در همدان، سرانه تولید زباله بر اساس آمار سازمان پسماند در هر روز و در شرایط عادی حدود 350 تن است به عبارتی12750 تن سالانه زباله در همدان تولید میشود.
این در حالی است که برخی گمانه زنیهای غیر رسمی، میگوید روزانه بیش از 400 تن زباله در همدان تولید می شود که 35 درصد آن قابل بازیافت است و هم اکنون تنها 10 درصد آن بازیافت می شود.
یعنی روزانه 120 تن زباله قابل بازیافت در همدان تولید می شود که تنها 40 تن آن توسط زباله گردها و مراکز پسماند شهرداری جدا و بازیافت می شود و 80 تن زباله قابل بازیافت در همدان به بدون هیچ اقدامی دفن و دفع می شود. بر این اساس سرمایه عظیمی بیش از 640 میلیون تومان در روز(233 میلیارد و 600 میلیون تومان در سال به ازای هر کیلو پسماند خشک مخلوط به قیمت حداقل 8هزار تومان) در حال از بین رفتن و نابودی است و سهم بزرگی نیز در آلودگی محیط زیست دارد.
از همین رو مدیریت پسماندهای تولید شده و تفکیک زباله شاید تنها راه حلی باشد که بتواند کمی به بهبود این وضعیت کمک کند به این معنا که محیط زیست ما تحت تاثیر این امر میتواند تغییرات اساسی کند و زندگیمان در شهر کیفیت و دوام بیشتری داشته باشد. در همین راستا از آنجا که در نخستین روز از هفته محیط زیست قرار گرفتهایم در نشست هماندیشی پیرامون محیط زیست شهری به طور خاص معضل زباله و پسماند موضوعات مربوط به این مبحث را با حضور مدیرکل محیط زیست استان، رئیس کمیسیون بودجه شورای شهر همدان و فعالان محیط زیستی به بحث و تبادل نظر گذاشتهایم.
آنان معتقدند یکی از محورهای مهم جامعه در حال حاضر محیط زیست است و نقش شوراها در مدیریت شهری با توجه به وظایف و تأثیرگذاری که دارند بسیار موثر در پیشبرد اهداف مدیریت شهری است بنابراین منتخبین مردم در شورای شهر هر قدر با برنامه و چشم انداز خوبی حرکت کنند میتوانند مبتنی بر یک رشد و توسعه پایدار باشد. موضوع زباله و پسماند نیز از آنجا که یکی از بزرگترین چالشهای محیط زیستی محسوب میشود نیازمند استراتژیک و ساماندهی بهتر و مبتی بر یک زیرساخت مهندسی شده است که به نظر میرسد میتواند در برنامههای محیط زیستی شهر جایگاه ویژه و حائز اهمیتی برای آن قائل شد.
خروجی پسماند قابل دفاع برای شورای شهرنیست
رئیس کمیسیون بودجه شورای شهر همدان نیز با بیان اینکه 350 تا 500 تن زباله در همدان و اطراف شهر آن دفع می شود و صد در صد دفع می شوداین اتفاق را یکی از ضعف های عملکردی دوره پنجم در این دوره دانست که با وجود تلاشهای شورای شهر اما همچنان ناموفق است.
حمید بادامی نجات میگوید: زباله ای که در سطح شهر همدان جمع می شود از پسماند خانگی، صنعتی و بیمارستانی گرفته تا نخالههی ساختمانی در نهایت به جز تفکیکهای غیررسمی که توسط زباله گردها برای آن اتفاق می افتد هیچ اقدام دومی که بعد از آن مدیریت و یا حاکمیت شهری بخواهد انجام دهد وجود ندارد.
بنا بر این خروجی که در بحث پسماند وجود دارد چیزی نیست که شورای شهر بتواند از آن دفاع کند با این حال اقدامات خوبی در بحث شیرابه ها و جلوگیری از آلودگی آب های زیرزمینی شهر در سازمان مدیریت پسماند انجام شده که شایسته تقدیر است اما در تفکیک زباله که اصل آن نیازمند فرهنگ سازی است نیاز به برنامه داریم.
بر این اساس ما نمی توانیم بگوییم تمام تفکیک زباله را در مقصد انجام می دهیم در حالی که به راحتی در مبدأ می توانیم این کار را انجام دهیم و حتی درآمد زایی داشته باشیم اما چون زباله با ارزش است و مباحث مالی در آن مطرح میشود ناخودآگاه فساد و انحصار را به وجود می آورد که چالش اصلی و مهم در حوزه مدیریت پسماند در تمام نقاط کشور است.
به عبارتی جایی که مباحث مالی و منافع در میان است به طور طبیعی مقاومت زیاد است به همین علت برای اینکه حوزه ای را اصلاح کنیم ابتدا باید موارد آن را شناسایی کنیم و بعد از آن مشکلات و موانع را یا قیچی کنیم یا محدود کنیم و یا مدیریت کنیم.
در همین راستا در دو بخش مختلف امسال در بودجه شهرداری برای مشکلات زباله و پسماند شهر بودجه اختصاص داده شده است که 20 میلیارد تومان آن در بخش سازمانی و مدیریت پسماند است و بخش دیگر که 11 میلیارد تومان میباشد در ستاد و شهرداری مرکزی در نظر گرفته شده است که 6 میلیارد آن برای بهبود و بهسازی تجهیزات ذخیره و دفن زباله میباشد.
بنا بر آنچه گفته شد نیاز است پلتفرمی برای پسماند شهر تعریف شود و زیرساختی را ایجاد کنیم که هر فردی که کارایی بهتری دارد بتواند ورود کند. به عبارتی می توانیم اعلام کنیم تمام افرادی که قصد فعالیت در حوزه پسماند دارند وارد این چرخه شوند و ما کسی را محدود نمی کنیم در واقع انحصار ایجاد نمی کنیم، اما علاقهمندان موظف هستند بر اساس زیرساخت تعریف شده عمل کند به عنوان مثال هر فردی که از خانواده ای پسماند را خرید، مبلغ آن را به حساب شهروندی آنان واریز کند، حساب شهروندی طرح جدیدی است که در آن شهروندان یک شهر می توانند خدمات شهری خود از قبیل پرداخت کرایه تاکسی، اتوبوس، جای پارک و... را از طریق آن پرداخت کنند.
در همدان نیز کارهای اولیه این طرح از جمله ارسال فراخوان انجام شده است و مراحل نهایی برای اجرا را سپری میکند.
از طرفی برای اینکه بتوانیم فرهنگ سازی صورت گرفته در زباله و پسماند را در بین مردم به مرحله اجرا درآوریم باید زیرساخت آن را هم آماده کنیم که در همین خصوص باید گفت متأسفانه با اینکه کانکس های دریافت پسماند در برخی نقاط شهر جانمایی شده اما مردم برای دادن پسماند به آنها با مشکل مواجه هستند به عبارتی خدمات نمی گیرند، سهولت در تحویل پسماند را ندارند و به همین دلیل با اینکه در حوزه پسماند و زباله شهرداری و شورا همواره کارها و اقدامات مختلفی انجام داده اند اما چون مردم تجربه ناموفق گذشته را دارند انجام طرح های جدید را پس می زنند بنابراین یا نباید کاری را انجام دهیم یا باید تکمیل انجام دهیم.
از همین منظر در بحث زباله و پسماند برای اینکه بتوانیم در آینده با برنامه عمل کنیم نیازمند استراتژیک و نقشه راه هستیم تا همدان و محیط زیست آن را از حمله زباله ها حفظ کنیم.
تولید پسماند در همدان بالاتر از نرم کشوری است
مدیرکل محیط زیست همدان معتقد است مسائل فرهنگی، اجتماعی و حوزه گردشگری می توانند در سرانه پسماند همدان موثر باشد، به این معنا که آنچه که امروزه در حوزه پسماند شهر همدان می بینیم بسیار مختلف است، یعنی آنچه که از پسماند در شمال کشور می بینیم با آنچه که در مناطق جنوبی کشور اتفاق میافتد متفاوت است .
بنا بر ادعای محسن جعفری نژاد بسطامی میانگین کشوری تولید پسماند 650 گرم است، که این عدد در همدان 800 تا 850 گرم میباشد و حتی در فصلی که ما در همدان گردشگر داریم به یک کیلوگرم هم می رسد این عدد نشان دهنده آن است که نرم تولید پسماند نسبت به کشور در همدان بالاتر است.
متأسفانه در حوزه پسماند به مبحث فرهنگ سازی و آموزش کمتر پرداخته شده و بیشتر در قسمت فیزیکی یعنی دفع پسماند ورود پیدا کردیم!
اگرچه بخش فیزیکی یعنی جمع آوری پسماند یکی از عوامل و مکان هایی است که باید به آن توجه شود ولی در این حوزه ها خوب عمل نکردیم و سبب شده خروجی ها هم ضعیف باشند به این معنا که محل های دفع پسماند دچار مشکلات عدیده هستند، نوع جمع آوری پسماند با ایراداتی همراه است که باعث شده در این خصوص با ضعف و مشکلاتی مواجه شویم.
با اینکه طرح جامع مدیریت پسماند در استان در دو ناحیه شمالی و سمت جنوبی استان پیش بینی شده تا به عنوان تجمع و ساماندهی مراکز پسماند بتواند سهم موثری به لحاظ جلوگیری آلودگی بر عهده بگیرد اما هنوز با اینکه این طرح انجام نشده و هنوز در مرحله مطالعات نهایی باقی مانده ما به دنبال زمین هستیم و به خاطر پیش بینی افزایش زباله و پسماند در همدان سایت دفع پسماند را نیازمند توسعه میبینیم که نشان دهنده این است که برنامه زمان بندی و اجرایی این پروژه در کنار یکدیگر به خوبی قرار نگرفته است.
بر همین اساس میتوانیم مدعی شویم در حوزه محیط زیست آنچه که باید اتفاق بیفتد با آنچه در حال انجام است فاصله دارد.
مهمترین دغدغه محیط زیست در پسماند، آموزش، فرهنگ سازی و تفکیک از مبدأ است و با اینکه می توانست به خوبی عمل شود اما همراه با توجیه بودجه و با عنوان کردن موضوعاتی مبنی بر محدودیت بودجه همواره بیشترین بودجه شهرداری متوجه پروژه های عمرانی شده است و سبب شده مباحث اجتماعی، فرهنگی خیلی مورد توجه نباشد. اگر چه عنوان می شود که با بحث تامین بودجه در شورای شهر برای کارهای زیست محیطی به خصوص پسماند مخالفتی وجود ندارد اما سوال این است در شورا و شهرداری همدان ، سهم بودجه برای محیط زیست در مقایسه با بسیاری از پروژه های عمرانی شهر واقعاً چقدر است؟ اگر سرانه برای شهروندان همدان بگیریم آیا این سرانه مناسب شهر همدان است؟
ضمن اینکه این توجه چه در بحث مالی و چه عملکردی آنقدری که باید در شورا و شهرداری همدان در بحث محیط زیست باشد نیست به همین علت ما عقب افتادگی زیادی در این حوزه داریم بنابراین نیازمند گرفتن تصمیمات سخت تری هستیم تا بتوانیم تصمیمات اشتباه گذشته را اصلاح کنیم. شوربختانه هنوز محیط زیست در شورای شهر زیر مجموعه حمل و نقل و سایر چیزهاست بنابراین اولویت با محیط زیست نیست و جایگاهی در حوزه مدیریت شهری ندارد تا جایی که هنوز بعد از مدتها باوجود پیگیریهای محیط زیست امکان نشستی مشترک با شورای شهر همدان ایجاد نشده است.
از آنجا که زباله و پسماند هم که از موضوعات اجتماعی و زیست محیطی است از این قاعده مستثنی نبوده و خیلی در حوزه پسماند سخت نمی گیریم چون نگرانیم سختگیری در این حوزه زمان بر شود به عبارتی در خیلی از مدیران و مسئولان با موضوعات زیست محیطی در مدیریت شهری بازی می کنند تا زمان آن بگذرد و در نهایت مسئول بعدی هم همین چرخه را طی میکند بنابراین وقتی بعد از مدتی تمام فرآیند در بحث پسماند را بررسی می کنیم به این نتیجه می رسیم اتفاقاتی که افتاده آنچه که انتظارش را داشتیم نیست.
شهرداری باوری به محیط زیست ندارد
در این خصوص کنشگر مدنی و فعال محیط زیست همدان نیز معتقد است: محیط زیست را سازمان محیط زیست به تنهایی نمی تواند اداره کند، نیازمند یک همگرایی در فرهنگ عمومی شهر هستیم متأسفانه در کشور ما محیط زیست مثل چرخ پنجم دروشکه است.
حسین زندی میگوید: نگاه شهرداری متأسفانه جریمه محور است به همین دلیل به نظرم اگر هزینه ای در خصوص محیط زیست و حتی پسماند شهر بیشتر هدر رفت هزینه بوده است چرا که نگاه شهرداری نگاهی نبوده که بتواند مردم را جذب کند.
به عنوان مثال برای جلوگیری از خرید و فروش نخالههای ساختمانی در خارج شهر در خروجی شهر شهرداری کیوسکی قرار داده است تا نخاله ها بر گردد، این اتفاق سبب شده تا زمین ها و روستاهایی اطراف پر از نخاله شود این یعنی یا ناظری که در کیوسک است دچار تخلف شده و یا اینکه به هر حال یک قسمت کار دچار ضعف و مشکل است چرا که پسماند ساختمانی حجم زیادی دارد و باغات و زمین های اطراف را نابود کرده است. از طرفی قاسم آباد و علی آباد هم که به تازگی وارد حریم شهر شدهاند در حال حاضر پر از نخاله های ساختمانی است مناطقی مثل حیدره، نایب احمد هم می توان به این لیست اضافه کرد بنابراین واقعاً نظارت بر عهده کیست؟
در بحث تفکیک زباله باز همین مشکلات وجود دارد به طوریکه اگر به گذشته استناد کنیم میبینیم هروقت حرکت و جنبشی مردمی وارد عمل شده تا زباله و پسماند به شکلی مردمی مدیریت شود همواره برای آن موانعی را ایجاد کرده ایم.
نمونه عینی آن هم به چند سال پیش باز میگردد که یک نهاد مدنی یک سری صندوق درست کرد و بازیافت کاغذی مردم را میخرید و پول فروش آن برای نگهداری کودکان بی سرپرست هزینه میکرد اما به یک باره چون این اتفاق درآمدزا بود شهرداری تبدیل به رقیب آنها شد و مانع فعالیت آنان شد.
در بحث پسماند هم به نظر میرسد چون پول و درآمد وجود دارد بنابراین مقابله و ممانعت هم ناخوادگاه شکل میگیرد در حالی که در بسیاری از کلانشهرهای دنیا، پیمانکار زبالهها جمع می کند و در نقطه دومی تفکیک می شود اما در همدان این اتفاق نمی افتد چون خود شهرداری باوری به محیط زیست ندارد.
144 میلیارد تومان درآمد شهرداری توسط مافیای زباله کسر میشود
دبیر انجمن حیات سبز همدان میگوید: محیط زیست را منفعان مالی آن خراب می کنند به طوریکه چون زباله و پسماند برای گروهی نفع مالی دارد پس به مسائل محیط زیستی آن کمتر توجه نشان میدهند.
محمد سوزنچی میافزاید: بودجه شهرداری هزار و 685 میلیارد تومان در سال 1400 است که سهم درآمدی پسماند در آن یک میلیارد و 200 میلیون تومان است در سال 99 هم این درصد یک به هزار بود، به این معنا که هزار میلیارد بودجه داشتیم، و سهم درآمدی پسماند یک میلیارد بود.
بنا بر این اطلاعات اگر بگوییم شهر همدان 400 تن در 8 روز زباله تولید می کند، و به آماری که در بحث زباله خشک وجود دارد استناد کنیم زباله خشک بین 3 تا 4 هزار تومان قیمت ریالی دارد بنابراین 400 تن زباله به ازاء 365 روز چیزی حدود 144 میلیارد تومان درآمد شهرداری را از این حوزه شامل میشود که توسط باند مافیایی کسر می شود.
در همین راستا اگر به بودجه ای که کمیسیون بودجه شورا آن را عنوان کرد برگردیم بودجه ای که برای پسماند شهرداری گذاشته ایم حدود 40 تا 50 میلیارد تومان است در حالی که درآمد 144 میلیارد تومانی را از دست می دهد بنابراین یک گوشه کار گیر دارد که خوب منطقی میگه شوراست.
متأسفانه اهداف محیط زیستی در ادوار مختلف هیچ تغییری در شورای شهر نکرده و بیشتر موارد و برنامهها کپی برابر اصل دورههای قبل است تصدیق این ادعا هم میتواند به عملکرد شورای چهارم برسد که طرحی تحت عنوان اینکه کمیته محیط زیست به معاونت تبدیل شود ارائه شد که همان زمان منطقه 22 شهرداری تهران آن را انجام داده اما در همدان این طرح رد شد.
در بحث پسماند متاسفانه ما عادت داریم از سر خط شروع کنیم در حالی که 40 سال پیش دکتر عمرانی پدر علم پسماند پروژه پسماند را در باغ میوه طراحی و سازه ها را هم نصب می کند پروژه حتی برای تست می رود و همان موقع مصاحبهای از او منتشر میشود که میگوید: مالیات و ارزش افزوده ای که در شهر از مردم گرفته می شود صفر شود و منافع شهر دو برابر شود.
اما در حال حاضر مجموعه چه بلایی سرش آمده، کل پروژه حذف و نابوده شده است در حالی که اگر به گذشته استناد میکردیم الان حداقل در بحث پسماند شهر همدان در شرایطی که امروز قرار دارد نبود.
زبالههای خشک و پولساز را بهتر بشناسیم
دستهبندی زبالههای خشک بسیار متنوع است بیشتر زبالههای تولیدی در منزل در دسته زبالههای خشک قرار میگیرندو حجم بالای پسماندهای بازیافتی در این دستهبندی میتوانند دو مرتبه در چرخه تولید قرار گرفته و بازیافت شوند و حتی یک منبع درآمد برای شهروندان محسوب شود بر همین اساس بد نیست بدانیم که زبالههای خشک شامل موارد زیر میشوند:
کاغذ و مقوا: انواع روزنامه، مجله، کتاب، دستمال کاغذی، عکس، بستههای کاغذی شیر و آبمیوه، جعبه شیرینی، کفش و لباس، شانه تخممرغ و ...
پلاستیک: انواع ظروف پلاستیکی، روکشها و کیسه های پلاستیکی، هر نوع وسیله پلاستیکی و انواع ابر و اسفنج
فلزات: انواع قوطیهای فلزی، کنسرو، رب، وسایل فلزی آشپزخانه، شیرآلات، لولهها و توریهای فلزی، انواع وسایل از جنس مس، چدن، آهن و فویلهای آلومینیومی
شیشه: انواع ظروف شیشهای، لامپهای ساده و فلورسنت، آینه، سرامیک، چینی، بلور و ...
منسوجات و چرم: انواع لباسهای کهنه و پارچههای مستعمل، انواع وسایل پارچه ای، کیف و کفشهای از جنس پارچه و چرم، البسه و وسایل چرمی
چوب: انواع جعبههای چوبی، شاخه و برگ درخت، مبل، میز، وسایل چوبی آشپزخانه و ...
لوازم الکتریکی و الکترونیکی: سیم، کابل، پریز، سیدی، نوار کاست، ماشین حساب، ساعت، لوازم کامپیوتر، چراغ قوه، انواع باتری، تلفن، تلویزیون و انواع وسایل برقی
