پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

فلسفه و معنای شب یلدا

نویسنده : کبری هنری لطیف‌پور

یلدا طولانی‌ترین شب سال رسید، شبی که برای من نمادی از حرکت به سمت روشنایی و آگاهی بیشتر است.
همیشه نخستین طلیعه خورشید در روز اول دی ماه بسیار شورانگیز و امیدبخش بوده است و همین تصور همراه با انتظار و سپری کردن شب یلدا را بسیار شیرین کرده است.
طبق این سنت کهن ایرانی خانواده‌ها در کنار هم هستند و با ذوق فراوان سعی در گذراندن لحظاتی دوستانه با بده بستان مهر اصیل به هم دارند. مهری که باید خالص و زمینه‌ساز انس و الفت بیشتر بین اعضای خانواده و دوستان باشد.
شبی که سپری شدن آن به معنای گذراندن سیاهی‌ها و تاریکی‌های درون و صیقل دادن روح و روان انسان است.
یلدا در آیین باستانی ایرانی معانی شادی، امید داشتن و حفظ و استحکام خانواده‌ها در سایه گرد هم آمدن بزرگان و عزیزان، صحبت‌های مشترک، تبادل عواطف و احساسات را در خود دارد.
در طول سال‌های اخیر، اما این اهداف و معانی به حاشیه رانده شده است. ذوق و زمانی که باید صرف دیدار دوستان و تبادل عشق و محبت شود در حاشیه تهیه لوازم و ظواهر این شب، بسیار کم‌رنگ شده است.
بسیاری از لحظات به جای تبادل‌ مهر و کمک جهت ارتقای فکری یکدیگر مصروف تبادلات منفی می‌شود. اما چرا؟
چه اتفاقی رخ داده است که حتی بسیاری، از همین دورهمی گریزان هستند و هر سال که می‌گذرد میل و طلب برای آن رنگ می‌بازد.
مگر نباید سنت‌ها و آیین‌هایی چون نوروز، یلدا، چهارشنبه سوری و مناسبت‌های این‌چنینی دیگر، به‌صورت محوری تداوم پیدا کنند تا هم فرهنگ شنیداری از بین نرود و هم ارتباط‌گیری و مهرورزی بین خانواده‌ها تقویت شود و به این ترتیب بین نسل‌ها انتقال پیدا کند.
یلدا به معنای تولد و زادن است. ایرانیان باستان معتقد بودند که شب یلدا با شب تولد ایزدمهر یعنی آورنده دین مهر همزمان بوده است و برخی نیز این شب را شب تولد خورشید می‌دانند و خواستگاه این باور به تقدس خورشید و روشنایی آن بازمی‌گردد. شب یلدا همه در انتظار خورشید و به پایان رسیدن تاریکی هستند.
خوردن آجیل و تنقلات در این شب خود نمادی از قدردانی از خداوند به خاطر نعمت‌هایش است. یلدا که ابزاری برای هویت‌بخشی و شکل‌گیری سرمایه اجتماعی بوده است، رفته رفته صورت و معانی دیگری پیدا کرده و این خود زمینه‌ساز به وجود آمدن مسائل بسیاری برای اين دورهمی خواهد شد.
رقابت‌های کودکانه بر سر داشتن ظواهر بیشتر و معرفی بیشتر خود در سایه این ظواهر، تناقضات رفتاری و روحی از یک‌سو و مشکلات و شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه و شرایط سخت بسیاری از خانواده‌ها برای تهیه مایحتاج اولیه، خود از جمله مشکلات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هستند که رنگ و روی چنین شبی را عوض کرده است. درواقع باید تناقضات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه را ریشه بسیاری از این مشکلات دانست و نباید آیین و سنتی تا این اندازه زیبا و امیدبخش را از دست داد و نباید اجازه دهیم این مشکلات تبدیل به عامل بازدارنده‌ای جهت معرفی یلدا، نوروز و سایر آیین‌های باستانی جهت معرفی آموزه‌ها و داشته‌های معنوی ایران‌زمین به جهانیان و مانعی جهت استیلای فرهنگ ایرانیان شود.
آگاهی نداشتن و نداشتن مناسبات نزدیک نسل امروز با این آیین و از طرفی فشارهای زندگی امروز خود زمینه ایجاد این مشکل شده است. به‌طور قطع برای حل این مشکل همت بلند اهالی فرهنگ و هنر و تحولات ساختاری اقتصادی و اجتماعی از ضرورت بالایی برخوردار است تا در ادامه شاهد غنای روز به روز فرهنگ ایران‌زمین باشیم چراکه فلسفه وجود یلدا و تمام مظاهر فرهنگی؛ اجتماعی این‌چنینی هر جامعه‌ای صرفاً نیل به اهدافی به این بلندی است.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس