پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

12دولت با 7 رئیس جمهور

نویسنده : محمد سهرابی

تحقق اهداف و آرمان‌‌های هر ملتی در گرو اجرای برنامه‌هایی است که در نهادهای تصمیم‌ساز تدارک دیده می‌شود. در این میان قوه مجریه مهم‌ترین نقش را در عملیاتی کردن این برنامه‌ها و زمینه‌سازی برای اجرای تصمیمات دارد.
در نظام جمهوری اسلامی ایران، قوه مجریه از جایگاه مهمی برخوردار است و رئیس جمهور بالاترین مقام رسمی کشور پس از رهبری محسوب می‌شود.
پس از پیروزی انقلاب و استقرار نظام جمهوری اسلامی، قوه مجریه نخستین قوه از قوای سه‌گانه بود که شکل گرفت. بهمن‌ماه سال 1358 و در شرایطی که قانون اساسی جمهوری اسلامی به تأیید مردم رسیده بود، نخستین انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد و ابوالحسن بنی صدر به‌عنوان نخسین رئیس جمهور زمام امور را در قوه اجرایی بر عهده گرفت.
از آن زمان تاکنون 12 دوره انتخابات ریاست ‌جمهوری برگزار شده و 7 چهره سیاسی لباس ریاست جمهوری را بر تن کرده و توانسته‌اند بر کرسی ریاست جمهوری نشسته و کلیددار پاستور باشند؛ 7 چهره‌ای که هریک شعارها، برنامه‌ها و رویکردهای خود را داشته‌اند و روایت‌کننده مطالبات مردم و البته وعده‌های خودشان بوده‌اند.
به عقیده بسیاری از کارشناسان سیاسی، در مدت کوتاه زمان تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری یکی از مهم‌ترین محورها که می‌تواند نظر مردم را در رأی دادن جلب کند، شعارهای انتخاباتی و تبلیغاتی کاندیداها است، هرچند مردم معیارهای دیگری چون تجربیات، سوابق، کارآمدی و ... را نیز برای انتخاب این 7 پاستورنشین مورد توجه قرار داده‌اند.
مروري بر وعده‌هاي انتخاباتي رؤسای جمهور نكات قابل توجهي را بر ذهن متبادر می‌کند. از طرح شعارهاي مخاطب‌پسند تا واژگان پرمعنایی که گاهی ریشه در آرمان‌‌های انقلابی داشته‌اند و متناسب با نیازها و اقتضائات روز به شکل پررنگ‌تری مطرح شده‌اند.
البته در ابتداي انقلاب اين شعارها به سمت مفاهيمي همچون مساوات، عدالت اجتماعي و تعابيري از اين دست گرايش داشت و رفته‌‌رفته به‌‌ويژه پس از پايان جنگ تحميلي توجهات مردم به سمت مطالبات اقتصادي رفت‌.

دوره نخست:
ابوالحسن بنی صدر با شعار «عدالت‌‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی»
نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری بهمن‌ماه سال 1358 برگزار شد و ابوالحسن بنی‌صدر از استان همدان به‌‌عنوان نخستين رئيس‌جمهور ايران با شعار «عدالت اجتماعي، اقتصادي و سياسي» به ميدان رقابت‌هاي رياست‌ جمهوري‌ وارد شد. او سعی کرد تصویری از خود به افکار عمومی ارائه کند كه به‌دنبال وحدت ملي، بازسازي اقتصادي، تأمين امنيت و گسترش فرهنگ اسلامي است.
رياست‌ جمهوري او اما دوام نداشت و مجلس به بی‌كفايتی سياسي او رأي داد و كمتر از يك سال و نيم بعد در خردادماه 1360 از قدرت كنار گذاشته شد.
انتخاب شعار «عدالت اجتماعي، اقتصادي و سياسي» توسط بنی صدر بیش از آنکه برنامه‌ها و اهداف او را به نمایش بگذارد، متأثر از فضای شکل گرفته در کشور بود. این شعار به‌نوعی عدالت در همه ابعاد را که جزو آرمان‌‌های انقلاب اسلامی است، در خود داشت و نامزدهای ریاست جمهوری به‌طور طبیعی سعی داشتند آن را در شعارهای خود برای افکار عمومی پررنگ‌تر نشان دهند.

دوره دوم:
محمدعلی رجایی و «تأکید بر جامعه اسلامی»
با عزل بنی‌صدر، انتخابات دوره دوم برگزار شد تا مردم محمدعلی رجایی را به‌عنوان رئیس‌جمهور انتخاب کنند.
شهید رجایی در شعارهاي خود بر «جامعه اسلامي» تأکید داشت. او حتی در مراسم تنفيذ حكمش گفت به‌دنبال ايجاد جامعه اسلامي است. برنامه‌‌های اعلامی بعلاوه ویژگی‌‌های ذاتی رجایی موجب اقبال مردم به او شد. این شعار پرمعنا به‌قدری جامع و همه‌جانبه بود که هریک از آرمان‌‌های انقلاب اسلامی در آن قابل مشاهده بود.
با توجه به ایدئولوژی انقلاب ریشه در اسلام و ارزش‌‌های دینی و مذهبی دارد؛ پرداختن به مؤلفه‌‌های جامعه اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار بود.
عمر رياست‌جمهوري‌ رجایی اما كوتاه بود و در كمتر از يك ماه، هشتم شهريورماه 1360 در بمب‌گذاري دفتر نخست‌وزيري همراه با باهنر نخست وزیر خود به شهادت رسيدند. خوش درخشید اما دولت مستعجل بود و جامعه خیلی زود از نعمت وجود او محروم شد.

دوره‌‌های سوم و چهارم:
حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای(مقام معظم رهبری)؛ «مرد محراب و جبهه»
در بحبوحه جنگ تحمیلی، انتخابات دوره سوم و چهارم ریاست جمهوری درحالی برگزار شد که کاندیداهای ریاست جمهوری، بیشتر شعارها و برنامه‌های خود را بر اساس شرایط جنگی و معیشتی مردم بنا کرده بودند. حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای(مقام معظم رهبری)، پیروز هر 2 دوره این انتخابات بود. بیشترین درصد آرای مردم به کاندیدای پیروز هم در این دوره ثبت شد تا رئیس جمهور منتخب، رأی حدود 96 درصد مردم را به خود اختصاص دهد.
ایشان در پوستر انتخاباتي خودشان در انتخابات از تعبير «حكومت اسلامي» استفاده كرده بودند. در اين پوستر انتخاباتي تأکید شده بود که «حكومت اسلامي آن حكومتي است كه مردم را به فكر كردن دعوت مي‌كند و هدايت ذهن مردم را بر عهده مي‌گيرد.»
این شعار نشان از یک نگاه راهبردی به آینده جامعه اسلامی و انقلاب داشت که در تشریح و تبیین آن مفاهیم و گزاره‌‌های مهمی باید مورد توجه قرار می‌گرفت.

دوره‌‌های پنجم و ششم:
اکبر هاشمی‌رفسنجانی؛ «سردار سازندگی»
دو ماه پس از رحلت امام خمینی(ره) و درحالی‌که دوره چهارم ریاست جمهوری هم رو به پایان بود، انتخابات دوره پنجم برگزار شد. رقابت اصلی کاندیداها در این 2 دوره بیشتر بر مبنای سیاست‌های اقتصادی می‌گشت و رقبای آیت‌ا... اکبر هاشمی‌رفسنجانی بیشتر بر محور اقتصاد تأکید داشتند.
اين انتخابات يك سال پس از پايان جنگ تحميلي عراق عليه ايران و آثار بسيار‌ی كه جنگ بر اقتصاد ايران گذاشته بود، برگزار می‌شد. مجموعه اين شرايط سبب شد كه شعارهاي آيت‌ا... اكبر هاشمي‌‌رفسنجاني در انتخابات رياست‌جمهوري پنجم حول محور اقتصاد و بازسازي اقتصادي بچرخد؛ شعار اصلي او توسعه اقتصادي بود.
چند‌ماه پيش از آنكه هاشمي‌رفسنجاني رئيس‌جمهور شود، تغييرات مهمي اتفاق افتاده بود. با رحلت امام‌خميني(ره) بنيانگذار انقلاب اسلامي، آيت‌ا... خامنه‌اي از سوي خبرگان به‌‌عنوان رهبر انتخاب شده بود. همچنین با تغييرات قانون اساسي پست نخست‌وزيري حذف شد و رئیس ‌جمهوري همه وظايف اجرايي را بر‌عهده گرفت.
شرایط پس از جنگ تحمیلی که به آسیب دیدن بخش‌‌های اقتصادی منجر شده بود و بازسازی مناطق جنگی و ترمیم زیرساخت‌‌های اقتصادی اولویت اصلی جامعه بود، به‌طور طبیعی شعار سازندگی و توسعه اهمیت خاصی داشت و افکار عمومی آن را مطالبه می‌کرد. این شعار به‌قدری در متن و بطن جامعه ریشه دوانده بود که به یک گفتمان غالب تبدیل شده بود.
بررسي شاخص‌هاي اقتصادي در اين دوره حاكي از ركود شديد اقتصادي است كه مهم‌ترين دليل آن كاهش بسيار شديد قيمت نفت در بازارهاي جهاني از ماه‌هاي پایانی‌ سال 1364 بود. در نخستين دوره رياست ‌جمهوري هاشمي ‌رفسنجاني و با گذشت يك سال پس از پايان جنگ تحميلي، دولت نخستين برنامه توسعه را با انتخاب استراتژي «آزادسازي اقتصادي» و «بازسازي» آغاز كرد.
او با همين برنامه‌ها براي بار دوم رئيس‌جمهور شد. دولت او دولت سازندگي لقب گرفت. در همين دوره برنامه‌هاي توسعه نيز در ايران سامان گرفته بودند. دولت سازندگی در ابتدا سياست «تعديل اقتصادي» و پس از آن سياست «تثبيت اقتصادي» را در دستور كار خود قرار داد.
دوره‌‌های هفتم و هشتم:
سیدمحمد خاتمی و «تلاش برای توسعه سیاسی»
در دوره سازندگي با وجود اقدامات گسترده‌ای که در راستای بازسازي و نوسازي اقتصاد پس از جنگ صورت گرفت، اما ايده‌آل‌هاي سياسي طبقه متوسط کاملا محقق نشد و ايجاد توسعه سياسي در كشور به یک مطالبه جدی تبدیل شد. وجود چنين مطالباتي با حضور سيدمحمد خاتمي در رقابت‌هاي انتخابات رياست ‌جمهوري، موجب تقویت جريان اصلاح‌طلبي در كشور شد.
خاتمي با شعار جامعه مدني، قانون‌گرايي، توسعه سياسي و نهادينه كردن آزادي با بيش از 20 ميليون رأي به رياست‌جمهوري رسيد. موجي از انتظارات سياسي و فرهنگي در جامعه شكل گرفت و 4 سال بعد در هشتمين دور رياست‌ جمهوري با شعار فرداي بهتر براي ايران اسلامي با 22 ميليون رأي انتخاب شد.
آزادی در اندیشه، منطق در گفت‌وگو و قانون در عمل 3 نکته کلیدی بود که خاتمی بر آنها تأکید ویژه‌ای داشت و تلاش کرد در دولت اصلاحات تا جایی‌که شرایط و امکانات فراهم است، آنها را محقق سازد.
شعار توسعه سیاسی به‌معنای نادیده گرفتن دیگر ابعاد توسعه نبود؛ کما اینکه برنامه‌های توسعه 5 ساله مطابق با سیاست‌‌های کلی نظام دنبال شد، اما با توجه به اقتضای زمان و مطالبه افکار عمومی، چنین موضوعی در فضای انتخاباتی نمود بیشتری داشت.

دوره‌‌های نهم و دهم:
محمود احمدی‌نژاد با شعار عدالت و برابری اجتماعی
پس از دوران اصلاحات و البته خستگی جامعه از كشمكش‌هاي سياسي، مردم در سال 84 به نامزدي رأی دادند که به وعده‌هاي اقتصادي بازگشته بود. در واقع نامزدهاي نهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري ايران مي‌خواستند نان، پول و نفت را همه با هم مستقيم سر سفره مردم بياورند.
در اين دوره از انتخابات، تبليغات نامزدهاي انتخابات رياست‌جمهوري به وضوح متمركز بر وعده‌هاي اقتصادي و توزيع مستقيم پول ميان مردم بود. معروف‌ترين پوسترهاي انتخاباتي نيز همان پوستر معروف احمدي‌نژاد بود كه با جمله «پول نفت بايد سر سفره‌هاي مردم ديده شود» در خيابان‌ها نصب شده بود.
دولت‌هاي نهم و دهم به‌طور ويژه بحث عدالت و برابري‌هاي اجتماعي را از طريق مواردي همچون اعطاي سهام عدالت و بعدها اعطاي يارانه مستقيم به مردم دنبال ‌كرد. احمدي‌نژاد رسيدگي به طبقه محروم را جزو شعارهاي انتخاباتي خود در رقابت‌هاي سال ۸۴ و ۸۸ قرار داد. مي‌گفت از جنس مردم است و برنامه‌ها و شعارهايش حول و حوش اقتصاد معيشتي مردم مي‌چرخد و مي‌خواهد مشكلاتي مثل مسكن و اشتغال را حل كند. او در انتخابات سال 88 با شعار عدالت و مهرورزي براي 4 سال ديگر بر مسند رياست‌ جمهوري تكيه زد.
آنچه در قالب شعار عدالت‌محوری توسط احمدی‌نژاد مطرح و رویکرد اصلی دولت‌‌های نهم و دهم را تشکیل داد، ریشه در یکی از آرمان‌‌های بزرگ انقلاب داشت. از این رو طرح مباحث درباره عدالت‌محوری و پیشرفت که اتفاقا در دهه چهارم انقلاب تأکید ویژه‌ای بر آن شد، گذشته از میزان تحقق این شعار در دوره احمدی‌نژاد، به‌نوعی بازخوانی بخشی از آرما‌‌ن‌های انقلاب اسلامی بود.

دوره یازدهم و دوازدهم:
حسن روحانی و دولت تدبیر و امید
نزديك به 3 سال پس از پرداخت نخستين يارانه ماهانه به ايرانيان، 8 نامزد انتخابات رياست‌جمهوري يازدهم همچنان شعارهاي اقتصادي و بهبود معيشت مردم را در صدر برنامه‌هاي خودشان قرار داده بودند. تورم بالا در سال 91 به همراه رشد منفي اقتصاد‌ در سال‌هاي 91 و 92 سبب شده بود تا نامزدها پیش از هر چيز راهكار عاجل خودشان را براي خروج از اين شرايط به مردم ارائه كنند.
حجت‌الاسلام حسن روحاني، نامزد اين دوره از انتخابات نيز به ‌طور مشخص با 3 وعده به اين انتخابات آمده بود. او نجات اقتصاد، احياي اخلاق و تعامل با جهان را مورد تأکید قرار داد. يكي از مهم‌ترين وعده‌هاي روحانی برنامه صد روزه براي حل مشكلات اقتصادي بود. با اين‌حال هيچ ‌كدام از وعده‌هاي او به اندازه وعده حل و فصل منازعات ده ساله ايران در پرونده هسته‌اي پررنگ نبود. روحانی بخش عمده‌اي از تحقق شعارهاي خود در نجات اقتصاد و تعامل سازنده با جهان را در چهارچوب توافق هسته‌اي با قدرت‌هاي بزرگ 1+5 دنبال ‌كرد.
تحريم‌هاي جهاني عليه ايران در ماجراي هسته‌اي اگرچه تا انتخابات 92 بهانه‌اي براي رشد اقتصادي ايران شمرده مي‌شد، اما در انتخابات سال 96 حداقل اين مانع بزرگ از سر راه برداشته شد و نامزدها برنامه‌هاي اقتصادي ملموس‌تر و دقيق‌تري براي رشد اقتصادي كشور در شرايط عادي و پس از برجام و توافق هسته‌اي ارائه دادند.
به‌طور کلی رویکرد اصلی دولت تدبیر و امید اعتدالگرایی و عقلانیت بود و این شعار ناظر بر اتخاذ تصمیمات کارشناسی شده با نگاه اعتدالی و پرهیز از هر گونه افراط و تفریط در سیاست و تعامل سازنده با دنیا بر مبنای منافع ملی بود.
این رویکرد در دوره نخست ریاست جمهوری روحانی با توجه به توافق برجام نمود خاصی پیدا کرد و آثار و نتایج مهمی را به‌دنبال داشت. در دوره دوم اما خروج آمریکا از این توافق و برخی چالش‌‌های منطقه‌ای در سطح بین‌المللی با موانع جدی مواجه شد که پیامدهای آن حوزه سیاست داخلی را نیز تحت‌الشعاع قرار داد.
امروز درحالی‌که تنها یک سال از عمر دولت تدبیر و امید باقی مانده است، کابینه دوازدهم همچنان به دنبال استفاده از فرصت‌ها بری اجرای برنامه‌هایی است که در راستای شعارهای دولت قرار دارند.
اینکه تا 1400 چه اتفاقاتی خواهد افتاد، بستگی به شرایط بین‌المللی، تصمیمات دولت و شیوه اجرای برنامه‌ها دارد، اما یک نکته کاملا مشخص وجود دارد و آن رویکرد دولت تدبیر و امید است که به‌طور قطع تا 12 مرداد 1400 حفظ خواهد شد.
و نکته پایانی اینکه شعارها و برنامه‌‌های دولت‌ها برگرفته از اقتضائات روز و شرایط جامعه است وگرنه این شعارها محدود به زمان خاصی نیستند و در همه دوره‌ها باید مورد توجه قرار گیرند. ضمن اینکه برخی از این شعارها ریشه در مفاهیمی دارند که با آرمان‌‌های انقلاب گره خورده و از جمله گفتمان‌‌های جامعه به‌شمار می‌روند. مهم آن است که با توجه به اولویت‌‌های تعریف شده برای جامعه، دولت‌ها چگونه حرکت کرده‌اند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس