پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

مانده‌ایم زیر آوار سنت‌های ناب گذشتگان‌مان

نویسنده : مهدی ناصرنژاد

جامعه ایرانی در جریان تند حوادث بزرگ و کوچک دهه های اخیر که ساختار های سیاسی و اجتماعی کشور را به شدت تحت تأثیر قرار داده است ، یک دوره پرشتاب گذار از سنت های اجتماعی و باور های فرهنگی به دوران مدرنیته را نیز دارد تجربه می کند که چنین شرایط چندان هم نمی تواند ضامن زندگی بی دغدغه نسل های آینده این مرز و بوم باشد .

قطعاً آنچه تاکنون و در گذر تاریخ موجب شناخت مردم ایران با اقوام مختلف بین جهانیان بوده است ، ارزش های فرهنگی و آئین ها و سنت های ناب ایرانی است که در طول همه تاریخ بسترهای همدلی و همسویی و ماندگاری بین مردمان این سرزمین را بوجود آورده است .

تأمل بر ویژگی های فرهنگ نسل های گذشته ایرانی نشان می دهد ، اساس اقتصاد و اسباب معیشت این مردم بر ریشه آداب و رسوم و قرار و مدار های نانوشته فرهنگ اجتماعی ایرانیان استوار بوده است . بدین معنی که اگر زندگی و معیشت اجداد و پدران ما با معیارهای زمان خود ، کما بیش در سکون و آرامش قرار داشته ، به واسطه حسن سلوک و سازگاری مردم با شرایط اقتصادی و اسباب و وسیله ساده و بی پیرایه گذران زندگی بوده است .

مثلاً اگر از اجداد و پدران ما مربوط به قشرهای متوسط ، قصد بنای ساختمان و کار بزرگ ساخت و ساز و حتی انجام کشت و برداشت محصولات کشاورزی خود را داشتند ، با کمترین دغدغه مالی این کار را به سر انجام می‌رساندند ، چون این فامیل و نزدیکان هر خانواده بودند که در مواقع کار های خیر و شر به کمک هم می شتافتند و بدون هیچ منت و بهانه ای در تمام مراحل تا پایان کار می ایستادند تا خانه ای برای صاحب خانه ساخته شود یا محصولی از صحرا برداشته شده و به انبار و سرمنزل مقصود برسد . چنین اتحاد و همراهی برخاسته از آداب و رسوم ایرانی در تمام اتفاقات از شادی و عزا بین مردم رایج بود و کمتر مشکلی لاینحل در خانواده و فامیل باقی می ماند .

روابط اقتصادی و بده و بستان های معمول روزانه در عصر اجداد و نیاکان ایرانی ، به شکلی همین اقتصاد تعاونی امروزی بود و زندگی مردم بر اساس تعاون و قرار های اجتماعی نهادینه شده می چرخید . مثلاً اگر بین خانواده و فامیل نسل‌های گذشته ایرانی ، کسی قصد ازدواج و تشکیل خانواده داشت ، بخش بزرگی از زندگی جدید او براساس کمک و همیاری سایر فامیل و آشنایان دور و نزدیک ، شکل می گرفت و مخارج و هزینه های اضافی برکسی تحمیل نمی شد .‌

در عروسی ها و مراسم عزاداری و هر مجالس مذهبی ، نیازی به رزرو سالن و کرایه ظرف و ظروف و حتی تهیه خوراکی های تزئینی سفره نبود ، چون هر کس از فامیل و آشنای در و همسایه در چنین مواقع برسم وظیفه در تهیه وسایل پخت و پز و تدارک نان و ماست و خیلی مایحتاج پذیرایی و مدیریت مجلس ، پیشقدم می‌شد و ظرف و ظروف پخش شده و نشسته در پایان پذیرایی روی زمین نمی ماند و فامیل و آشنا از زن و مرد به فراخور توان و هنر خود چنین اموری را برای صاحب مراسم به انجام می رسانید و البته به مصداق آسیاب به نوبت ، این حس تعاون و همدلی نوبتی بود و بالاخره هرکس و هر خانواده در هنگام و به نوبت خود چنین مراسمی داشت تا دیگران برای او ادای دین کنند .

با توسعه شهر نشینی و عبور مردمان ایرانی از زندگی و آداب و سنن اجدادی به زندگی ماشینی و آپارتمانی و مشغله های اداری و شرکتی ، اینک جایی و فرصتی برای دلخوش بودن به رسم و رسوم همدلی ها و هم آوایی ها و فریاد رسی آشنا و فامیل در سختی ها و فراز و نشیب زندگی نیست . امروزه برای برگزاری هر شادی و غم بدون امید به کمک و قوت قلب دیگران باید توانایی مالی کافی داشته باشی و لاجرم تا پایان عمر زیر بار اقساط بانکی بمانی و تحمل کنی.

تازه این تمام ظاهر و باطن زندگی و روزگار مدرنیته نیست ، چراکه اغلب ما ایرانیان هنوز هم دلمان می خواهد در وقایع خیر و شر خود پا جا پای اجداد و نیاکان خود بگذاریم و مردم داری کنیم ،اما در عمل انجام شدنی نیست و وفادار ماندن به ان سنت شیرین و نابی که شنیده ایم ، بجای ساخت خانه و آبادانی ، خانه خرابی بار می آورد.

هفته گذشته بود یکی از اعضاء فامیل جان بجان آفرین تسلیم کرده و تعداد پرشماری از فامیل و آشنایان برای خاکسپاری مرحومه در گورستان باغ بهشت همدان گرد آمده بودند . آئین خاکسپاری با تمام تشریفات و فریضه های اسلامی انجام شد و صاحب عزا به رسم معمول به توسط نوحه سرای مراسم از حاضران دعوت کرد برای صرف نهار به یکی از رستوران های شهر تشریف بیاورند .

این از همان سنت هایی است که در گذشته در خانه صاحب عزا برگزار می شد و پخت و پز غذایی ساده و لازمه های پذیرایی و سفره آرایی غذا بدون اینکه صاحب عزا کاملآ در جریان باشد ، بی هیچ مزد و منت توسط نزدیکان و دوستان به انجام می‌رسید و فشار زیادی بر صاحب خانه و عزا دار وارد نمی‌شد .

اما امروزه این چنین نیست ‌و اغلب شرایط آپارتمان های کوچک و تفاخر به خصوص زنان فامیل که عادت ندارند.

این جور مواقع دست به سیاه و سفید بزنند ، اجازه گردهمایی های خانگی در مراسم را نمی‌دهند . می‌ماند رستوران و غذای معمول رستورانی و قیمت های گران و کمر شکن پذیرایی های بیرونی که ممکن است به سکته میزبان بخت برگشته هم بیانجامد . خلاصه آن روز آن فامیل ما حاضران در مراسم خاکسپاری را برای صرف نهار به سالن دعوت کرد ، اما چشمتان روز بد نبیند که حاضران به غایبان هم اطلاع و آدرس سالن را داده بودند و در میان حیرت و بهت میزبان صاحب عزا ، جماعت کثیری از دوستان و آشنایان دیده و ندیده با تشخص ویژه به همراه زن و بچه برای صرف‌ ناهار حاضر شدند و در حالیکه تمام ظرفیت سالن چند صد نفری تکمیل بود ، از همهمه و قیل و قال زنان و‌ کودکان صدا به صدای نوحه سرای مراسم نمی‌رسید و خود او هم متوجه شده بود که باید به نحوی هر چه زودتر سر‌ و ته ذکر مصیبت را بهم آورد تا جماعت گرسنه زود تر غذای خود را نوش جان کرده و موجبات تسلی خاطر صاحب عزای بیچاره را فراهم آورند .

این از همان سنت های خوب و خدا پسندانه است که در زمان قدیم باعث تسلای صاحبان مجلس بود اما در زمانه ما با توجه به هزینه ها و قیمت‌های کمر شکن ، فقط آواری است که بر سر نسل امروزی خراب می شود .

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس