پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

برخی خانواده‌ها نمی‌گذارند فرزندانشان به گویش همدانی صحبت کنند

بررسی میراث هگمتانه در کتابخانه مرکزی

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

ضرب‌المثل‌ها، کنایات و ترانه‌های محلی هر اقلیم حاکی از فلسفه زیستی مردمان آن می‌باشد که به معرفی لایه‌های پنهان فرهنگی آنها و نمایش احساسات و زیست روزمره آن دیار می‌پردازد.
در همین راستا به همت کتابخانه های عمومی استان همدان دومین نشست از سلسله همایش‌های همدان‌پژوهی با عنوان «میراث هگمتانه» در کتابخانه مرکزی همدان برگزار می‌شود. این برنامه که با محوریت ضرب‌المثل‌ها، کنایات و ترانه‌های همدانی ترتیب یافته، به واکاوی گنجینه ادبیات شفاهی این دیار اختصاص دارد.
این نشست با تکیه بر دو منبع ارزشمند فرهنگ اصطلاحات عامیانه همدان تألیف محمدعلی نوریون و واژه‌نامه همدانی اثر هادی گروسین برگزار شد.
سرپرست اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان همدان، ضمن خیرمقدم به حاضران، بر نقش کتابخانه‌ها به عنوان پایگاه‌های فرهنگی و علمی تأکید کرد و گفت: همدان تنها یک شهر نیست، بلکه هویتی ریشه‌دار و پیوندخورده با نخستین تمدن‌های فلات ایران است.
مهدی کریمی افزود که کتابخانه‌های عمومی وظیفه دارند زمینه برگزاری نشست‌های علمی و فرهنگی را فراهم کنند و پاسداشت میراث فرهنگی را از مهم‌ترین رسالت‌های خود می‌دانند. کریمی همچنین از برگزاری سلسله‌برنامه‌های فرهنگی جدید با عنوان «یکشنبه‌های مصلای همدان» در کتابخانه مرکزی همدان خبر داد.
وی با اشاره به اینکه این برنامه به صورت مستمر، هر 2 هفته یکبار در روزهای یکشنبه و پس از اقامه نماز مغرب و عشاء در فضای بام کتابخانه مرکزی برگزار می‌شود، تصریح کرد: در این جلسات، مباحثی پیرامون آداب و رسوم کهن همدان، بررسی سفرنامه‌های تاریخی و تبیین میراث فرهنگی استان با حضور کارشناسان و در کنار مردم انجام خواهد شد.
سرپرست اداره کل کتابخانه‌های عمومی همدان در پایان تأکید کرد: این اقدام در راستای بهره‌گیری از فضای کتابخانه‌ها به عنوان پایگاه‌های فرهنگی جریان‌ساز و تقویت پیوند میان نهاد کتابخانه‌ها با بدنه جامعه و عموم مردم صورت می‌گیرد.
یکی از بخش‌های اصلی این نشست به سخنان هادی گروسین، پژوهشگر و مؤلف کتاب واژه‌های همدانی اختصاص داشت.
وی با اشاره به بیش از 3دهه فعالیت پژوهشی خود در گردآوری واژگان بومی همدان، انگیزه اصلی تألیف این اثر را ادای دین به زادگاهش عنوان کرد.
گروسین با بیان نمونه‌هایی از واژه‌های اصیل همدانی، از جمله واژه «چغر»، تفاوت معنا و کاربرد آن در گویش همدانی با سایر فرهنگ‌های لغت را تشریح کرد و توضیح داد که بسیاری از این واژه‌ها در توصیف طبیعت، کشاورزی، زندگی روزمره و شیوه معیشت مردم همدان ریشه دارند و بخشی از هویت زبانی این دیار را شکل می‌دهند.
وی همچنین با اشاره به برخی اصطلاحات کهن مورد استفاده کشاورزان و مردم مناطق روستایی، تأکید کرد بسیاری از این واژه‌ها امروز کمتر شنیده می‌شوند و ثبت و مستندسازی آنها ضرورتی فرهنگی برای حفظ میراث ناملموس همدان است.
در ادامه این نشست نیز مؤلف دیگر آثار مرتبط با فرهنگ و گویش همدان، با بیان خاطراتی از دوران کودکی خود، روند گردآوری واژه‌ها، اصطلاحات، ضرب‌المثل‌ها و کنایه‌های همدانی را تشریح کرد.
محمدعلی نوریون یادآور شد که علاقه به ثبت این میراث از سال‌های نوجوانی در او شکل گرفته و بعدها با تشویق دوستان و استادان، مجموعه پژوهش‌هایش به صورت کتاب منتشر شده است.
وی یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های خود را معرفی فرهنگ غنی همدان در سطح ملی و جهانی دانست و اظهار کرد: برخلاف برخی شهرها که به گویش و فرهنگ محلی خود افتخار می‌کنند، گاهی شاهد هستیم که برخی خانواده‌ها فرزندانشان را از صحبت کردن با گویش همدانی منع می‌کنند، در حالی که این گویش بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم این سرزمین است.
این پژوهشگر با اشاره به تألیف مجموعه 3‌جلدی فرهنگ اصطلاحات همدانی افزود ثبت واژگان و شیوه گفتار مردم امروز، می‌تواند منبع ارزشمندی برای پژوهشگران آینده باشد تا روند تحول زبان فارسی و گویش همدانی را در طول قرن‌ها بررسی کنند.
در بخش دیگری از نشست، مدیر دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در استان همدان، با تقدیر از برگزارکنندگان این برنامه، بر ظرفیت‌های بین‌المللی همدان در حوزه فرهنگ و تمدن تأکید کرد.
اسماعیل بابایی راغب پیشنهاد داد با بهره‌گیری از ارتباطات فرهنگی و کتابخانه‌های معتبر جهان، زمینه معرفی هرچه بیشتر میراث تاریخی و فرهنگی همدان در سطح بین‌المللی فراهم شود و اعلام آمادگی کرد تا در این مسیر همکاری‌های لازم را انجام دهد.
همچنین در خلال برنامه نیز فضای نشست با بیان خاطرات، روایت‌های شفاهی، معرفی اصطلاحات، واژه‌ها و ضرب‌المثل‌های مشهور همدانی همراه شد و حاضران درباره ریشه و کاربرد بسیاری از این واژه‌ها به گفت‌وگو پرداختند؛ بخشی که با استقبال مخاطبان همراه بود و حال‌وهوایی صمیمی به نشست بخشید.
در پایان این آئین، از جمعی از پژوهشگران، فعالان و خادمان حوزه فرهنگ و گویش همدانی به پاس سال‌ها تلاش در حفظ و معرفی میراث فرهنگی این دیار، با اهدای لوح تقدیر تجلیل شد.
در پایان گفتنی است، نشست «میراث هگمتانه» بار دیگر نشان داد که گویش‌ها و ضرب‌المثل‌های محلی، تنها ابزار ارتباط نیستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و سرمایه اجتماعی مردم همدان به شمار می‌روند؛ میراثی که حفظ و انتقال آن به نسل‌های آینده نیازمند پژوهش، مستندسازی و توجه بیش از پیش نهادهای فرهنگی است.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس