■ رئیس کمیسیون اقتصاد شورا : حریم رودخانهها به عنوان انفال باید رفع تصرف شود
■ کارشناس و مشاور طرح رود درهها: حریم رودخانه را باید برای رودخانه بگذاریم
در یکی از قدیمیترین اسناد موجود درباره همدان نصوح مطراقچی(نقاش عثمانی) در سالهای ۹۴۲ – ۹۴۰ ق/ ۱۵۳۶ - ۱۵۳۳ م، رودهای الوسجرد و دیوین را به وضوح به تصویر کشیده است، اما اکنون اثری از رودهایی که روزی هویت همدان بود نیست؛ چراکه ساختوسازهای ما آدمها هر روزه به روددرههای موجود در شهرمان تجاوز کرده و به بهانه گسترش فضای زندگی ادامه دادهایم.
کافی است نظری اجمالی به کوچهپسکوچههای باغهای عباسآباد بیندازید درمییابید باغات تفکیک شده و فضای سبز طبیعی آن تصاحب و تملک شدهاند.
ما آدمها ساختوسازهای غیرمنطقی خود را تا بستر رود پیش بردهایم و برای جلوگیری از تخریب ساختمانها توسط سیل، مبادرت به ساخت کانالی بتنی یا سنگی کرده و سپس با ساخت دیوار سنگی از انتقال رطوبت خاک به درختان اطراف ممانعت کردهایم و در عمل درختان و پوشش گیاهی اطراف کانال را بیآب گذاشتهایم.
و پایان ماجرا این شده که تبدیل رود به مسیل بتنی، گذشته از تخریب منظر و هویت طبیعی آن، سرعت آب را بالا برده و در نهایت به مخرب بودن آن میافزاید، در فصول خشک نیز این نقاط مخفیگاه خوبی برای بزهکاران و معتادان محسوب میشود.
بسیاری از ساکنان و سازمانها، فاضلاب خود را به داخل آن باز کرده سپس همین افراد از بوی نامطبوع، آلودگی و وجود موش و حشرات در آن مینالند. بوی تعفن و آلودگی ناشی از موارد سبب شده است قدم زدن و تفرج ساکنان و عابران در کنار رود را غیرممکن کند.
در حالحاضر شهر همدان 8 رودخانه دارد که در سالهای اخیر به علت غفلت و ساختوسازهای بیجا در حریم آنها به کانال فاضلاب تبدیل شدهاند و در وضعیت خوبی بسر نمیبرند.
رودخانههای همدان به عنوان جزیی از طبیعت زنده یکی از عناصر هویتی و طبیعی مهم آن بوده و هستند که پیشینهای به قدمت تاریخ دارند و در روزگاری نه چندان دور نشانی از هویت شهر بودهاند.
پدید آمدن تمدنهای قدیمی در کنار رودها نشان میدهد رودخانه همیشه سرچشمه استقرار گروههای بشری بوده و فرهنگها و تمدنهای خاصی را به وجود آوردهاند که همه این فرهنگها و تمدنها بده بستان مستقیم و پایداری با منابع آبیشان که رودخانهها بودند، داشتهاند.
احیــای رودخانههای شهر
چند سالی است احیا و ساماندهی رودخانههای شهر همدان به یکی از اهداف مشترک ارگانهای مرتبط تبدیل شده است. در همین راستا سال گذشته پروژهای مبنی بر احیای رودخانههای شهر همدان آغاز شد و این موضوع مورد مطالعه کارشناسان قرار گرفت.
کارشناس و مشاور این طرح در این رابطه گفت: در طرح احیای رودخانههای همدان به این نتیجه رسیدهایم که بعضی از رودخانهها مشکل خاصی ندارند و فاضلابی در آنها نیست، اما با توجه به اینکه مردم همدان و مدیران شهر سالها دیدگاهشان این بوده که باید رودخانه را پوشاند، به یک عادت تبدیل شده است.
صاحب محمدیانمنصور بیان کرد: زمانی که رودخانه فاضلاب داشته روی آن را میپوشاندند که البته این امر منافعی هم دارد، وقتی که روی رودخانهای پوشانده میشود فضای روی آن میتواند به خیابان تبدیل شده یا در کنار آن ساختوساز انجام شود.
وی گفت: امروزه از نظر علمی به این نتیجه رسیدهایم که نباید روی رودخانه پوشانده شود چراکه رودخانهها حریم دارند و از نظر مهندسی، سیلاب تا پدافند غیرعامل اگر در بازههای ۵۰ یا ۱۰۰ساله طغیان کنند بناهای اطراف را تخریب میکنند، بنابراین حریم رودخانه و خود رودخانه را باید برای رودخانه بگذاریم.
محمدیانمنصور گفت: وقتی عرصه رودخانه آزاد شود و اطرافش ساختوساز انجام نگیرد از نظر طراحی شهری و کیفیت و ارتقای فضای زندگی میتوان آن را تبدیل به پارک و فضای دلنشینی کرد، بنابراین روی رودخانه را برداشته و ایمنیاش را فراهم میکنیم.
عضو هیأتعلمی گروه معماری دانشگاه بوعلیسینا با بیان اینکه در حالحاضر در شهر همدان بعضی از رودخانهها فاضلاب زیادی دارند و برنامههای درازمدت میطلبند، افزود: در این موارد ابتدا فاضلاب حذف و سپس اقدامات بعدی انجام میشود.
وی بیان کرد: در بعضی از رودخانههای همدان فاضلابی موجود نیست، نظیر رودخانه عباسآباد که از گنجنامه تا میدان عباسآباد و پشت منوچهری ادامه دارد و بنا بر رسم و عادت در منطقه منوچهری روی آن را پوشاندهاند.
محمدیانمنصور گفت: در بعضی از مواقع ابتدا برای رودخانه دیواره میکشند و پس از اینکه چند سال به این صورت ماند به یک کانال روباز تبدیل میشود و ممکن است در طول سالها خطرات جانی داشته باشد و سپس روی آن را میپوشانند در صورتی که کشیدن دیواره اشتباه است.
وی بیان کرد: باید کنار رودخانه یک فضای پله پله بالا بیاید و در قسمت پلهها درخت و فضای نشیمن ایجاد شود و در مواقع سیلاب بحران عبورومرور در کنار رودخانه ممنوع شده و رودخانه زندگی واقعی خود را انجام دهد، بنابراین با این اقدام در شهر یک ارزشافزوده خواهیم داشت.
این پژوهشگر با بیان اینکه در حالحاضر رودخانه دیوین فاضلاب ندارد، گفت: به عنوان مثال ساکنان منطقه بالای بلوار کاج درخواست داشتند که روی این رودخانه را بپوشانند چراکه مردم گزینه بهتری از شهرداری برای رودخانهها ندیدند و میخواهند طبق روال قبل رودخانه پوشانده شود.
محمدیانمنصور افزود: اگر شهرداری بخواهد روی رودخانهها را باز کند باید مقاومت، جسارت و شهامت از خود نشان دهد و خوشبختانه موافقت کرده که قسمتی از رودخانه گنجنامه که مشکلات محیطزیستی ندارد، احیا شود.
وی بیان کرد: در راستای احیای رودخانهها مباحثی مانند مالکیتها مطرح میشود، چراکه تعداد زیادی از شهروندان در سالهای گذشته در حریم رودخانه ساختوساز کردند و اگر قرار باشد تخریب شوند به حکم حقوقی و مطالعه نیاز دارد.
این مدرس دانشگاه در ادامه گفت: مردم همدان تا قبل از پیادهراه شدن خیابان بوعلی تصوری از پیادهراه نداشتند و مخالف این مسأله بودند، اما در حالحاضر کاملاً درک کردهاند خیابان انسانمحور یعنی چه و اگر قرار باشد شهرداری جایی را پیادهراه کند روی جزئیات آن بحث میکند.
محمدیانمنصور افزود: همین وضعیت درباره احیای رودخانهها نیز وجود دارد و مردم چیزی از احیای رودخانه نمیدانند؛ به عنوان نمونه رودخانه شاطرعلی در پارک مردم که تنها رودخانه رو باز همدان است، نه تنها نامطبوع نیست، بلکه دلنشین هم است.
وی با اشاره به اینکه مردم و مدیران به علت تصور نداشتن از رودخانه روباز در برابر این قضیه مقاومت میکنند، بیان کرد: در حالحاضر آب منطقهای باید عرصه حریم رودخانه عباسآباد که دارای آب پاکی است را در اختیار طرح احیای رودخانهها بگذارد تا فرایند تهیه نقشه آن انجام شود.
این مدرس دانشگاه گفت: در حالحاضر در همدان چیزی به اسم پاکیزگی رودخانه نداریم و بدیهی است اگر فاضلاب سمی هم در آنها نریزد آب بالاخره آلوده میشود، بنابراین شهرداری باید پاکیزگی آب را تأمین کند.
محمدیانمنصور افزود: رودخانههایی که در حالحاضر این طرح در آنها مقدور است رودخانه زوار یا عباسآباد و رودخانه دیوین است و دیگر رودخانههای همدان به پروسههای ۵ و ۱۰ ساله نیاز دارند که فاضلابشان جمعآوری شده و اقدامات بعدی انجام شود.
وی با بیان اینکه طبق گفته شهردار همدان احیای رودخانه عباسآباد در سالجاری آغار و انجام میشود، گفت: یکی از حُسنهای این رودخانه این است که در حریم آن منطقه مسکونی نیست و در نتیجه اعتراض مردم را به دنبال ندارد.
محمدیان منصور بیان کرد: اگر این اتفاق عملی و مردم با احیای رودخانهها آشنا شوند، به طور قطع پیشنهاد احیای دیگر رودخانههای شهر را میدهند، به عبارت دیگر این اقدام به فرهنگسازی نیاز دارد و باید با حمایت و کمک رسانهها به مطالبه عمومی تبدیل شود.
وی با اشاره به اینکه در همدان 8 رودخانه وجود دارد، افزود: رودخانههای روبسته شهر به جاده و خیابان تبدیل شدهاند و حتی درختهایی که در کنار آنها بودهاند از بین رفتهاند چراکه به فاضلاب تبدیل شدهاند.
عضو هیأتعلمی دانشگاه بوعلیسینا در پایان با اشاره به اینکه در حالحاضر 8 رودخانه در همدان وجود دارد، بیان کرد: اگر رودخانهها احیا و موانع آنها اصلاح شود سرانه فضای سبز شهر بالا میرود و بر نشاط شهر نیز تأثیر دارد.
حریم ودخانهها جزو انفال است
رئیس کمیسیون اقتصاد، سرمایهگذاری و گردشگری شورای شهر همدان گفت: با توجه به اینکه حریم رودخانهها جزو انفال است، باید رفع تصرف شود.
حسین قراباغی در نطق پیش از دستور چهاردهمین صحن شورا در این زمینه با اشاره به طرح احیای رودخانههای همدان، گفت: با توجه به اینکه بستر و حریم رودخانه گنجنامه به عنوان یک مسیر تفریحی و گردشگری، حدود 4 کیلومتر است؛ مردم و گردشگران در صورت آزادسازی بستر و حریم این رودخانه سود میبرند.
وی افزود: آزادسازی بستر و حریم رودخانه گنجنامه، گنجینهای برای شهر همدان است که در صورت اجرای طرح، نقطه قوت گردشگری استان خواهد بود؛ از اینرو انتظار میرود این اقدام مورد توجه مدیریت شهری قرار گیرد.
قراباغی با اشاره به پیگیریهای حدود یک سال و نیم کمیسیون اقتصاد، سرمایهگذاری و گردشگری شورا به منظور آزادسازی بستر و حریم رودخانه گنجنامه، با توجه به اینکه مردم توان خریداری باغهای ۵ میلیاردی عباسآباد و گنجنامه را ندارند؛ گفت: تنها راهحل برای استفاده عموم مردم از مسیرهای خدادادی گنجنامه و عباسآباد به عنوان انفال عمومی، آزادسازی حریم رودخانههای این مسیر است که باید در اختیار عموم مردم قرار گیرد.
وی با اشاره به تأکیدات دادستان همدان مبنی بر آزادسازی حریم این مسیرهای گردشگری، بیان کرد: با توجه به اینکه مجری مطالعات این طرح، دانشگاه بوعلیسینای همدان است؛ اما باید مطالعات توسط آبمنطقهای صورت بگیرد تا محدود بستر و حریم آن مسیر بهمنظور بازگشایی مشخص شود.
رئیس کمیسیون اقتصاد، سرمایهگذاری و گردشگری شورای شهر همدان با اشاره به اینکه اکثر حریم رودخانههای گنجنامه مورد تصرف باغداران قرار گرفته است و حتی برخی در محدوده بستر هم دیوارکشی داشتهاند؛ گفت: در صورت آزادسازی بستر و حریم رودخانه گنجنامه، شهرداری همدان وعده داده است که به صورت طبیعی نسبت به بازسازی محیط آن اقدام میکند.
قراباغی با قدردانی از دادستان همدان بهمنظور ورود جدی برای آزادسازی بستر و حریم رودخانه گنجنامه، افزود: با همت دادستان، جهادکشاورزی استان، شورای شهر و شهرداری همدان موانع بازگشایی این مسیر گردشگری برطرف خواهد شد.
وی با اشاره به اینکه بزودی جلسه این کمیسیون تخصصی با حضور دادستان، آبمنطقهای استان، جهادکشاورزی استان و شهرداری بهمنظور تعیینتکلیف آزادسازی بستر و حریم رودخانه گنجنامه برگزار خواهد شد؛ گفت: آب منطقهای استان در این زمینه قصور کرده است؛ زیرا بر اساس قانون باید براساس نظر و طرح این مجموعه، محدوده بستر و حریم مشخص و آزادسازی شود.
تــوسعــه افسارگسیخته شهرها
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی همدان در این زمینه بیان کرد: توسعه افسار گسیخته شهرها، رشد روزافزون جمعیت، کمبود فضاهای سبز شهری در سطح شهرهای بزرگ کشور همچون همدان، پراکندگی نامناسب فضاهای سبز نسبت به سطح شهر و دیگر کاربریهای شهری، صرف هزینههای فراوان برای نگهداری و ادامه حیات فضاهای سبز موجود در شهر موجب شده تا طراحان و برنامهریزان محیط و منظر، دیدگاههای طراحی را مورد بررسی و تجدیدنظر قرار دهند.
علی مالمیر با بیان اینکه در دیدگاههای قبلی، زیباشناسی تنها دیدگاه موردنظر آنها، فارغ از تطابق محیطی و ویژگیهای بومی و جغرافیایی بود گفت: قرار بر این است در طرحهای بعدی به ویژگیهای زیستمحیطی، جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی هر منطقه در کنار جنبههای زیباشناسی بیشتر توجه شود.
وی افزود: اغلب شهرها دارای فضایی هستند که در برنامهریزی و طراحی شهری به عنوان فضای طبیعی مورد بهرهبرداری قرار میگیرند تا پاسخگوی نیازهای طبیعتگرایانه انسان شهرنشین باشند موضوعی که در چند دهه اخیر دستاندرکاران طرحریزیهای کالبدی شهری و منطقهای را به چارهاندیشی واداشته است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان بیان کرد: نحوه برخورد و به کارگیری این قبیل فضاها در عرصه توسعه کالبدی شهری و نقاط مستعد واقع در قلمرو طرحهای شهری و منطقهای است.
وی با بیان اینکه بشر برای زندگی راحت، نیازمند یک محیط مطلوب متشکل از محیط طبیعی و مصنوعی است گفت: یکی از مهمترین فضاهای طبیعی که همواره مورد توجه مسئولان شهرداریهای مختلف جهان برای ایجاد فضاهای سبز شهری بوده، رودخانهها و درهها هستند.
مالمیر بیان کرد: ترکیب عناصر طبیعی آب، خاک، صخرهها و گیاهان با یکدیگر به اشکال مختلف هنری در رود درههای مختلف، جلوههای طبیعت بکر را یادآوری و آرامش خاصی به انسان میبخشد.
