پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

پیش‌دبستانی دوران طلایی رشد کودک

امروزه آموزش ‌و پرورش پیش‌از دبستان نخستین مرحله از آموزش ‌و پرورش رسمی است که هدف‌ها و محتوا، برنامه، روش‌ها و ابزارهای خاص خود را دارد و پایه مهمی برای سایر دوره‌های آموزش ‌و پرورش عمومی است در این مرحله از آموزش دوره‌ای که مخصوص کودکان 4 سال و 5 سال تمام است، دوره آمادگی برای ورود به دبستان یا به‌اصطلاح دوره پیش‌دبستانی نامیده می‌شود که اساسا زیر نظارت آموزش‌وپرورش است و فعالیت هر مرکز باعنوان پیش‌دبستانی به استناد مصوبه جلسه 699 شورای عالی آموزش‌وپرورش تاریخ 28 بهمن‌ماه1382 و همچنین مصوبه 422 جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی تاریخ 16 تیرماه 77 مبنی‌بر طرح مسائل آموزش پیش‌از دبستان در شورای عالی آموزش‌وپرورش و همچنین قانون تأسیس مدارس غیرانتفاعی مصوب مجلس شورای اسلامی در تاریخ 5 خرداد ماه 67، آموزش‌وپرورش مسئول صدور مجوز و نظارت بر فعالیت‌های مراکز پیش‌دبستانی‌ها معرفی می‌گردد و ایجاد هماهنگی و همسویی درباره فعالیت‌های مراجع متعدد این عرصه از سوی وزارت آموزش‌وپرورش، یک ضرورت است و باید با مجوز آموزش‌وپرورش و البته تحت نظارت این نهاد قانونی صورت پذیرد. در این دوره است که کودکان برای نخستین بار از استقلال خویش بهره می‌گیرند. در این دوره است که نقش نهاد خارج از محیط خانواده یعنی نقش مدرسه در رشد و پرورش و یادگیری کودک اهمیت می‌یابد بنابراین برنامه‌ریزی منسجم و هدفدار آموزش‌وپرورش ضرورت بیشتری پیدا می‌کند. به عبارت دیگر تمامی مراکز پیش‌از دبستان باید به‌صورت واحد و با هدف واحد، محتوای واحد، سیاست‌های اجرای و اداری واحد و نظارت واحد از سوی آموزش‌وپرورش انجام شود.
آموزش‌وپرورش پیش‌دبستانی
آموزش‌وپرورش در دوران کودکی برنامه‌ای است برای کودکان 4 سال و 5 سال تمام. این برنامه، محیط محرکی را برای رشد هوشی، کلامی، اجتماعی، عاطفی و جسمی کودک فراهم می‌آورد و مبنایی برای رشد خواندن، نوشتن و حساب کردن تشکیل می‌دهد. از طرفی برنامه‌ای است که تعامل به محیط، مشارکت فعال در فعالیت‌های گروهی و توانایی حل مسائل خلاق را در کودکان تقویت می‌کند و بر تدارک تجارب دست اول برای کودکان تأکید دارد.
اهداف کلی آموزش‌وپرورش پیش‌از دبستان
■ ایجاد آمادگی در بعد پذیرش اجتماعی و تعامل اجتماعی در بین کودکان و جلوگیری و یا رفع برخی اختلالات دوران کودکی همانند اختلال اضطراب جدایی.
■ ایجاد آمادگی در کودکان برای درک مطالب آموزشی پایه اول با آموزش عینی مفاهیم پایه و اساسی از قبیل آموزش رنگ‌ها، جهت‌ها، مفهوم عدد و...
■ پرورش سلامت جسمی، هماهنگی ماهیچه‌ای مناسب و مهارت‌های حرکتی اساسی در کودک.
■ پرورش عادات بهداشتی سالم و تشکیل مهارت‌های پایه‌ای لازم به‌منظور سازگاری شخصی کودک مانند لباس پوشیدن و درآوردن، خوردن، شستن، نظافت و...
■ پرورش آداب و نگرش‌های مطلوب، به‌منظور تشویق در مشارکت گروهی سالم و حساس کردن کودک به حقوق و امتیازات دیگران.
■ پرورش پختگی عاطفی از طریق راهنمایی کودک به بیان و ابراز خود، شناخت، پذیرش و کنترل احساسات وعواطف شخصی.
■ پرورش حس زیبایی شناسی در کودکان.
■ برانگیختن کنجکاوی ذهنی کودک و کمک کردن به او در درک دنیایی که در آن زندگی می‌کند و شکوفا کردن علایق تازه در او از طریق فراهم آوردن فرصت‌ها برای پژوهش و جست‌وجو و کسب تجربه.
■ تشویق کودک به استقلال و خلاقیت از طریق فراهم کردن فرصت‌های کافی برای ابراز وجود خود.
■ پرورش توانایی کودک برای بیان احساسات و افکار به زبانی روان، واضح و صحیح.
■ ایجاد حس اعتماد به‌نفس و امنیت خاطر در کودکان.
■ رشد در ابعاد زبان و گفتار، جسمی و حرکتی، خلاقیت و ابراز وجود، ذهنی و شناختی و در نهایت رشد عاطفی اجتماعی.
اهمیت آموزش‌وپرورش پیش‌از دبستان
برای درک اهمیت جایگاه آموزش پیش‌از دبستان باید بدانیم که کودکان با سابقه دریافت آموزش‌های پیش‌دبستانی میزان پایین‌تری در شاخص نرخ مردودی در پایه‌های مختلف تحصیلی دوره ابتدایی را دارند.
شاید این طور به‌نظر برسد که فعالیت در مراکز پیش‌دبستانی به‌دلیل مواجهه با مخاطبان خردسال کار کوچکی باشد و این در حالی است که 75 درصد مغز کودک در 6 سال اول زندگی شکل گرفته و حدود 90 درصد توانایی‌های کودک در این دوران جهت می‌گیرد؛ بنابراین کوتاهی در تربیت کودکان در این دوره از زندگی، اثرات بسیار سوئی خواهد داشت. آموزش پیش از دبستان، غیرمستقیم و در تمام مدتی که کودک در پیش‌دبستانی مشغول بازی و سایر فعالیت‌های آموزشی و تربیتی است، صورت می‌گیرد بدون اینکه متوجه شود. فعالیت‌هایی مانند نقاشی، قصه‌گویی، خمیربازی، دست‌ورزی و بازی با عروسک، ماشین‌بازی و سایر فعالیت‌های بدنی و شناختی، موجب می‌شود کودک این فرصت را بیابد که به‌درستی نحوه رفتار صحیح را بیاموزد. کودک در مراکز پیش‌دبستانی مرحله پر جوش‌وخروش شخصیت خود را سپری می‌کند و به بازی که طبیعی‌ترین شیوه نمایش احساسات و تمایلات است گرایش بیشتری پیدا می‌کند.
پر واضح است که همیشه رفع و اصلاح یک رفتار ناپسند مشکل‌تر از طرح فعالیت‌هایی به‌منظور ایجاد یک عادت پسندیده است.
در همین زمینه در قرآن کریم آیه 33 سوره انعام آمده است: « اگر بازگردانده شوند، به همان کارهائی که از آن نهی شده بودند بر می‌گردند. »
بنابراین تجارت دوران اولیه کودک توأم با کیفیت رشد وی، عامل اصلی رفتار وسلوک او است. خیلی از صفات و آثاری که در سال‌های بعدی از کودک به‌ منصه ظهور خواهد رسید، ظرف همین سال‌های اولیه که باید سال‌های سازندگی و تشکیل‌دهندگی باشد، تکوین می‌یابند.
حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «آموزش به کودک هم‌چون نقش بر سنگ نهادن است» و به عقیده غزالی « دل پاک کودک چون گوهر نفیس، نقش‌پذیر است و چون هر کار که عظیم بود تخم آن در کودکی افکنده باشند» و تربیت را شبیه زراعت کند که تمایلات بد کودک را چون علف هرزه از کشتزار خارج کند.
از طرفی کمونیوس و روسو وفروبل معتقدند که دوران اولیه کودکی یعنی تا 6 سالگی از بهترین دوره‌های تربیتی است و برای تأثیر آن در دوره‌های بعدی زندگی اهمیت بسیار قائل شده‌اند. علاوه بر آن تأکید بر اهمیت دوران کودکی در نظریات غالب روانشناسان برجسته همچون اریکسون به‌صورت برجسته ذکر شده است.
بنابراین با توجه به اهمیت تأثیرپذیری آموخته‌های کودک در آینده و آمادگی او برای رشد و سهولت در امر فراگیری مطالب، هیچ دلیلی نداریم که فرصت فرا گرفتن و آموختن را از کودکانی که دوران اولیه زندگی خود را می‌گذرانند، دریغ کنیم.
امروزه این نکته به اثبات رسیده است که بسیاری از ناراحتی‌های روانی کودکان و نوجوانان از قبیل دیررسی عقلانی، نارسائی گویایی، اشتباهات نیروی ادراکی و غیرعادی بودن رفتار، ریشه‌ای بس عمیق دارد و ناشی از مراقبت نکردن و راهنمائی صحیح والدین و مربیان و نیز محیط غیرعادی دوران اولیه کودکی است.
از طرفی نیز با توجه به سبک زندگی امروزه و اشتغال بسیاری از مادران در مشاغل خارج از خانه، کودکان اغلب نمی‌توانند از منافع یک محیط محرک و برانگیزنده بهره‌مند شوند.
همچنین کودکان مناطق محروم به‌ویژه از این نظر محرومیت‌های بیشتری را متحمل می‌شوند و محیط زندگی آنان نیز غالبا از محرک‌های غنی محیطی عاری است و حتی سواد خانوادگی در زندگی این کودکان علاوه بر بعد اقتصادی ممکن است فقیر و ضعیف باشد.
آموزش‌های پیش‌دبستانی فرصتی برای تربیت کودکان پیش‌از ورود به دبستان است. به‌دلیل حساسیت و تأثیرپذیری کودکان از محیط‌های آموزش، دوام تأثیرات و عمیق یادگیری در دوران پیش‌از دبستان، پرورش توانایی‌های گوش دادن، سخن گفتن، مشاهده کردن، اندازه گرفتن و ... پرورش فضائل دینی، اخلاقی، حس انسان‌دوستی و کمک به هم‌نوع دوره آموزش پیش‌دبستانی از ضروریات جامعه محسوب می‌شود، پس لازم است که کودکان از همان ابتدا با آموزش‌های لازم در دوران کودکی و با جامعه و روابط اجتماعی بیرون از خانه آشنا شوند.
عده‌ای از والدین متأسفانه به‌تصور اینکه فرستادن فرزندان به مراکز پیش‌دبستانی می‌تواند سبب ایجاد دل‌زدگی آنها در سال‌های بعد ‌شود از ثبت‌نام فرزندان خود در مراکز پیش‌دبستانی امتناع می‌کنند، باید گفت که این تصور ابدا مبنای علمی نداشته و تاکنون هم در هیچ‌جای دنیا چنین چیزی مطرح نبوده و به اثبات هم نرسیده است.
با توجه به کوچک بودن محیط خانواده و محدودیت‌های آموزشی و پرورشی و از طرفی گستردگی برنامه‌های آموزشی و پرورشی در مراکز پیش‌دبستانی لازم است که والدین در جهت تقویت و رشد شخصیتی و مستحکم کردن پایه آموزشی فرزند خود در امر آموزش و پرورش تلاش کنند. اغلب بدخلقی‌ها، لجاجت‌ها، عصبانیت‌ها و پرخاشگری‌های نوجوانان تظاهر معناداری از محرومیت‌ها، محدودیت‌ها، فشارها و تنبیه‌گری‌های اعمال‌شده نسبت به ایشان در دوران کودکی است. به همین دلیل شناخت ویژگی‌ها و نیازهای اساسی کودکان پیش‌دبستانی و تلاش مستمر برای حسن تأمین آنها با مهربانی، صمیمیت، خوشرویی و صبوری از برجسته‌ترین اصول در تدوین برنامه‌های پرورشی کودکان پیش‌دبستانی است.

یاسر نانکلی
معاون آموزش ابتدایی آموزش‌وپرورش استان همدان

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس