امسال موضوع جهانی شدن همدان با پرونده منظر تاریخی جدیتر شده است، منظر تاریخی درحالی در یونسکو به ثبت خواهد رسید که به بافت تاریخی شهر خدشهای وارد نشود.
در بافت تاریخی مالکانی هستند که برای ساخت و ساز خانههای قدیمی خود بهدنبال دریافت مجوز ارتفاع هستند اما این درخواست با حفظ ضوابط قانونی میراث فرهنگی در بافت مغایرت دارد.
البته این درخواستی منطقی است و برای حل و فصل آن شهرداری میتواند به صاحبان خانههای قدیمی در بافت تاریخی امتیازاتی را ارائه دهد اما این روال چگونه طی میشود، باید منتظر ماند و دید.
ضرورت حفظ میراث فرهنگی، میطلبد که برای محوطه تاریخی همدان در این سالها طرحی کلان تدوین میشد اما متولیان هر بخش سخنان و اظهارنظرهایی دارند.
■ مصوبه شورای شهر همدان برای بافت تاریخی
چندماه پیش شورای شهر همدان مصوبهای به تصویب رساند که بر طبق آن برای ساختوساز در بافت تاریخی این شهر تاریخی دیگر نیازی به استعلام از میراث فرهنگی نیست. این مصوبه جنجالی که مغایر با قوانین حفاظت از میراث فرهنگی بود، صدای دوستداران و فعالان میراث فرهنگی را درآورد و در نهایت فرماندار همدان این مصوبه را در کمیته تطبیق رد کرد.
یک سالی است که حفاظت از بافت تاریخی از یکسو و اعطای مجوز ساختوساز از سوی دیگر مسأله بین شهرداری و میراث فرهنگی استان است.در این مدت صاحبان خانههایی در بافت تاریخی نگران کسب منافع خود در ارتفاعسازی بوده و دوستداران میراث فرهنگی نیز نگران تخریب بافت تاریخی.
۲۷ مهرماه سالجاری دادستان همدان در نامهای به مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان خواستار تعیین ضوابط میراث فرهنگی بافت تاریخی همدان شد و برای آن یک ماه زمان تعیین کرد. در این مدت خبرها حاکی از آن بود که وزارت میراث فرهنگی درحال نهاییکردن این ضوابط و ابلاغ آن به استانداری همدان بوده است.
این نامه ۲۹ آبانماه سالجاری به استانداری ابلاغ و در تاریخ ۲ آذر از سوی استانداری به شهرداری همدان نیز ارسال شده است. اما گویا شهرداری همدان همچنان برآن شد تا تصمیمها و صدور مجوز ساختوساز در بافت تاریخی را براساس طرح تفصیلی اتخاذ کند که این فرایند میتواند به حفظ بافت تاریخی آسیب وارد کند.
ما مجری ضوابط قانونی هستیم
شهردار همدان معتقد است همه ما مجری ضوابط قانونی هستیم و ضوابط میراث فرهنگی جزوی از هویت و تاریخ شهر است.
عباس صوفی با بیان اینکه نبود ضوابط در حریم تاریخی شهر همدان موجب سرگردانی شهروندان شده، اظهار کرده: ما نمیخواهیم کار غیرقانونی و غیرضابطهای انجام دهیم.
وی خاطرنشان کرد: اداره کل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان باید ضوابط اجرای طرح در محوطه آثار تاریخی را تهیه و ابلاغ میکرد، که تاکنون اقدامی در این زمینه نشده است.شهردار همدان ادامه داد: براساس درخواستها ی مردم، دادستانی بهعنوان مدعیالعموم ورود پیدا کرد و از اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان خواست تا ضوابط این منطقه را ارائه کنند.
وی افزود: پس از آن دادستانی به شهرداری دستور داد، که اگر میراث فرهنگی در مدت مقرر در این بخش پاسخگو نبود و نتوانست ضوابط را اعلام کند باید شهرداری پاسخگو باشد، تا مشکل مردم برطرف شود. صوفی عنوان کرد: براساس اعلام دادستان، شهرداری از یک آذر موظف به رسیدگی در محوطه تاریخی شهر شده است.
وی با بیان اینکه میراث فرهنگی تکلیف مردم را مشخص نمیکند و موجب سرگردانی مردم شده که اخلاقی هم نیست، افزود: شهرداری نیز پاسداشت از میراث شهر را تاجایی که قانون و ضابطهای وجود داشته باشد، وظیفه خود میداند. وی ادامه داد: اگر میراث فرهنگی ضابطه قانونی دارد ما مجری هستیم، اما چون موضوع در دستگاه قضایی مطرح شده و براساس دستور دادستان شهرداری موظف به اجرا است، منتظر اعلام نظر قوه قضاییه هستیم.
نامه رسمی معاون حقوقی وزارت میراث فرهنگی به فرماندار
این درحالی است که معاونت حقوقی وزارت میراث فرهنگی در نامهای رسمی به فرماندار همدان اعلام کرد که مصوبه صدور مجوز تخریب بافت تاریخی همدان توسط شورای شهر غیرقانونی است.
پس از آن طی اعتراض تعدادی از ساکنان بافت تاریخی همدان که مدعی بودند میراث فرهنگی وضعیت املاک آنها را مشخص نمیکند و حقوق مالکانه آنها را ضایع کرده، دادستان همدان در نامهای به مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان دستور تعیین ضوابط اختصاصی میراث فرهنگی بافت تاریخی همدان را صادر کرد و برای آن یک ماه زمان تعیین کرد تا از سرگردانی شهروندان ساکن در بافت تاریخی جلوگیری شود.
این ضوابط در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی مورد بررسی و تصویب قرار گرفت و ۲۹ آبان سالجاری به استانداری همدان ابلاغ شد و تا استانداری پس از طی مراحل اداری این ابلاغیه را به دست شهرداری برساند. اما شورای شهر و شهرداری تا 3 آذرماه هیچ نامهای از میراث فرهنگی مبنیبر مصوبه جدید دریافت نکرده بودند.
در چند روز گذشته خبری در رسانههای مختلف منتشر شد مبنیبر اینکه معاون شهرسازی و معماری شهرداری همدان در نامهای به شهرداران مناطق دستور داده که صدور مجوز ساخت و ساز در بافت تاریخی براساس طرح تفصیلی ادامه پیدا کند. این خبر صدای دوستداران میراث فرهنگی در شهر همدان را درآورد و در تحلیلها شهرداری همدان در مظان پاسخگویی چرایی این اتفاق به رسانهها قرار داد.
تا یک آذرماه ضابطهای برای حریم تاریخی همدان تعیین نشده
معاون شهرسازی و معماری شهردار همدان نیز در اینباره گفت: در بخش میراث فرهنگی موضوعی وجود دارد که مردم با آن درگیر هستند و معضلی برای شهروندان همدانی شده است.
امیر فتحیاننسب افزود: در شهر همدان بناهای واجد ارزشی در سطح شهر داریم که هریک از این آثار که مصوبه قانونی و حریم مشخصی دارند، حریم این بناها بهطور دقیق و مطابق قانونی رعایت شده و شهرداری نیز براین امر تأکید دارد. وی خاطرنشان کرد: برای این آثار میراث فرهنگی حریم و ضابطه دارد که به شهرداری اعلام کرده و شهرداری موظف به اجرا است.
معاون شهردار همدان تأکید کرد: اما در بافت تاریخی شهر همدان که محدوده خاصی دارد موضوع کمی متفاوت است و البته این بافت برای شهرداری، میراث فرهنگی و هم مردم مهم است اما تا یک آذر امسال هیچ ضابطهای برای این محوطه وجود نداشت و ضوابط نیز بهصورت سلیقهای اجرا میشد.
وی بیان کرد: با این اوصاف مردمی که در این بافت سکونت دارند دچار مشکل و چالش اساسی شدند اما ما اجازه سلیقهای عمل کردن را در حریم میراث فرهنگی نداریم.
فتحیاننسب افزود: با ورود دادستان مقرر شد میراث فرهنگی ضابطهای را برای این حریم تعیین کند که سلیقهای عمل نشود و پاسخگوی شهروندانی که سالها منتظر ضوابط میراث فرهنگی هستند، باشد. وی عنوان کرد: تا اوایل آذر به میراث فرهنگی فرصت داده شد که ضوابط قانونی را اعلام کند در غیر اینصورت براساس دستور دادستانی، شهرداری همدان برای تعیین تکلیف در این منطقه اقدام کند.
معاون شهردار همدان گفت: از میراث فرهنگی خواسته شده ضابطه قانونی را به شهرداری ارائه کند.
فتحیاننسب بیان کرد: در تاریخ سوم آذر ضابطه ارسال شده و از معاون استانداری همدان استعلام کردهایم که آیا ضابطه مراجع قانونی را طی کرده یا بحث سلیقهای است؟ که اگر به شهرداری اعلام شود برای حفظ بافت تاریخی طبق ضابطه عمل خواهیم کرد.
ابلاغ ضوابط میراث فرهنگی به شهردار
مالمیر با بیان اینکه تعیین ضوابط اختصاصی بافت تاریخی همدان از سال ۱۳۹۲ آغاز شده بود، توضیح میدهد: خواستار اصلاحاتی در این ضوابط بهویژه رینگ دوم شهر بودیم چون تعدد محلات در این رینگ بیشتر است و علاوهبر این بهدلیل ساختوسازهای زیادی که انجام شد، بخشی از هویت و ماهیت تاریخی خود را از دست داده است. دادستان همدان نیز حدود یک ماه پیش در نامهای به ما دستور تعیین این ضوابط را صادر کرد تا از سرگردانی ارباب رجوع در شهرداری و میراث فرهنگی جلوگیری شود. بر این اساس وزارتخانه آخرین ویرایش ضوابط اختصاصی بافت تاریخی همدان را ۲۸ آبان سالجاری مصوب و طی نامهای به تاریخ ۲۹ آبان به استانداری ابلاغ کرد.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا شهرداری در جریان نامه وزارتخانه به استانداری بوده است، میگوید: روز گذشته (۲ آذر) طبق مکاتبهای که شهردار همدان با ما داشت اعلام کرد که ضوابط هنوز تعیین نشده و ما بر طبق نامه دادستان عمل خواهیم کرد. من تصویر نامه وزارتخانه و همچنین نامه خودم را برای شخص شهردار ارسال کردم و وی در جریان این اتفاق قرار گرفت.
محتوای نامه وزارت میراث فرهنگی
در نامه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به استانداری همدان آمده است: با عنایت به ضرورت حفاظت و ساماندهی بافت تاریخی شهر همدان و نظر به مفاد وظایف وزارتخانه متبوع، بهطور مستند به استناد بند ۶، ۱۰، ۱۱ و ۱۲ قانون اساسنامه میراث فرهنگی کشور مصوبه یکم اردیبهشت ۶۷، با توجه به مصوبه مورخ ۲۷ مهرماه سال ۱۳۹۴ شورای عالی معماری و شهرسازی که طی ابلاغیه ۳۰۰/۴۲۶۵۲ مورج ۴ آبانماه سال ۱۳۹۴ دبیرخانه شورای مذکور به استانداران محترم استانها ابلاغ شده به استحضار میرساند ضوابط حفاظتی عمومی بافت فرهنگی تاریخی شهر همدان در جلسه ۲۸ آبان سال ۱۳۹۹ شورای تخصصی پایگاههای میراث جهانی و ملی مطرح و به تصویب اعضا رسیده و جهت بهرهبرداری، اجرا و رعایت مفاد ابلاغ میشود.
قوانین حفظ بافت تاریخی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان در اینباره میگوید: بافت تاریخی همدان در سال ۱۳۸۸ توسط رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی وقت به وزارت کشور وقت ابلاغ شد که البته رینگ نخست این شهر را شامل میشد.
در سال ۱۳۹۴ محدوده بافت تاریخی ۱۶۸ شهر در کل کشور توسط شورای عالی معماری و شهرسازی تطبیق و ابلاغ شد که 4 شهر همدان، ملایر، نهاوند و تویسرکان از استان همدان در بین این ۱۶۸ شهر دیده میشود. در محدودهای که توسط شورای عالی معماری و شهرسازی ابلاغ شد، عملا محدوده سال ۱۳۳۵ شهر همدان مبنا قرار گرفت و به عبارت دیگر رینگ دوم شهر نیز به محدوده بافت تاریخی اضافه شد.
علی مالمیر توضیح میدهد: براساس قوانین و ضوابط موجود مانند ماده ۳ آئیننامه اجرایی قانون اساسنامه که تأکید میکند «شهرداری هرگونه مجوزی که در بافت تاریخی و محدوده آثار تاریخی صادر میکند، باید نظر میراث فرهنگی را استعلام کند» و همچنین ضوابط دیگری مانند بند ۱۰، ۱۱ و ۱۲ اساسنامه و ماده ۱۰۲ قانون شهرداریها، تأکید بر این بوده که شهرداری همدان پیش از صدور پروانه ساختوساز در بافت تاریخی از میراث فرهنگی استعلام بگیرد. علاوهبر این سال ۱۳۸۹ ضوابط عمومی حفاظت از بافتهای تاریخی توسط سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی وقت ابلاغ شده است.
وی ادامه میدهد: اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان مانند سایر استانهای دارای بافت تاریخی موظف به تعیین و تصویب ضوابط اختصاصی برای بافت تاریخی بود و براساس ماده ۲ و ۳ قانونی که سال گذشته در مجلس تصویب شد، ضوابط تاریخی شامل چند بعد، از جمله ضوابط حفاظتی و طرح تفصیلی که به احیای بافت تاریخی میپردازد، میشود که نیازمند مشارکت دستگاههایی مانند ادارهکل راه و شهرسازی، شهرداری، بنیاد مسکن و میراث فرهنگی است تا با درنظرگرفتن مشوقهایی برای ساکنان در بافت تاریخی، انگیزه حفظ بافت تاریخی را در آنها ایجاد کنند.
شهرداری مجوزهای ساخت در بافت تاریخی همدان را اصلاح میکند
معاون عمرانی استاندار همدان نیز گفت: نامه معاون وزیر میراث فرهنگی کشور مبنیبر ابلاغ ضوابط حفاظتی بافت تاریخی همدان سوم آذرماه به استانداری رسیده و لازمالاجرا است.
فرهاد فرزانه ادامه داد: اگر بحثی روی این مصوبه وجود داشته باشد یا نیاز به اصلاح باشد بحثی جداگانه و زمانبر است اما کلیت مصوبه اجرا خواهد شد.
وی با اشاره به نامه دادستان همدان در مهرماه سالجاری به اداره کل میراث فرهنگی استان مبنیبر اینکه میراث فرهنگی ضوابط را ظرف یک ماه ابلاغ کند و هر آنچه در ضوابط وزارت میراث وجود دارد، لازمالاجراست، گفت: سوم آذر نامه ابلاغی از تهران به استانداری همدان رسید و به دادستان هم ابلاغ شده است همچنین میراث فرهنگی مصوبه را به شهرداری ابلاغ کرده و با وجود نامه فوق شرایط بافت تاریخی با گذشته متفاوت میشود.
معاون عمرانی استاندار همدان با بیان اینکه درحالحاضر ضوابطی در مورد بافت تاریخی داریم که توسط وزارت میراث فرهنگی ابلاغ شده است، اظهار کرد: شهرداری هم از این ضوابط تبعیت خواهد داشت.
وی درباره احتمال صدور مجوز در چند روز گذشته از سوی شهرداری همدان برای سختوساز در رینگ نخست شهر بهعنوان بافت تاریخی شهر مطرح کرد: فرایند صدور پروانه ظرف 2 یا 3 روز انجام نمیشود، روند این کار حدود 3 ماه طول میکشد و به نظر نمیرسد طی این مدت کوتاه مجوزی صادر شده باشد اما اگر این اتفاق افتاده باشد شهرداری آن را اصلاح میکند.
آنچه مسلم است، اهمیت حفاظت از آثار تاریخی بهعنوان سندهایی ماندگار برای داشتن تصویری شفاف از زندگی گذشتگان بسیار با اهمیت است. این آثار در برخی از موارد بهدلیل تاریخساز بودن از ارزش مهمی برخوردارند که حفاریهای غیراصولی و حفاظت نکردن از آنها به تاریخ بشریت در بخشی از جهان لطمه وارد کرده است.
امید است مشکل پیشآمده در حوزه بافت تاریخی و ارزشمند شهر همدان نیز با تلاش و همت مسئولان تلاشگر و دلسوز به نحو مطلوب حل شود، بهگونهایکه علاوهبر پاسداشت و حفظ داشتهها و ارزشهای فرهنگی، حق و حقوق قانونی شهروندان نیز تأمین و محترم شمرده شود.
