پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

گزارشی از موقوفه شیخ‌ علی‌خان زنگنه

واقف مدرسه بزرگ علمیه زنگنه

شیخ علی‌خان زنگنه یکی از واقفان برجسته‌ همدان است. او را در همدان با موقوفه‌ بزرگش که در مرکز شهر قرار دارد می‌شناسند. این موقوفه در کوچه‌ معروف استر قرار دارد. اما اگر بخواهید درباره‌ شیخ ‌علی‌خان بیشتر بدانید باید به روزگار صفویان برگردید.
شیخ ‌علی‌خان زنگنه سیاستمداری ایرانی بود که در فاصله سال‌های ۱۰۴۸ تا ۱۰۶۸ هـ.ق برای نزدیک به ۲۰ سال، به‌عنوان وزیر اعظم شاه سلیمان صفوی فعالیت کرد، شیخ علی‌خان فرزند علی بالی‌بیگ بزرگ ایل زنگنه بود. شی خعلی‌خان در سال 1049هـ.ق به ریاست ایل خود رسید و در زمان شاه عباس دوم به سال 1064هـ.ق/1653م به‌عنوان حاکم کرمانشاه منصوب شد.
او در طول 20 سال وزارت خود کارهای بزرگی انجام داد و کشور را از لحاظ اداری، اقتصادی، نظامی و سیاست خارجی، حیاتی نو بخشید و سرانجام پس از حدود 20 سال وزارت در سال ۱۱۰۰ق درگذشت.
مهم‌ترین خدمت او در همدان، راه‌اندازی و وقف یک مدرسه‌ علوم دینی بود که تا به امروز پابرجاست. موضوع اصلی این گزارش همین موقوفه است.
او در وقف‌نامه‌اش قید کرده که فرزندانش نسل در نسل متولی موقوفه باشند و در ازای مدیریت بر موقوفه حقوق دریافت کنند. مرتضی متولی زنگنه از نوه‌زادگان شیخ علی‌خان است که هم‌اکنون تولیت مدرسه‌ بزرگ زنگنه را بر عهده دارد. ‌او می‌گوید: وقفنامه‌ شیخ ‌علی‌خان در سال 1100 هجری قمری تنظیم شده و به تأیید و مهر علمای برجسته‌ آن زمان شهر همدان رسیده است.
شیخ ‌علی‌خان در وقفنامه قید کرده که همواره بزرگ‌ترین فرزند پسر باید عهده‌دار اداره‌ مدرسه‌ باشد و با این شرط امروز تولیت به من رسیده است و اکنون به‌عنوان متولی موقوفه و نه وارث آن به خدمت مشغول هستم. مرتضی متولی که نزدیک به 20 سال مشغول رسیدگی به امور موقوفه‌ شیخ ‌علی‌خان است می‌گوید: مرحوم شیخ ‌علی‌خان لقب اعتمادالدوله داشت.

این لقب در دوران صفوی به وزرای اعظم و مورد اعتماد اعطا می‌شده است.
زنگنه می‌گوید: شیخ علی‌خان به آبادانی کشور اهتمام داشت و این کار را با ایجاد بناهای عام‌المنفعه‌ ماندگار انجام می‌داد به همین دلیل است که هنوز هم آثار و موقوفات او را می‌توان در برخی نقاط کشور دید.
درحال‌حاضر موقوفه زنگنه دارای 150 رقبه تجاری در مرکز شهر همدان به‌ویژه کوچه‌ استر است. البته سرقفلی املاک مزبور در دست مردم بوده ولی عرصه و اعیان آنها هنوز در اختیار موقوفه قرار دارد. همچنین در اطراف شهرستان بهار 6 پلاک ثبتی از روستاهای آن شهرستان متعلق به موقوفه‌ زنگنه است که برخی از اهالی آن به موقوفه اجاره پرداخت می‌کنند.
فعلاً 350 کشاورز از آن روستاها اجاره‌نامه قانونی با موقوفه امضا کرده‌اند اما بقیه برای پرداخت حقوق موقوفه اقدامی نمی‌کنند. متاسفانه برخی از مستأجران موقوفه حتی با حکم قضایی هم حاضر به پرداخت حقوق موقوفه نیستند که باید راهکاری برای آن پیدا کرد.
زنگنه با بیان این مطالب می‌گوید: اداره کل اوقاف و امور خیریه استان همدان و رسانه‌ها می‌توانند در این زمینه کمک حال موقوفه باشند. پیشنهادی که اینجانب دارم، این است که با همراهی اداره کل اوقاف نسبت به تبدیل به احسن کردن زمین‌های موقوفه اقدام شود تا هم زمین‌های مردم شش‌دانگ در اختیارشان قرار گیرد و هم موقوفه به حق خودش برسد.
بهترین راه کسب مجوز تبدیل به احسن از سازمان اوقاف است. زنگنه سپس به توضیح درباره‌ روستاهای موقوفه پرداخت و گفت: روستاهای موقوفه زنگنه یا رقبات موقوفه‌ زنگنه به شرح زیر است.
1-روستای هارون‌آباد سهم مالکیت موقوفه 52 شعیر
2-روستای خوشاب سفلی سهم مالکیت 76 شعیر
3-روستای خوشاب علیا سهم مالک 24 شعیر
4-روستای حسن قشلاق سهم مالکیت 24 شعیر
5- مزرعه بلاسکنه ملاقیدی مالکیت 56 شعیر
6- مزرعه بلاسکنه جملو 68 شعیر
نیت اصلی واقف‌ از ساخت مدرسه و وقف روستاها و دیگر رقبات تأمین مخارج مدرسه‌ علمیه زنگنه است. درحال‌حاضر 120 نفر طلبه در مدرسه‌ علمیه‌ زنگنه مشغول به تحصیل هستند که در اصطلاح تخصصی وقف موقوفٌ‌علیهم شناخته می‌شوند. موقوفٌ‌علیهم یعنی بهره‌مندان از موقوفه یا به عبارت دیگر کسانی که واقف درنظر داشته که از موقوفه بهره ببرند.
امروزه برخی از آنها در مدرسه ساکن هستند و مخارج آنها از درآمد موقوفه تأمین می‌شود که شامل: صبحانه، ناهار، شام و امکانات رفاهی دیگر است. موقوفات کاملا مستقل هستند و هیچ نهاد دولتی و شخصی به آنها کمک مالی و... نمی‌کند. زنگنه از برخی مشکلات گلایه داشت و گفت: متأسفانه برخی دخالت‌ها در امور موقوفه موجب کند شدن امور می‌شود. همچنین با توجه به اینکه این موقوفه دارای درآمد است؛ بنابراین برای بسیاری از امور نیاز به مجوزات سازمان اوقاف است اما این امر به‌کندی انجام می‌شود و نیازمند بازبینی است.
اگر روند صدور مجوز تسریع شود این موقوفه می‌تواند در امر اشتغالزایی بیش از این مؤثر باشد. برای مثال کسانی که بخواهند در زمین‌های این موقوفه واحدهای صنعتی مانند مرغداری، گاوداری، دامداری، سردخانه و... راه‌اندازی کنند، می‌توانند با مراجعه به دفتر موقوفه در کوچه‌ استر اقدام کنند و در این مسیر کمال همکاری را با آنها خواهیم داشت.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس