پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

اصالت خانه ایرانی در گرو فرش دستباف است

نویسنده : زهرا زنگنه

■ مدیرعامل شرکت تعاونی فرش دستباف همدان: گرانی مواد اولیه، نبود دستمزد کافی و نبود حمایت مهم‌ترین مشکل بافندگان است
■ رئیس شورای فنی فرش استان همدان: نگاه مردم به فرش تغییر کرده است

همدان از قطب‌های تولید فرش دستباف در کشور است و هنر بافندگان استان سبب شده تا بین 10 استان برتر کشور از نظر تولید فرش باشد اما چند صباحی است حال این هنر ارزشمند خوب نیست.
‎سال 2015 بود که با پیگیری‌های چندین ساله مدیران و فعالان حوزه هنر صنعت فرش همدان، ثبت جهانی نشان جغرافیایی فرش کبودراهنگ، ملایر و نهاوند با عنوان فرش همدان در سازمان جهانی مالکیت فکری صورت گرفت اما هیچ یک از این اتفاقات نتوانست دلیلی بر روبه راه شدن بازار خرید و فروش فرش و جایگاه استفاده آن در خانه‌های ایرانی باشد.
ثبت جهانی فرش همدان از جهات بسیاری دارای اهمیت است و ابتدا می‎توان به این مسئله رسید که قدمت، زیبایی، تنوع، رنگ و ترکیب موجود در فرش همدان به گونه‌‎ای است که توانسته در کنار رقبای خود از سایر کشورها به نشان (WIPO) دست پیدا کند و این اتفاقات مصداقی برای این موضوع است.
کاروانسراهای قدیمی خیابان اکباتان که روزگاری همه افتخارشان به تبادلات تجاری بود حالا به بازار فرش دستباف در همدان تبدیل شده است قسمت‌هایی از خیابان اکباتان که توجه همه را به سمت خود جلب می‌کند و محلی برای فروش و نمایش هنر بیش از 50 هزار بافنده فرش استان است.
یک‌سوم فرش‌های دستباف جهان را ایرانیان تولید می‌کنند که سالیانه حدود 5/3 میلیون متر مربع و سهم مردم همدان از آن 75 هزار متر مربع است.
در‌حالی که در روزگاری نه‌چندان دور فرش دستباف رونق زیادی از نظر فروش و صادرات داشته است حالا با بی‌مهری و یک رکود بی‌سابقه مواجه شده است.
کارشناسان مهم‌ترین دلیل این بی‌رونقی را ربودن گوی رقابت توسط فرش ماشینی، نبود تبلیغات مناسب، تحریم‌ها، بالارفتن قیمت مواد اولیه و نبود حمایت دائم می‌دانند.

دلایلی که بافندگان فرش را دلسرد کرد
آنها بر این باورند که برای مطرح کردن فرش ایران در عرصه‌های جهانی نباید به حمایت‌های مقطعی دلخوش بود.
بافندگان نیز مشکلات اصلی خود را نداشتن بیمه و وجود دلالان می‌دانند، آنها معتقدند دلالان فرش‌هایی که از آنها می‌خرند با قیمت 2 یا 3 برابر می‌فروشند و باتوجه به مشکلات جسمی مانند کم‌سویی، مشکلات عضلانی و ریوی بیمه را برای خود ضروری می‌دانند در حالی‌که از بین 50 هزار بافنده استان همدان چیزی حدود 13 هزار نفر بیمه هستند و بقیه بیمه‌ای ندارند.
در همین راستا مدیرعامل شرکت تعاونی فرش دستباف همدان درباره مشکلات بافنده‌های استان گفت: از مهم‌ترین مشکلات فرش دستباف همدان گران بودن مواد اولیه است و بافنده مجبور است مواد اولیه را گران خریداری کند ولی در نهایت محصولی که تولید می‌کند را با قیمت مناسب نمی‌تواند بفروشد و در نتیجه برای بافنده درآمد کافی ندارد.
محمدعلی جاویدان‌پاک به بیمه بافندگان نیز اشاره و بیان کرد: بافندگان بیمه صندوق توسعه دارند ولی حدود 13 هزار نفر فقط بیمه تأمین اجتماعی دارند.
وی با بیان اینکه فرش‌هایی که بافنده‌ها می‌بافند نیازمند نظارت است، افزود: نظارت بر روی فرش هزینه دارد و به همین دلیل روی بیشتر فرش‌های بافته شده نظارت نمی‌شود و نبود نظارت سبب می‌شود بافنده عیب کار خود را نداند یا در بازار فروش متوجه شود.
جاویدان‌پاک مرغوب نبودن مواد اولیه، نظارت نکردن بر تولید، نبود بازار فروش مناسب و مشکلات صادراتی را از دیگر مشکلات قالی‌بافان استان برشمرد و ادامه داد: بافنده‌ها برای بافت فرش خود نیازمند یک مکان مناسب هستند که امیدواریم در آینده‌ای نزدیک این مهم محقق شود.

دیگر فرش دستباف به دلیل قیمت بالا بین مردم جایی ندارد
رئیس شورای فنی فرش استان همدان نیز درباره جایگاه فرش دستباف در بین مردم گفت: نگاه مصرف‌کنندگان به‌ویژه نسل جوان نه‌تنها در ایران بلکه در جهان به فرش تغییر کرده است و مهم‌ترین دلیل آن هم کالاهای لوکسی است که جایگزین شده است؛ قدیمی‌ها حتی اگر یک متر از خانه آنها خالی می‌ماند با فرش پر می‌کردند، ولی الان دیگر فرش به‌ویژه فرش دستباف به دلیل قیمت بالای آن در بین مردم جایی ندارد.
حسین کندی با بیان اینکه همدان یکی از قطب‌های تولید فرش تجاری در کشور است، بیان کرد: فرش‌هایی که تولید می‌شود 10 الی 15 درصد مصرف خانگی دارند و مابقی به کشورهای اروپایی صادر می‌شود.
وی با اشاره به اینکه بدون فرش همدان صادرات کشور ناقص است، افزود: هیچ استانی تنوع فرش استان ما از نظر سایز، رنگ، طرح و نقش ندارد؛ حتی شهرهایی مثل یزد و اردکان که از در زمینه فرش نام‌دار هستند همه به یک شکل و یک مدل می‌بافند همین سبب شده که فرش همدان در صادرات کشور نقش مهمی داشته باشد.

اگر حمایت نشویم در برابر رقبا
پا پس می‌کشیم
نایب‌رئیس اتحادیه فرش همدان برگشتن به جایگاه سابق فرش دستباف را در گرو حمایت مسئولان دانست و اظهار کرد: بزرگان و صاحب‌نظران فرش، سرمایه‌دارها، تولیدکنندگان، صادرکنندگان و... باید هم‌فکری کنند؛ اگر الان از ما و بافنده‌های فرش حمایت نشود دیگر حرکت بیش از این غیرممکن می‌شود و مجبوریم در برابر رقبایی مثل افغانستان، هند و چین عقب‌نشینی کنیم.
کندی از مشکلات فرش دستباف را تورم بیش از حد، نبود کیفیت در مواد اولیه، نبود حمایت کافی برشمرد و گفت: نبود درآمد کافی تمام ذوق و هنر بافنده‌ها را از بین برده است وقتی یک بافنده نمی‌تواند امورات زندگی خود را بگذراند چطور انتظار داشته باشیم که هنرنمایی کند و با هنر خود فرش را زنده نگهدارد.
وی بیان کرد: به اعتقاد من فرش دستباف دیگر جایگاهی در بین مردم ندارد و مرده است، باید مرکز ملی فرش ایران وارد عمل شود و با اتخاذ تدابیر خاص فرش را زنده کند و یکبار دیگر جایگاهش را در سطح جهانی و در بین رقبای تاز‌ه‌وارد به‌ دست آورد.

شهری با سراها و کاروانسراها
روزگاری نه‌چندان دور وارد هر خانه که می‌شدی چیزی که بیشتر از همه نظرها را به خود جلب می‌کرد فرش‌های دستبافی بود که گاهی روی زمین بودند و گاهی در گوشه‌ای از خانه روی هم انباشته می‌شدند و به‌عنوان سرمایه نگهداری می‌شدند ولی اکنون دیگر فرش دستباف با رکود مواجه شده است و جایگاه گذشته را بین مردم ندارد و خانه‌ها پر شده از فرش‌ها و دکوری‌هایی که نه اصالت دارند و نه کیفیت!
فرش دستباف کالایی است که تولید و تجارت آن سابقه و ظرفیت بالایی در کشور دارد و علاوه بر بافندگی چیزی حدود 25 شغل جانبی دیگر نیز برای مردم فراهم می‌کند. همراه بودن وجه تاریخی و کاربری تجاری فرش دستباف اهمیت این کالا را هم برای گردشگران خارجی و هم برای گردشگران داخلی دوچندان کرده است.
قدمت صنعت قالی‌بافی مشخص نیست ولی شواهدی وجود دارد که این صنعت در قرن 16 میلادی در قروه‌درجزین وجود داشته است و مصداق آن اهدای یک تخته قالی تولید درگزین توسط شاه طهماسب صفوی به برادر خود شاه سلیمان عثمانی است.
مجموعه بازار سنتی و کاروانسراهای شهر همدان، که از ۳۶ بازار و راسته‌بازار و ۲۶ سرا و کاروانسرا تشکیل شده است، بیشتر با سبک معماری دوره قاجاریه ساخته شده‌اند و با وسعتی حدود ۳۰ هکتار به دو صورت عمده‌فروشی و خرده‌فروشی فعالیت می‌کنند.
سرای میرزا کاظم، گمرک، قیصریه‌ها و راسته‌بازارهای فرش، مجموعه بازار فرش همدان را تشکیل می‌دهند که سرای میرزاکاظم، سرای گمرک و بافت اطراف آن هسته اصلی بازار فرش‌فروشان همدان را تشکیل می‌دهد که ردپایی از دوران زندیه و صفویه در آن دیده می‌شود.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس