طرح موضوع به چهار دیوار سالن جلسات مدیران محدود می‌شد اما چرخ روزگار چرخید و این موضوع جامه مطالبه عمومی بر تن کرد و به مرور مردم همدان داشته های تاریخی و گردشگری خود را در قیاس با شهرها و استان‌های دیگر قرار دادند و دریافتند آنچه خوبان همه داشتن همدان با پیشینه تاریخ و تمدن غنی یکجا دارد.

قرار گرفتن سایت تاریخی 40 هکتاری هگمتانه در بطن شهر، حسنی است که در کمتر دیاری شبیه آن پیدا می شود اینکه هنوز رد پای بخشی از تاریخ چندهزار ساله در شهر باقی است و این محدوده‌ی واجد ارزش در دسترس گردشگر و مردم محلی است ویژگی است که شاید به ندرت در هر شهر و دیاری یافت شود.

به مرور در سال‌های متمادی محتوای پرونده همدان جهانی که قرار بود با هگمتانه تاریخی به ثمر برسد تغییر محتوا داده و همزمان با برگزاری همایش جاده ابریشم پرونده از تک موضوع بودن هگمتانه خارج شد و یک محتوای کلی را به خود اختصاص داد و عنوان «منظر تاریخی هگمتانه تا همدان» برای آن مطرح شد. این محتوا پیشنهاد کارشناسان یونسکو به مدیران همدانی بود که بر اساس آن قرار شد فرایند زندگی تاریخ و فرهنگ همدان از دوره پیدایش هگمتانه تا همدان امروز در آن تعریف شود و این پرونده همدان جهانی از تک نقطه بودن هگمتانه خارج و مسیری مشخص در شهر را به خود اختصاص داد اتفاقی که در کنار مزایای بسیار، محدودیت‌های بسیاری را هم در بر داشت.

پس از آن برای مسیر تعریف شده از سایت تاریخ هگمتانه تا میدان آرامگاه بوعلی سینا در محدوده تعیین شده عرصه و حریم تعریف شد؛ پرونده همدان جهانی دیگر موضوع یک سایت 40 هکتاری بیضی شکل به نام هگمتانه نبود بلکه موضوع محدوده ۳۰۰ هکتاری با ۱۴۰ اثر واجد ارزش بود که با تعریف عرصه و حریم و خط آسمان و مقررات مرتبط به محوطه ثبت شده در فهرست آثار ملی محدودیت‌هایی برای مالکان بناهای تاریخی در منطقه مشخص شده تعریف شد که برای تسهیل در حفظ یا ساخت و ساز بناهایشان لازم بود که هم شهرداری و هم میراث فرهنگی همراه و هم راستا با یکدیگر با رعایت چارچوب خاص شکل و شمایل تاریخی شهر را برای جهانی شدن حفظ کنند.

این اتفاقات اما چالش های بسیاری هم متوجه جامعه محلی در منطقه‌ی مشخص شده بود بررسی این چالش ها و موانع پیش رو و اما اگر های دیگر موجب تشکیل یک نشست کارشناسی با حضور علی مالمیر مدیر کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی امیر فتحیان نسب معاون شهرسازی و معماری شهرداری محمدرضا عراقچی عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینا، صاحب محمدیان منصور عضو دیگر هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینا در دفتر روزنامه همدان پیام شد که گزیده این نشست را میخوانید.

علی مالمیر:
نوع نگاه میراث فرهنگی با نگاهی که شهرداری
به شهر و بافت دارد متفاوت است

من اعتقاد دارم نباید برای این اتفاق هزینه را بر افرادی که ذی نفع نیستند تحمیل کنیم . ما هم‌نظریم همه دستگاه ها لازم است یک طرح ویژه تهیه کنند و اگرقرار است محدودیتی برای کسی ایجاد کنیم باید جبران کنیم .

ولی انجام این امر نیاز به هماهنگی و همکاری دارد باید در شهر همه ارگا‌ن‌ها و حتی مردم شهر باور داشته باشیم و در این مسیر حرکت کنیم و زودتر گام برداریم اگر پذیرفتیم یک اثری ثبت جهانی می‌شود پس الزاماتی بر آن حاکم است .

ما باید انتخاب کنیم که آیا یک بافت جهانی داشته باشیم یا نه اگر انتخاب‌مان این شد که در استان بافت تاریخی و ثبت جهانی داشته باشیم باید همه جمع شویم و برای آن خواسته با همفکری وارد اجرا شویم.

اگر حقی از کسی ضایع شد باید جبران کنیم و اگر بافتی ثبت شد این مهم محدودیت دارد باید آنها را رعایت کنیم و به آن عمل کنیم. اگر به بافت و ثبت و جهانی باور داریم نباید هیچ تصمیم گیری این موضوع را تهدید کند.

دو تا مانع را عرض کردند در ادبیات موضوع ما اختلاف نظر داریم که دودش تنها به چشم بافت و میراث فرهنگی می رود به لحاظ کارشناسی چون مدیریت یکپارچه و نگاه منسجم و تعاریف مشخص و زبان فکری مشترک در این حوزه نداریم همیشه دچار چالش هستیم .

بعضا نوع نگاهی که ما در میراث فرهنگی داریم با نگاهی که شهرداری دارد متضاد هستند . ما اگر یک مدیریت یکپارچه در شهر داشته باشیم کسب نتیجه برایمان منطقی تر است . در زمینه این مهم که بافت چیه و چه الزاماتی دارد، یکسری قواعد و قانون داریم که اینها را باید لیست کنیم و وقتی این قوانین را پذیرفتیم همه بپذیریم و همه به این سمت حرکت کنیم .

برای صدور مجوز ساخت و ساز در برخی نقطه های بافت ساختار شکنی هایی شده است که حالا ما در محوطه کولانج در حالی که می‌توانستیم نگاه اتصال آن به بافت را داشته باشیم و به ارزشهای ما اضافه کند به یک باره با سازه پارکینگ سینا مواجه شدیم که اجازه نداد این قسمت به محدوده ثبت جهانی افزوده شود .

ظرفیت تاریخی که داریم نیاز به حرکت و سرعت بیشتری دارد ، وقتی یک پرونده را برای اثر ثبت جهانی مکاتبه و امضاء کردیم این خواسته و مطالبه همه ما در استان همدان است.

استان‌های دیگر هم برای کسب امتیاز جهانی شدنشان پای کار ایستادند به عنوان مثال قبل از اینکه ارزیاب به ماسوله برود ساختمانی ساخته شده بود به لحاظ الزامات ظرف مدت کوتاهی ساختمان چهارطبقه را حذف کردند تا حق جهانی شدن را از دست ندهند .

اینکه ما در شهر اثر ثبت جهانی خواستیم یعنی باید هزینه آن را بدهیم و فداکاری کنیم و پای کار بایستم ما در این حوزه‌ها در سطح کشور رقیب داریم .

اگر موضوع اولویت کشوری شود از استان های دیگر پیشنهاد می‌دهند. وقتی اثری ثبت جهانی است الزاماتی دارد و باید آن را بپذیریم مگر ما می‌توانیم یک اثر را بگوئیم در حد ثبت جهانی است ولی در حد ثبت ملی آن را ببینیم .

عرصه جهانی مجموعه چند عرصه است که قبلاً ثبت شده ، در همدان مجموع این عرصه بازار میدان امام، بناهای اطراف میدان امام(ره)، بانک ملی، استر، مسجد جامع، شاهزاده حسین(ع) و... است .

کل بافت مصوب ما 500 هکتار است و این قسمت گزینه برای ثبت جهانی 103 هکتار است که 40 هکتار آن را هگمتانه در برگرفته است .

تراکم مسکونی مان در این عرصه خیلی کم است محدودیت همان محدوده سابق است و چیزی اضافه نشده است . اداره راه و شهرسازی باید برای حل این معضل هم مشارکت کند .

ضوابط ما ضوابط حداقلی و سلبی است که بیشتر از این آسیب نبیند. برای اینکه مشوق بدهیم طرح ویژه یکی از پیشنهادهایش همین پیشنهاد آقای فتحیان نسب است ما هم بارها درخواست کردیم برای انتقال حق توسعه یک پهنه ای را پیش بینی کنند.

اما شاهد آن هستیم مدیران شهری نه تنها دست و دلبازی نکردند ، بلکه درحد اقل این عرصه پیش بینی شده است و هیچ محدوده ای به آن اضافه نشده است ، در هیچ کجای دنیا ثبت جهانی نداریم که با محدودیت روبه رو نباشد.

محمدرضا عراقچی:
هنوز اصل موضوع و اهمیت ثبت جهانی را
برای مردم اطلاع رسانی نکردیم

معتقدم مردم شهر برای به نتیجه رسیدن پرونده ثبت جهانی همدان به معنای واقعی به بازی گرفته نشده‌اند.

در زمینه به نتیجه رسیدن پرونده همدان جهانی در استان نیازمند جریان سازی خبری و اطلاع‌رسانی قوی هستیم این نکته بسیار حائز اهمیت است که ما رقبای زیادی در کشور برای ارائه پرونده ثبت جهانی به نام همدان داریم که باید در زمینه برنده شدن در میدان این رقابت به صورت جدی تلاش کنیم امروز پرونده‌ای با عنوان «منظر تاریخی هگمتانه تا همدان» برای جهانی شدن مطرح است که موجب می‌شود درآمد .

شهرداری در این منطقه از فروش تراکم و ساخت و ساز تغییر کند که این پیش زمینه نگاه متفاوت در تصمیم‌گیری معنا می‌شود. از سوی دیگر و بر خلاف اهمیت موضوع دیده می‌شود شهرداری همدان نسبت به اهمیت موضوع گردشگری تغییر نگاه داده و تغییرات مشخصی در عنوان و مسئولیت معاونت فرهنگی خود داده است .

به گونه‌ای که حتی این عنوان درحوزه معاونت فرهنگی و گردشگری شهرداری به جایگاه یک کارشناس تقلیل پیدا کرده است که اینها همه با اهمیت موضوع همدان جهانی می‌تواند تناقض داشته باشد.

از منظر دیگر با نگاه به حوزه میراث فرهنگی می‌توان دید این سازمان برای تعریف و تعیین سیاست‌های لازم با هدف هم راستا کردن نگاه مردم شهر باید اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی با موضوع همدان جهانی را جدی بگیرد اما اینگونه نیست. البته که دیده می‌شود ارگان‌هایی که پرونده همدان جهانی همسو باشند آنگونه که انتظار می‌رود پای کار نیستند. این در حالی است که مطالبه همدان جهانی مشخصاً فقط در حوزه میراث فرهنگی نیست و نیاز به همگرایی دارد.

اینها مواردی است که یکی پس از دیگری جای کار دارد. فرای این موضوعات از این مهم غافل نباشیم که در سطح کشور با توجه به پیگیری استان‌ها برای کسب امتیاز جهانی شدن در ورود به لیست یونسکو پرونده همدان 11 رقیب دارد که اگر در پیگیری امور مربوطه در استان کوتاهی شود در این رقابت آسیب خواهیم دید.

در یک کلام می‌گویم موضوع پیگیری‌های ثبت جهانی همدان شیخوخنیت می‌خواهد، این موضوع مدیریت می‌خواهد باید این موضوع مدیریت شود با بزرگان اصناف و متولیان اصلی‌ این پرونده باید جلسات متعدد تشکیل شود و مردم محلی باید به اهمیت موضوع ثبت جهانی پی ببرند.

بروید بررسی کنید چرا مردم دنیا در بافت‌های تاریخی اگر ساکن باشند امتیازهای متعدد از متولیان شهر می گردد و به زندگی در آن بافت بسیار راضی‌تر هستند تا واگذاری ملک‌هایشان، مردم ساکن در این بافت نیازمند دریافت امتیازات برای حفظ ملک‌هایشان هستند کاملاً مشخص است زندگی در بافت هنوز درخواست ما نهادینه نشده است. مدیریت شهر ارائه و استان باید در خدمت ارائه خدمات به ساکنین بافت باشد تا صاحبان ملک برای حفظ آن ترغیب شوند.

نقدی که به حوزه روابط عمومی میراث فرهنگی داشتم این بود که همه مردم و استان به دلیل ایجاد نشدن زمینه اطلاع رسانی به بازی گرفته نشدند، در هر شهری مجموعه از متخصصین، سازمان های مردم نهاد، دانشجویان، اساتید را جمع کردند و به هر تیم یک مسئولیتی دادند این اتفاق در همدان نیفتاده است . از طرفی هم رقبای زیادی داریم هگمتانه به لحاظ جایگاه و ارزش تاریخی یک ویژگی خاص دارد ما شهری در ایران نداریم با این همه قدمت بیش از 10 بار تخریب شده و دوباره سر جای خود ساخته شده این حتی برای یونسکو هم دارای ارزش است. می‌خواهم بگویم همین حالا من شهروند نمی‌دانم که این اتفاق برای شهر من خوب یا بد است.

شهرداری عمده درآمدش از اعطای پروانه و فروش تراکم حاصل می‌شود اما در مورد بافت باید نگاه ها عوض شود و این کار دشواری است بعلاوه اینکه ما ضعف‌هایی هم از قبل در زمینه طرح تفضیلی شهر داشتیم . در ارائه طرح تفضیلی همه شهر را یک جور دیده اند و برای بافت تاریخی ما ضوابطی جداگانه در نظر نگرفته اند .

حالا هم موضوع ثبت جهانی است و یونسکو وسط آمده است پس با این شرایط باید به نقل انتقال توسعه جدی نگاه کنیم .

برای حفظ پایداری سیمای تاریخی شهر اگر میراث فرهنگی از ساخت و سازهایی جلوگیری می‌کند و میزان موافقت سازمانی با این حدود و حریم اعمال میشود برای حفظ شرایط موجود است پس لازم است میزان همکاری که سازمانها انجام می‌دهند بیشتر باشد .

امیر فتحیان نسب:‌
حفظ حقوق شهروندان بافت تاریخی مهم است تنها آنها نباید هزینه جهانی شدن همدان را بدهند

شهرداری همدان با جدیت پای کار ثبت جهانی است و در این مسیر هر کمکی لازم باشد انجام می‌دهد. مسیر ثبت جهانی را به گونه‌ای باید هموار کنیم که حق و حقوق مردم اولویت باشد. مردم ساکن در بافت تاریخی شهر نباید به تنهایی هزینه جهانی شدن همدان را بدهند این هزینه باید عادلانه بین جامعه ذی‌نفعان تقسیم شود.

در شرایط مشابه کشورهای دیگر انتقال حق توسعه (TDR) را برای شهروندان مناطق خاص شبیه رینگ نخست شهر همدان ایجاد می‌کنند.

این مهم در پروژه پارک 48 هکتاری در سال‌های گذشته همدان توسط شهرداری به اجرا درآمد حالا هم باید این نکته مورد توجه قرار گیرد.

انتقال حق توسعه یا (TDR) با مفاهیم متعددی در ارتباط است و با این مفاهیم خود را معنی می‌کند. نخست حق توسعه که بر اساس آن مالک هر زمین مجموعه‌ای از حقوق مانند حق اجاره دادن، رهن واگذاری و توسعه زمین خود را دارند.

و دیگری منطقه ارسال به معنای اراضی و زمین‌هایی است که دارای اهمیت و ارزش‌های ویژه هستند (املاک تاریخی) این طرح برای ساکنان بافت تاریخی همدان قابل اجرا است، و آنها را محدود به ضوابط مشخص می‌کند.

موضوع ثبت جهانی همدان به قدری حائز اهمیت است که هر شهروند یا مسئول با روبه‌رو شدن آن هرگز نمی‌تواند تصور محقق نشدن آن در همدان را هم داشته باشد. از این رو از سال‌های پیش شهرداری همدان مقدمات جهانی‌شدن همدان را فراهم کرده است.

مقدماتی همچون پیاده‌راه سازی خیابان‌های اصلی مشرف به میدان مرکزی شهر و سنگ فرش میدان که منتج شد به کاوش‌هایی در میدان و ساخت موزه در میدان همدان. این موزه در حالی ساخته شد که پیش از آن طرح آب‌نمای این منطقه به صورت قطعی تدارک و در شرف اجرا بود و کنسل شدن آن هزینه گزافی هم داشت اما به دلیل اولویت پیگیری پرونده ثبت جهانی و تاریخی بودن همدان طرح آبنما کنسل و موزه فعلی که کار متمایزی در سطح کشور است به اجرا درآمد.

احیای کاروانسراها را در همین راستا شروع کردیم ، تأسیس شهرداری منطقه 5 را در شورا مصوب کردیم از ابتدای سال1402 شهرداری منطقه 5 خواهیم داشت و در مدیریت یکپارچه آنجا می تواند تأثیر گذار باشد. مطالعات بازار همدان را آماده کردیم مطالعات گذر فرهنگی از میدان باباطاهر به تپه هگمتانه وصل می‌کند که همه اینها نشان از استقبال شهرداری از تکمیل پرونده ثبت جهانی دارد .

در حال حاضر نه تنها شهروندان همدانی بلکه هر ایرانی و گردشگر خارجی به محض روبه‌رو شدن با این مجموعه استان را برای این اتفاق تحسین می‌کند.

در کنار این شرایط همچنین از جداره‌سازی در خیابان‌های اصلی و حفظ سیما‌و منظر تاریخی همدان غفلت نکردیم. و همه این موارد آماده کردن زمینه‌های لازم برای ثبت جهانی شدن همدان بود.

در یک کلام تأکید دارم که شهرداری با جدیت پای کار پیگیری پرونده ثبت جهانی در همدان است و در این راستا حفظ حقوق شهروندی برایش مهم است و همه ارگان‌های مرتبط به این حوزه باید در نظر داشته باشند که حق هیچ شهروندی به واسطه جهانی شدن همدان ضایع نشود.

عرصه ثبتی هگمتانه 103 هکتار است 3140 پلاک در این عرصه وجود دارد و 300 هکتار با محدوده حریم عرصه کل است . اگر بخواهیم کار را درست انجام دهیم کشور باید هزینه ثبت را بدهد . نباید این هزینه را روی دوش 3140 پلاک بیندازیم و یکی از راههای آن ایجاد حق انتقال توسعه است.

صاحب محمدیان منصور:
برای ساکنان و کاسبان بافت مدل اقتصادی تعریف نکردیم

ما کمتر از تعداد یک انگشت شهری داریم که مثل همدان 2700 سال به عنوان شهر تشکیل شده باشد و هنوز هم در این شهر زندگی می‌کنند.

هگمتانه به عنوان یک اثر تاریخی مال ما نیست ما اول این را به مردم بفهمانیم که این یک داشته جهانی است این نکته مهم است که به مردم بفهمانیم چیزی که به شما رسیده است مال شما نیست بلکه متعلق به کل بشریت است و اگر شما از آن خوب استفاده نکنید تا آخر دنیا مسئول هستید .

بحث ثبت جهانی یک اثر مانند تخت جمشید در یونسکو برای مردم جا افتاده تر است همه این تک اثرها یک مزایای مشخصی خواهند داشت ، این مزایا ممکن است اقتصادی ، اجتماعی و حتی دریافت کمک ها و اعتبارات بین المللی باشد.
ما از تعداد یک انگشت کمتر ثبت محیط و منظر در ایران داشتیم ، اگر هگمتانه ثبت منظر شود بهترین نمونه می‌تواند برای ایران باشد. این سایت تاریخی هم در یک بافت شهری قرار دارد هم مجموعه اقتصادی و مسکونی و زندگی را شامل می‌شود.

در این زمینه که چرا تا الآن برای مردم به خوبی تشریح نشده است سؤالی است که پاسخ آن را باید استان بدهد . کل استان در چرایی آن دخیل است .

در زمینه ذینفع شدن استان از موضوع ثبت جهانی یا باید توان وزارت یا توان مدیریت ارشد استان و سازمان‌های وابسته را به کار بگیریم.

در حال حاضر تصور این است پرونده همدان جهانی مختص میراث فرهنگی است و برای همین میراث فرهنگی برای ورود به موضوع تنها مانده و همه انتظار دارند میراث خودش همه کارها را پیش ببرد و خیلی همکاری از طرف سازمان‌ها در شهر همدان صورت نگرفته است .

در این زمینه هم نقد به میراث فرهنگی استان وارد است که سازمان خود شما هم برای مردم تشریح نکرده است مزایای ثبت جهانی هگمتانه چیست ؟ میراث فرهنگی هم به جای اطلاع رسانی بیشتر دنبال کارهای اداری مربوط به پرونده بوده تا اطلاع رسانی در روابط عمومی .

آسیب شناسی کنید ببینید مشکل کار کجاست؟ چه کسانی در این زمینه همکاری نمی‌کنند چرا حوزه روابط عمومی و رسانه ای با موضوع ثبت جهانی مردم را خیلی آگاه نکرده است.

برویم فکر کنیم اقتصاد بافت تاریخی پس از جهانی شدن چه می‌شود؟ ما باید به کشورهای دیگر نگاه و تجربه کسب کنیم، مدل و اقتصاد مردم باید عوض شود بخش زیادی از این منطقه بازار است و کافی است مدل اقتصادی برای آن تعریف کنیم.

ما در همدان دو شهر جهانی صنایع دستی داریم (لالجین و ملایر) با این دارائی اگر بخواهید از دوستتان اثر صنایع دستی بخرند به کجا باید مراجعه کنند .

ولی در اصفهان ما برای خرید صنایع دستی به نقش جهان می‌رویم . ما نگاهمان کالبدی است بازارچه موقت انتهای خیابان اکباتان پیشنهادی است که میدهیم ، کانکس بگذاریم و بازارچه صنایع دستی را راه بیاندازیم آن مغازه داری که آنجا سال‌ها چیز دیگری می‌فروخته خود به خود تغییر کاربری می‌دهد ما باید به عنوان متولی این کارها را انجام دهیم جشنواره های صنایع دستی راه بیاندازیم ما این کارهایی که از جنس کالبدی نیست جدی نمی‌گیریم .

ما باید برای اقتصاد مردم در بافت تاریخی برنامه داشته باشیم مردم معمولاً خود متوجه می‌شوند چطور اقتصادشان را توسعه دهند . چون به ارزش کار پی‌برده‌اند مالکی که نمی‌تواند ملک را مرمت کند می‌تواند به قیمت خود بفروشد کما اینکه جدی میگویم اگر مردم به سمت زندگی صنعتی بروند و ملک‌هایشان را بفروشند بعدها پس از رشد اقتصادی ملک در این منطقه پشیمان می‌شوند.

اگر از نظر اقتصادی روز به روز ارزش پیدا کند روز به روز به سرعت پیشرفت می کنند هنوز بازارهای ما جزو شلوغ ترین مکان ها هستند این یعنی هنوز جای رشد هست .

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس