| دوشنبه - 30 شهريور 1405 - شماره 5515 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 137765 |
تاریخ انتشار: 1403-02-19 - 09:39 |
تعداد بازدید: 343 |
|
|
|
|
"قلمدانی" کاروانسرایی در انزوا و سکوت
نویسنده : مریم مقدم
گردشگری
از خیابان باباطاهر وارد راسته پیغمبر از راسته بازارهای سنتی همدان که میشوید روبهروی مسجد پیغمبر کاروانسرایی پشت یک در منبتکاری شده جای خوش کرده است .
کاروانسرایی با 2ستون به شکل قلم به نام سرای «قلمدانی» گرچه ستونها لابلای اجناس چیده شده مغازهدارهای همسایه کم وبیش پنهان شدهاند اما میتوان زیبایی و متمایز بودن این سرا را به چشم دید.
همسایههای قلمدانی میگویند سالهاست این بنای زیبا با رنگ رخوت و سنگینی سکوت، روزگار میگذراند و مالکان آن شاید حتی مایل به فروش آن باشند اما در حال حاضر نه رفتی در آنجا هست و نه آمدی. به نقل از بازاریهای قدیمی این بنا در گذشته مرکز فروش کاغذ و مواد نوشتافزار بوده و 2 نماد قلم در دوطرف ورودی کاروانسرا به همین خاطر بهنام کاروانسرای قلمدانی معروف است. در نگاه همه کسبه میتوان این جمله را خواند که سکوت "قلمدانی" را با انعکاس گزارشهایتان بشکنید.
وقتی در خورشید غروب کرده است و نوای اذان در بازار پیچیده است به در ورودی کاروانسرا میرسیم و وارد میشویم، ابهت معماری تاریخی با آن شکل و شمایل متمایز آه از نهانمان برمیآورد . این سرا یکی از بناهای با ارزش بافت بازار همدان است، حال چرا باید به این شکل بدون کاربری در امان گذر عمر روزگار رها شده باشد سؤالی است بی پاسخ!
مساحت کاروانسرا حدود یک هزار و ۲۳۰ مترمربع است و دارای 2 فضای مشخص و مجزا و درعینحال مرتبط به هم است و در ۲ طبقه ایجاد شده است یعنی بهترین گزینه برای ایجاد یک شربتخانه یا قهوهخانه سنتی برای رفت وآمد نسل امروز نمایان شدن هنر معماری مردان دیروز این شهر به آنها اما افسوس... زیر سقف کاروانسرا فقط سکوت است و سیاهی...
تزئینات معماری این کاروانسرا نسبت به سایر سراها از اهمیت قابلتوجهی برخوردار است چراکه تزئینات متفاوتی در این سرا وجود دارد، گچبری، منبتکاری و تزئینات برجستهکاری سنگی و آجرکاری در این کاروانسرا قابلتوجه است.
در سالهای گذشته متأسفانه به علت بیتوجهی صدمات زیادی به سرای قلمدانی وارد شده بود اما از آنجا که این سرا در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده در این راستا در سالهای اخیر مرمت آن در دستور کار مرمتی میراث فرهنگی همدان قرارگرفت اما به دلیل نداشتن کاربری این سرای در بازار سنتی همدان سالهاست پشت درهای بسته مانده است و این همان دردی است که درمان ندارد.
در سال 1397 مرمت شامل پاکسازی محوطه، بامسازی، عایقکاری، مرمت باراندازها، نصب در چوبی بر اساس الگوی اصلی و مرمت بدنههای آجری بود، و تکمیل این طرح ۴۰۰ میلیون تومان اعتبار نیاز داشت که بخشی از آن محقق و بخشی مغفول ماند .
پس از بازدید از قلمدانی به سراغ سراهای همسایه قلمدانی میرویم در چند قدمی این سرا، کاروانسرای «یعقوب یاری» نیز خودنمایی میکند بنایی که از سراهای تجاری بازار همدان است و دارای صحنی با پلان مربع است، طرح مرکزی و حجرههای سرا بهصورت 2 اشکوبه پیرامون صحن سرا ساخته شدهاندو همین معماری این سرا را به گونهای دلنشین متمایز جلوه میدهد .
در مقابل حجرههای سرا باراندازهای ستوندار و بهصورت بالکانه همانند بقیه سراهای بازار همدان ایجادشده است، سرا وسعت قابلتوجهی ندارد اما معماری آن چشمگیر است بهطوریکه قناسی زمین در حجرهها بهنحو مطلوبی حلشده و حیاط یک مربع راستگوشه است.
بازاری با 26سرا و کاروانسرا
بازار سنتی همدان با ۲۶ سرا و کاروانسرا ظرفیتی بکر برای جذب گردشگران است که البته همچنان همدان در این زمینه نتوانسته است رویداد و یا برنامهای مدون را ارائه دهد.
مرمت ۲ کاروانسرای «یعقوب یاری»و «قلمدانی» سال 1397 اتفاق افتاد اما از آن زمان تا امروز این 2 سرا همچنان بدون کاربری در کنار دیگر سراها در راسته پیغمبر در بازار همدان روزگار میگذرانند .
بازار همدان یکی از قدیمیترین بازارهای ساختهشده در کشور است که به لحاظ معماری دارای ویژگیهای برجستهای است.
این بازار قدیمی در مرکز شهر همدان و در محدوده محصور بین خیابان اکباتان و خیابان باباطاهر واقع شده بهطوریکه با گذر از چندین مغازه در ابتدای خیابان باباطاهر همدان وارد محوطه اصلی بازار میشویم.
گذر از مجموعه تاریخی بازار همدان هیچگاه خالی از لطف نیست چراکه بیشتر بناهای ایجادشده در آن مربوط به دوره قاجاریه است و مانند بازارهای اغلب شهرهای قدیمی مسقف بوده و از بافت معماری اسلامی برخوردار است که همگی بازمانده دوره قاجاریه هستند.
راستهبازارها متعدد و کاروانسراهایی که تا حدودی سرپا هستند بر جذابیت این بازار افزوده است، گذشته از معماری زیبای بازار قدیمی همدان، وجود راستهبازارها متعدد و کاروانسراهایی که تا حدودی سرپا هستند بر جذابیت این بازار افزوده است.
همدان درگذشته به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیر راههای ارتباطی شهرهای غربی و عبور زائران عتبات عالیات از آن؛ دارای موقعیتی ویژه بوده و همین سبب شده راستهبازارها و کاروانسراهای مختلفی در این شهر شکل بگیرد.
در حال حاضر مجموعه بازار سنتی همدان که با سبک معماری دوره قاجاریه ساختهشده و وسعتی حدود ۳۰ هکتار دارد از ۳۶ بازار و راستهبازار و ۲۶ سرا و کاروانسرا تشکیلشده است.
در توضیح کاروانسرا نیز باید گفت که کاروانسراها بناهای نسبتاً وسیعی هستند که تعداد زیادی حجره و مغازه در داخل آنها وجود دارد و درگذشته در مجاورت بازار بنا میشدند بهنحویکه قسمت تجاری سراها بهنوعی نقش بازارچههای امروزی را ایفا میکرده و قسمت مسکونی آن مورداستفاده کاروانیان و تجار بوده است.
در حال حاضر کاروانسرای «میرزا کاظم» در ضلع شرقی خیابان اکباتان همدان زیباترین و سالمترین سرای همدان محسوب میشود و وسعت تقریبی آن حدود ۴ هزار مترمربع است.
کاروانسرای «گلشن» نیز که قدیمیترین سرای همدان محسوب میشود روبهروی کاروانسرای حاج میرزا کاظم قرار دارد و مدخل دیگر آن از وسط ضلع غربی به بازار صحافخانه همدان مرتبط میشود.
ازآنجایی که سراها و کاروانسراها به دلیل قدمت تاریخی و کاربری آن برای مردم و گردشگران همدان حائز اهمیت هستند، اداره کل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان در سالهای اخیر نسبت به مرمت و تعمیر برخی از این کاروانسراها اقدام کرده که از آن جمله میتوان به سرای گلشن، سرای شریفیه، سرای حاج صفرخان، سرای نو، سرای یعقوب یاری اشاره کرد، اما آنچه قابلتوجه است اینکه متأسفانه شمار زیادی از این ابنیه تاریخی درگذر زمان و به دلیل نداشتن کاربری و تعریف نشدن رویداد و نبود نظارت بر حفظ سیمای تاریخی سراها جایگاه پراهمیت خود را از دست دادهاند .
کاروانسرای شریفیه همدان به دلیل قرارگیری بین راستهبازارهای قدیمی این شهر از پویایی و تحرکی نسبی برخوردار است این کاروانسرا بین راستهبازارهای نخودبریزها، حلبیساز خانه، صحاف خانه و علاقبندها واقعشده و بهصورت ۴ ایوانی طراحی و در ۲ طبقه ساختهشده و حدود ۲ هزار مترمربع مساحت دارد.
در هر طبقه این بنا ۲۸ حجره دورتادور یک حیاط مرکزی است و محوطه اصلی در وسط کاروانسرا قرار دارد و ۲ حیاط جنوبی و شمالی در ۲ طرف آن دیده میشود بهطوری که دالان ورودی آنها با طاق آجری پوشیده شده است، حجرههای کاروانسرای شریفیه در حال حاضر بیشتر بهعنوان انبار استفاده میشوند اما میتوان با حمایت از صاحبان مغازهها و حجرهدارها، بازارچهای از صنایعدستی همدان در این محل برپا کرد.
شکل ویژه کاروانسرای شریفیه و ستونهای چوبی و طاق و قوسهای آن شمایل زیبایی به این کاروانسرا بخشیده است و میتواند بهعنوان یکی از مراکز گردشگری هم برای مسافران و هم برای شهروندان همدانی مطرح شود، یکی از ظرفیتهای بزرگ استان همدان بافت تاریخی این شهر بهویژه کاروانسراهایی است که در داخل و خارج از شهر مستقر هستند.
حال حاضر ۲۲ کاروانسرای فعال و نیمهفعال مانند گلشن، میرزا کاظم، روحانی، گمرک، شریفیه در همدان وجود دارد، درگذشته هر یک از آنان به یک شغل خاص اختصاص داشت و برای خریداران امکان انتخاب بهتر و ایجاد رقابت بیشتر در فروشندگان فراهم میشد.
ناگفته پیداست داشتههای تاریخی و آثار قدیمی و ارزشمند هر شهر یا کشور، پُلی بین مردم با گذشتگان خود است که آنها را به هم پیوند میدهد و از این نظر حفظ و نگهداری آثار باستانی و تاریخی به دلیل بافت قدیمی و ارزشمند آن باید مورد توجه قرار گیرد.
گذری بر تاریخ گذشته مؤید آن است که نگهداری از بناهای تاریخی در دورههای مختلف تمدن بشری، همواره مورد توجه بوده و حتی درآمدزایی قابلتوجهی نیز از آن دارند؛ حال در این میان شهر همدان که ابنیه تاریخی فراوانی را در خود جای داده نیز باید دستی بر آتش داشته باشد و قدر ظرفیتهای خود را بداند و با تبدیل آن به منبع درآمد ضمن نگهداری صحیح از آن ظرفیتی برای معرفی شهر فراهم کند.
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
