پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

در آیین پایانی جشنواره صنایع‌دستی انجام شد

اهدای دیپلم افتخار به رکورددار ساخت منبر در همدان

نویسنده : مریم مقدم

دیپلم افتخار جشنواره فجر صنایع‌دستی و هنرهای سنتی سال 1400 در دستان امیر برق‌زدگان هنرمند همدانی در رشته گره‌چینی قرار گرفت.
جشنواره فجر صنایع‌دستی و هنرهای سنتی مکانی برای شناسایی هنرمندان، کشف استعدادهای جدید و نمایش آخرین دستاوردهای هنرمندان سراسر کشور است، این جشنواره مکانی برای ارتباط بی‌واسطه علاقه‌مندان به فرهنگ، هنر، صنایع‌دستی و هنرهای سنتی ایران با هنرمندان است.
هر هنرمند حداکثر با 3 اثر در جشنواره حضور پیدا کرد و امکان حضور آثاری که در جشنواره‌های فجر گذشته شرکت کرده بودند، در این دوره وجود نداشت. در اختتامیه نیز 6 نفر از صنعتگران موفق به کسب سرو سیمین و 6 نفر موفق به اخذ دیپلم افتخار ششمین جشنواره فجر صنایع‌دستی و هنرهای سنتی شدند.
امسال توجه ویژه به بخش رویش دوباره سرو با هدف شناسایی و تجلیل از بازماندگان پیشکسوتان، اساتید و نخبگانی که ادامه‌دهنده راه هنرمندان هستند، به منظور حفظ رشته در دستور کار قرار گرفت.
570 اثر به جشنواره ارسال و داوری‌ها در 2 مرحله انجام شد. در ابتدا آثار از طریق عکس‌های ارسالی گزینش شدند و پس از آن داوران 320 اثر را برای راهیابی به جشنواره انتخاب کردند که این آثار از ۱۸بهمن‌ماه در محل موزه ملی ایران بخش دوران اسلامی به نمایش درآمد. و درنهایت به ۶ اثر برگزیده نشان سرو سیمین ویژه جشنواره و ۶ هنرمند هم دیپلم افتخار اعطا شد که نام استاد عباس دل‌زنده برای سروسیمین و استاد امیر برق‌زدگان برای دیپلم افتخار از پایتخت تاریخ و تمدن ایران‌زمین در این میان می‌درخشید.

هنر گره‌چینی، هنری آمیخته با چوب و شیشه‌های رنگی بوده که در زمان صفویه برای ساخت درهای خانه کاربرد بسیاری داشته است. «گره‌چینی» چوب یکی از هنر‌های فاخر و اصیل همدان است که چند تن از هنرمندان همدانی ازجمله امیر برق‌زدگان در این هنر چنان کارکشته و فعال هستند که یونسکو نیز مهر تأییدی را با «مهر اصالت» بر آن زده‌اند و حالا دیپلم افتخار گرفته است.
«گره‌چینی چوب» عبارت است از کنار هم قرار گرفتن اشکال هندسی طبق قاعده و اصول است و از تکرار گره‌ها در کنار هم اشکال زیبای گره‌چینی به وجود می‌آید.
در «گره‌چینی» زاویه‌ها مهم هستند و این زاویه‌ها هستند که موجب به وجود آمدن شکل‌های هندسی می‌شوند و به خاطر همین شناخت زاویه‌ها و مهمتر از آن رسم گره است که این کار ارزش مادی و معنوی بالایی دارد.
این روزها بیشتر استادکاران این رشته هنری فوت کرده‌اند و انتظار می‌رود آنها که باقی مانده‌اند حمایت شوند تا این هنر احیا شود، اما امروز پس از گذشت سالیان دراز یک کارگاه، آن هم در انتهای یک محله فعال است و استادکار چیره‌دستی، چون «امیر برق‌زدگان» در آن گره‌چینی می‌کند.
هنرمند 54 ساله همدانی که استاد حرفه گره‌چینی است از 42 سال پیش که وارد این حرفه شده نزد پدر خود شاگردی کرده است.
وی از 12سالگی به هنر علاقه داشته و به گفته خودش همواره به دنبال پیدا کردن یک تکه چوب برای خلق اثر هنری می‌گشته تا اینکه پایش به حرفه گره‌چینی باز می‌گردد و هم‌اکنون تنها استادکار این حرفه در همدان به حساب می‌آید.
امیر برق‌زدگان متولد سال 1340، ساکن همدان و فرزند مرحوم استاد صفدر برق‌زدگان از هنرمندان صنایع‌دستی گره‌چینی کشور است که به گفته پسرش 50 سال در هنر گره‌چینی خلق اثر کرد.
وی می‌گوید: سابقه گره‌چینی در همدان به ۹۰۰ سال پیش برمی‌گردد، یعنی ما آثار ۹۰۰سال پیش را داریم.
الان یک کار گره داریم که گره ۱۲ تند است و در صندوق مقبره ساخته شده که تاریخ آن به ۵۴۰ سال پیش برمی‌گردد و کار استاد قلندر است.
یک صندوق مقبره‌ای در امامزاده کوه داخل ضریح است که 2 متر و ۴۰ سانت با ارتقاع یک متر و ۱۰سانت با کار ۱۲ گره تند است که روی آن نیز منبت‌کاری شده و بسیار کار نفیس و برجسته‌ای است و ۵۴۰ سال قدمت، تاریخ و شناسنامه دارد.
امیر برق‌زدگان نخستین روزهای مشغول شدنش به کار را خوب به خاطر دارد، با کمی تمرکز و مرور آن روزها گفت: من همراه پدرم هرروز به محل کارش می‌رفتم و به دست‌های پدرم که در لابه‌لای تکه چوب‌های بی‌احساس به دنبال خلق اثر زنده می‌گشت نگاه می‌کردم، پدرم از علاقه من به کار خودش خبر داشت و من را به شاگردی قبول کرده بود.
وی افزود: پدر و اجدادم از همان ابتدا نجار بودند و با مشاهده هنر و ظرافت کار آنان علاقه‌مند به این کار شدم. در گذشته در همه خانه‌ها حداقل اثری از گره‌چینی وجود داشت، ولی اکنون با تغییر کاربری و تبدیل خانه‌ها به آپارتمان‌ها نه تنها منازل ما تغییر کرد، بلکه هویتمان نیز دگرگون شد.
برق‌زدگان با بیان اینکه ساخت گره‌چینی برای عرضه در بازار و فروش درصورتی معنا دارد که جایی برای عرضه آن وجود داشته باشد، ادامه داد: متأسفانه به دلیل آشنایی کم مردم با این رشته و نبود کاربرد مناسب این حرفه در زندگی روزمره، بازاری به معنای سایر تولیدات صنایع‌دستی برای گره‌چینی وجود ندارد.
این هنر زنده است و نفس می‌کشد
وی با اشاره به استادکارها می‌گوید: استادکار‌هایی که در همدان بودند و از ۱۰۰سال اخیر نام آنها را شنیدم می‌توان به استاد محمد کلیحیی، استاد محمد کابلی، استاد حاجی سرگذر که نجار زبردستی بود، استاد اسماعیل سیا یکی از نجار‌های زبردست و گره‌چینی همدان بوده که اکنون یکی از کار‌های آن در موزه هگمتانه هست، و میرزا ابراهیم بیداری، استاد محمد خواجه و استاد یوسف ارژنگ اشاره کرد.
در زمان ما عموی خودم حاج محمد نجار گره‌ساز خوبی بوده، ولی اکنون دیگر گره‌ساز در همدان نیست، هرچند ما کلاس‌هایی در میراث داریم و ۷۰۰ تا ۸۰۰ نفر از جوانان را آموزش دادیم و با هندسه ایرانی آشنا شدند.
وی گفت: شاگردان کلاس مقدماتی را گذراندند، اما نجاری که اکنون گره‌سازی کند، در حال‌حاضر نداریم.
برق‌زدگان با بیان اینکه دلیل منسوخ شدن این هنر، ماشینی شدن زندگی‌های این دوره و زمانه است، ادامه داد: در زمان کار گره‌چینی چنان لذت و شوق وصف‌ناپذیری به من دست می‌دهد که دلم می‌خواهد شوق و لذتم را با همگان تقسیم کنم.
وی در پاسخ به این پرسش که هنر گره‌چینی در کجای ایران بیشتر است؟ گفت: گره‌سازی در همدان بسیار رونق داشت و در محلاتی چون جولان، کبابیان و آقاجانی‌بیگ از این هنر زیاد استفاده می‌شد.
در گذشته، چون همدان از پاییز و زمستان سرد بود و کشاورزی تعطیل می‌شد، فرصت برای نجاری زیاد بود تا به این کار بپردازند، بنابراین «ارسی‌سازی» در همدان خیلی رونق داشت.
کار ما با دست است، از چسب استفاده نمی‌کنم، چون پس از چند سال با هوا ترکیب شده، ریخته و از بین می‌رود، اما ما کار گره‌چینی داریم که ۹۰۰ سال است مانده است.
وی که غبار گذر زمان روی چهره و موهای سفیدش خودنمایی می‌نماید به بخش مهمی از فعالیت‌های خود در این چند سال اشاره و با بیان اینکه هنرم معطوف به انجام کارهای مذهبی بوده است، ادامه داد: تا به امروز پیروز به ساخت محراب‌های مختلفی برای مساجد استان شده‌ام.
برق‌زدگان که با ساخت114منبر رکورددار ساخت منبرهای چوبی با هنرنمایی‌های گره‌چینی است، گفت: تاکنون ۱۱۴منبر ساختم و در بقعه متبرکه امامزاده عبدا...(ع) و کتیبه‌های بالای درها را ساخته‌ام، برای شهر‌های دیگر نیز آثاری تولید کرده‌ام و برای کشور آلمان نیز چند پنجره ساخته‌ام.
نجاری مانند درختی است که منبت‌کاری، گره‌چینی، معماری و... شاخه‌های این درخت تنومند هستند.
برای ساخت در چوبی آستان امامزاده عبدا...(ع) شب بیداری‌ها کشیده‌ام
این هنرمند با بیان اینکه گره‌چینی در چوبی آستان امامزاده عبدا...(ع) شهر همدان با بهره‌گیری از گره (ده‌تند) نیز از فعالیت‌هایم بوده است، ادامه داد: برای ساخت در چوبی آستان امامزاده عبدا...(ع) همدان شب بیداری‌ها کشیده‌ام.
وی چوب‌های استفاده شده در این هنر را از درخت چنار معرفی کرد و افزود: درخت چنار به دلیل مقاومت بالایی که دارد برای این کار بسیار مقاوم است و پس از آن درخت گردو نیز از چوب‌های مناسب این حرفه است.
این هنرمند عرصه صنایع‌دستی استان با بیان اینکه غیاث‌الدین جمشیدها و استاد قمی‌ها به این کار مشغول بوده‌اند پس ارزش این هنر کم نیست، گفت: این هنر یک تناسب الهی است که خودش خریدارش را جذب می‌نماید، هرچند که بازار فروش خوبی ندارد.

نشان ملی از سازمان یونسکو
برق‌زدگان همچنین درباره کارهایش و اینکه چقدر این کار دیده شده است، گفت: من مهر ملی یا همان نشان ملی یونسکو و چندین لوح و تقدیرنامه دارم و در بسیاری از نمایشگاه‌های داخلی و خارجی شرکت کرده‌ام و از سوی سازمان میراث‌فرهنگی نشان و تقدیرنامه‌های بسیاری دریافت کرده‌ام.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس