پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

حفاظت از تنوع زیستی خاک

نویسنده : محسن جعفری نژاد بسطامی

زمانی که برای انجام امور روزمره خود بر روی زمین گام برمی‌داریم، شاید متوجه نباشیم که در زیر پای ما مجموعه فوق‌العاده متنوعی از گیاهان، جانوران و میکروب‌ها وجود دارند که ترکیب کلی خاک زمین را شکل داده‌اند.
چنانچه با دقت بنگریم، خاک‌ها را باید فراتر از خاک صرف درنظر گرفت، آنها مخزن مهم تنوع زیستی جهان هستند که نقش مهمی در تضمین کشاورزی و امنیت غذایی، تنظیم میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای و بهبود سلامت گیاهان، حیوانات و انسان‌ها ایفا می‌کنند.
بدون آنها دنیای ما آنگونه که امروز هست، نخواهد بود.
تاکنون به‌اندازه کافی از خاک بهره گرفته‌ایم و زمان آن رسیده که تلاش کنیم آن را زنده نگه داریم و به حفظ تنوع زیستی‌اش کمک کنیم.
خاک محل سکونت اجتماعات عظیم زیرزمینی است. تعداد میکروارگانیسم‌های موجود در یک قاشق غذاخوری از خاک، از تعداد انسان‌های روی زمین بیشتر است! یک خاک سالم شامل مهره‌داران، بی‌مهرگان، ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، گلسنگ‌ها و گیاهان است که در مجموع با خدمات و عملکرد اکوسیستمیک خود برای هر فرد و هرچیز در دنیا مفید هستند. در واقع خاک‌ها میزبان بیش از 25 درصد از تنوع زیستی کره زمین می‌باشند! این اجتماع متنوع موجودات زنده، خاک را سالم و بارور نگه می‌دارد. موجودات زنده خاک، گیاهان را تغذیه و حفاظت می‌کنند و در مقابل، گیاهان هم خاک را می‌پرورانند و کیفیت آن را بهبود می‌بخشند.
خاک‌ها برای سیستم غذایی ما ضروری هستند. در واقع تخمین زده می‌شود که 95 درصد غذای ما به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در خاک تولید می‌شود. خاک‌های سالم و متنوع به ما اجازه می‌دهند که انواع فراوانی از گیاهان و سبزیجات مورد نیازمان را پرورش دهیم. میکروارگانیسم‌های موجود در خاک غذای لازم را برای رشد گیاهان فراهم می‌کنند. تغذیه گیاه بستگی به میزان مواد مغذی و در دسترس بودن آنها در خاک دارد؛ بنابراین هرچقدر تنوع زیستی خاک بیشتر باشد، مواد غذایی ما مغذی‌تر و مفیدتر خواهند بود.
تنوع زیستی خاک منبع مهم مواد شیمیایی و ژنتیکی مورد نیاز در تولید و توسعه داروها نیز است. میکروارگانیسم‌های موجود در خاک برای تولید آنتی‌بیوتیک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. به‌عنوان مثال، پنی‌سیلین که یکی از پرکاربردترین آنتی‌بیوتیک‌های دنیاست، در اصل از یک قارچ کوچک خاک‌زی به‌دست می‌آید. انجام تحقیقات علمی بر روی خاک‌های سالم نه‌تنها به ما در زمینه شناخت و بررسی بهتر میکروارگانیسم‌ها و نقش آنها در اکوسیستم کمک می‌کند، بلکه امنیت غذایی ما را تأمین کرده و موجب می‌شود بتوانیم آفات و عوامل بیماری‌زا را تحت کنترل خود درآوریم. مطالعات علمی نشان داده درصورتی‌که کودکان در معرض میکروارگانیسم‌های خاک سالم قرار بگیرند تاب‌آوری آنها در برابر بیماری‌ها بالا خواهد رفت و از بروز مشکلاتی از قبیل آلرژی، آسم، بیماری‌های خودایمنی و افسردگی در آنها جلوگیری به عمل خواهد آمد.
خاک علاوه‌بر اینکه تأمین‌کننده مواد غذایی است، خاصیت تصفیه‌کنندگی نیز دارد و به‌عنوان یکی از پالاینده‌های مهم طبیعت محسوب می‌شود. این خاصیت خاک در اثر خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی آن حاصل می‌شود.
در آینده، فرسایش خاک مهم‌ترین چالش زیست کره خواهد بود. اگر از خاک‌های موجود به‌خوبی حفاظت نشود، بحران گرسنگی سرتاسر کره زمین را تحت سیطره خود درخواهد آورد. فرسایش خاک موجب کاهش ۴ درصدی عملکرد محصولات کشاورزی در جهان می‌شود، همچنین این فرسایش موجب آلودگی آب‌راه‌ها و انتشار کربن ذخیره شده در خاک و جو زمین می‌شود.
درست است که خاک از منابع تجديدپذير به‌شمار مي رود اما براساس مراجع مختلف، تشکيل هر سانتي‌متر خاک در شرايط مختلف آب و هوايي از صد تا هزار سال طول مي‌کشد. هزينه رفع آلودگي هر متر مكعب خاك به روش‌هاي مختلف، بين ۵۰ تا ۵ هزار دلار است (ارزان‌ترين قيمت مرتبط به تبديل خاك آلوده به بتن است). از سوي ديگر، رفع آلودگي خاك فرايندي بسيار درازمدت است .
برنامه‌ریزی برای حفاظت از خاک لازمه بقای نسل بشر است و برخورداری از زمین پاک حق همگانی است. بنابارین برای حفظ زمین نیز صیانت از خاک الزامی است، صیانت از خاک در واقع صیانت از همه منابع طبیعی است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس