پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

چرا میراث فرهنگی مانع مرمت غیراصولی نشد ؟

غفلت شهرداری برای استفاده از مصالح اصل منطبق با اصول معماری

نویسنده : مریم مقدم

■ ساباط (دالان) های تاریخی همدان ساماندهی می‌شوند

استفاده از مصالح ناهمگون، سیمای دالان در حال مرمت در خیابان بین النهرین شهر همدان را زیر تیغ انتقاد کارشناسان قرار داد .
پاییز 1400 طرحی از سوی معاونت شهرسازی شهرداری همدان با عنوان طرح ساماندهی ساباط (دالان) تاریخی در قالب یک مسابقه معماری و شهرسازی ارائه شد.
در این طرح محلاتی همچون محوطه ساعی، باغچه بوعلی‌سینا، پله پله‌های ابتدای بلوار مدنی که به در پشتی کلیسا منتهی می‌شود، محوطه بین‌النهرین و کوچه زورخانه همه کسی که دارای دالان یا استراحتگاه است موارد مشخص برای دریافت طرح معرفی شدند .
گزارش میدانی همدان پیام اما بیانگر آن است بر اساس اظهار نظر مسئولان مرتبط در حوزه میراث فرهنگی و معماری مرمت فعلی دالان موجود در خیابان بین النهرین منطبق با تصاویر قدیمی نیست و مصالح غیراصل بیانگر کار غیراصولی است .
این اقدام باعث شد حالا پس از آغاز مرمت اجرای غیرکارشناسی طرح‌های مرمتی موجبات انتقادات را فراهم سازد.
حال سوال اینجاست چرا شهرداری از مرمتگر اصولی بهره نبرد؟ و چرا میراث فرهنگی مانع مرمت غیراصولی نشد ؟
موضوع از این قرار است که گویا از بین رفتن محلات و گذرگاه‌های قدیمی شهر همزمان با گسترده شدن بافت شهری در همدان موجب شد در سال‌های اخیر مدیران شهری تصمیم بگیرند تا سیما و هویت برخی محلات و گذرگاه‌های تاریخی شهر که هنوز تخریب نشده است را حفظ کنند.
اقدام برای مرمت و احیای رد پای معماری تاریخی شهر توسط مدیران شهری می‌تواند بیانگر نوع نگاه ظریف و کارشناسان آنها به حفظ سیما و منظر تاریخی شهر باشد.
اما این مهم زمانی زیر سوال می‌رود که نوع کار مرمت غیرکارشناسی و بدون نظارت سازمان متولی در حوزه میراث فرهنگی رقم خورد.
معاون میراث فرهنگی همدان در توضیح چرایی این اتفاق درگفتگو با همدان پیام گفت : پاییز 1400 طرحی از سوی معاونت شهرسازی شهرداری همدان با عنوان طرح ساماندهی ساباط (دالان) تاریخی صائمین واقع در خیابان بین‌النهرین ارائه شد.
از آنجا که اجرای این طرح در حریم اثر ثبتی آرامگاه بوعلی‌سینا بود نامه‌ای از سوی شهرداری به میراث فرهنگی برای اجرای طرح مرمت کذرگاه‌های تاریخی همدان زده شد.
سیده مریم مختاری موسوی افزود : در پاسخ این نامه از سوی میراث فرهنگی 6 بند به شهرداری ارائه شد که به این ترتیب بود.
1-به منظور جلوگیری از ایجاد آسیب به سازه اصلی ساباط ضرورت دارد، ابتدا نسبت به پیگردی ساختمان بنا با نظارت این اداره کل اقدام گردد تا موقعیت پی و دیوار و کرسی چینی ساباط مذکور مشخص شود و سپس نسبت به تعیین کف و حذف آوارهای اضافی در قسمت تعبیه پله پیشنهادی اقدام نمود.
2-بر اساس شکل و ساختار اجرایی ساباط و با بهره‌گیری از الگوهای مناسب معماری ایرانی در بافت تاریخی شهر همدان، استفاده از مصالح مناسب و اصیل آجرکاری به صورت مطلوب و با رعایت سادگی لازم در طرح پیشنهادی مشخص و لحاظ گردد.
3-لازم است در زمان پیگردی، بدنه‌های داخلی ساباط مذکور نیز از نظر سازه و ساختار مورد بررسی قرار گیرد.
4-در کف‌سازی داخلی ساباط بعد از اصلاحات کف تمام شده، ضرورت دارد که آب‌های سطحی کوچه بن‌بست بالادست ساباط به شیوه اصلی در مسیر مناسب انتقال آب‌های سطحی، از مسیر دیگری به جز ساباط موصوف شیب‌بندی و هدایت گردد.
5-ایجاد تأسیسات الکتریکی و روشنایی درون ساباط برای ایجاد دید مناسب ضروری می‌باشد. (در طراحی سه بعدی ارایه شده پیش‌بینی گردد).
6-در طراحی راه پله ورودی به ساباط، شیوه طراحی پله می‌بایست به گونه‌ای باشد که محیط داخلی ساباط به صورت باز و قابل رویت مطابق بررسی‌های میدانی انجام شده صورت پذیر تا مسیر ساباط مکانی دنج و بدون دید نباشد و امکان هر گونه توقف کوتاه مدت عابرین را محدود نماید.
وی گفت : بر این اساس در جلسات کارشناسی با حضور نمایندگان میراث فرهنگی و شهرداری و شهرسازی احیای دالان‌های تاریخی شهر شکل و شمایل مسابقه گرفت، قدم‌های نخست برای انجام این کار قدم‌های قابل تحسینی بود اما مثل همیشه کار که به فاز اجرا نزدیک شد رویکرد متمایز و انتقادات اصل ماجرا را زیر سوال برد.
موسوی تاکید کرد: در پاسخ نامه میراث فرهنگی به شهرداری در بندهای مشخصی روی انتخاب و به کارگیری مصالح مناسب و اصیل آجرکاری تأکید شده بود.
سیمای تاریخی شهر حفظ میشود
مشاور شهردار نیز در امور شهرسازی و معماری در این زمینه گفت : در ساخت بنا و گذرگاه‌های شهری برخی اجزای معماری در سال‌های اخیر رو به حذف و کمرنگ شدن می‌رود که یکی از آنها ساباط یا سابات در معماری ایرانی است ساباط در زبان فارسی دارای ریشه‌ای‌کهن است.
حمیدرضا طبی مسرور افزود : بخش اول آن «سا» به معنای آسایش و بخش دوم آن «باط» نمودار ساختمان، آبادی و عمارت است که این نوع معماری خاص مناطق آب و هوایی گرمسیر است تا با انداختن سایه و ایجاد مسیری خنک برای رهگذران، آنها را از شدت تابش نور خورشید و گرما در این معابر محافظت کند.
وی گفت : علاوه بر کارکردهای فیزیکی «ساباط» کارکردهای دیگر هم دارد که به مراتب از نوع اول با اهمیت‌تر محسوب می‌شود. ساباط محلی برای تجمع ساکنان محله به شمار می‌آمد و همین تجمعات سبب آگاهی افراد محله از احوال هم و پی بردن به مشکلات یکدیگر و در نتیجه حل گرفتاری‌ها به کمک همدیگر می‌شد.
این رکن معماری در محله‌های همدان از زمان قاجار به بعد بسیار مشهود و معمول بود اما به مرور با تغییر رویکرد ساخت و سازهای شهری و تغییر سیما و منظر شهری رو به کمرنگ و حذف شدن رفت و اینگونه شد که در آخرین ماه‌های سال 1400 شهرداری همدان اقدام به احیای ردپای به جا مانده «ساباط» یا دالان‌های شهری در کوچه و خیابان‌ها کرد.
سخن در خور توجه درباره بهسازی‌ها و مرمت‌های نادرست و غیرکارشناسی در یادمان‌های تاریخی کشور که بارها تا کنون رخ داده، این است که با وجود این همه دانش آموخته باتجربه در رشته مرمت بناها و آثار، چرا شهرداری از مرمتگر با تجربه بهره نمیبرد؟ میراث‌فرهنگی در حین مرمت همین دالان بین النهرین نظارت کافی نداشته است ؟ و چرا برای مرمت از افراد ناکارآمد و غیرمتخصص بهره برده و همچنان می‌برد؟ آیا به راستی زیان و آسیب‌های به کارگیری افراد ناکارآمد و پیمانکاران نا آشنا در مرمت یادمان‌های تاریخی که دستمزد کمتری نسبت به مرمت‌گران کارآزموده و دانش‌آموخته می‌گیرند، بیشتر نبوده و نیست؟به راستی پاسخ افکار همگانی (عمومی) و دلسوزان و دوستداران میراث فرهنگی را چه کسی خواهد داد؟

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس