رئیسجمهوری این روزها در همه نشستهای کشوری و استانی از «مدیریت محلهمحور» سخن میگوید؛ الگویی که به باور او میتواند حلقه گمشده حکمرانی مردمی در ایران باشد. پزشکیان این مدل را راهی برای کاهش آسیبهای اجتماعی، افزایش همبستگی ملی و ارتقای کیفیت زندگی مردم میداند.
مأموریت اجرای این طرح به سازمان امور اجتماعی وزارت کشور سپرده شده و طراحی مدل اجرایی آن بر عهده سیدمحمد بطحایی، معاون اجتماعی وزیر کشور است.
بر اساس برنامه اجرایی طرح، هر محله دارای شورای محلهای متشکل از حدود ۲۰ عضو خواهد بود که در قالب کارگروههای تخصصی فرهنگی، عمرانی، بهداشتی و اجتماعی فعالیت میکنند.
این شوراها با همکاری نهادهایی مانند بسیج، هلال احمر، بهزیستی، بنیاد برکت، شهرداریها، دهیاریها و سمنها، وظیفه دارند طرحها و نیازهای محله را شناسایی کرده و برای حل آنها اقدام جمعی انجام دهند. هدف از این ساختار، همافزایی نهادها و جلوگیری از موازیکاری است؛ بهگونهای که همه ظرفیتهای انسانی، اقتصادی و فرهنگی در یک مسیر واحد بهکار گرفته شوند.
مدیریت محلهمحور در همدان، پاسخی عملی به چالشهایی چون گسترش حاشیهنشینی، افزایش آسیبهای اجتماعی و ضعف سرمایه اجتماعی است. این طرح میخواهد با توانمندسازی مردم و مشارکت مستقیم آنها در اداره امور محلی، اعتماد و همبستگی اجتماعی را بازسازی کند.
در چنین مدلی، مردم از نقش منفعل «دریافتکننده خدمات» خارج میشوند و به شریک اصلی توسعه تبدیل میشوند. تجربههای مشابه در کشور نشان داده است که هرجا مردم در تصمیمسازی حضور واقعی داشتهاند، مشکلات با هزینه کمتر و کارآمدی بیشتر حل شده است.
تشکیل قرارگاه مدیریت محلهمحور، گامی برای توانمندسازی مردم در اداره محلات
استاندار همدان در نخستین جلسه شورای مدیریت محلات استان، از تشکیل «قرارگاه مدیریت محلهمحور» بهعنوان گامی مهم در مسیر توانمندسازی مردم برای اداره محلات یاد کرد.
حمید ملانوری با تأکید بر ضرورت عبور از الگوهای تمرکزگرا و حرکت به سمت مدیریت بومی و مشارکتی گفت: بهترین مدل اداره استان و کشور، تکیه بر ظرفیتهای محلی و دروناستانی است؛ مدلی که میتواند با مشارکت مردم، تهدیدها را به فرصت تبدیل کند و بهرهوری دستگاهها را افزایش دهد.
وی با اشاره به اینکه رئیسجمهور نیز طرح «شبکه مدیریت منطقهای کشور» را با محوریت مدیریت محلهمحور مطرح کرده است، افزود: در این مدل، همه نهادهای محلی از بسیج و هلالاحمر گرفته تا کانونهای فرهنگی مساجد و سازمانهای مردمنهاد باید در کنار هم فعالیت کنند تا جامعهای توانمند و خودیار در سطح محلات شکل گیرد.
سخنان استاندار در واقع نقطه آغاز تحولی است که همدان را به یکی از نخستین استانهای مجری طرح ملی «مدیریت محلهمحور» تبدیل کرده است؛ طرحی که هدف آن، بازگرداندن تصمیمگیری و اقدام اجتماعی به سطح محلات است.
به گفته استاندار همدان، اجرای این طرحها باید با هدف توانمندسازی گروههای محلی برای مدیریت خودجوش در مواقع بحرانی انجام شود. اگر روزی شرایط کشور به گونهای شد که ارتباطات مرکزی دچار اختلال شد، باید هر محله توان اداره مستقل خود را از مدیریت منابع آب و انرژی تا تأمین سلامت، آموزش و خدمات معیشتی داشته باشد.
ملانوری ایجاد قرارگاه مدیریت محلهمحور استان را گام نخست برای دستیابی به این هدف دانست و اظهار کرد: این قرارگاه فرصتی است برای همافزایی دستگاههایی که مأموریتهای همجنس دارند؛ از بسیج و مساجد تا بهزیستی، آموزش و پرورش، ورزش و جوانان و سایر نهادها و منابع و برنامهها باید بر سر یک میز به اشتراک گذاشته شوند تا از ظرفیتهای موجود بیشترین بهرهوری حاصل شود.
وی تأکید کرد: تمام فرمانداران باید تا چند روز آینده نسبت به تشکیل کارگروههای شهرستانی اقدام و مسئولان آن را مشخص کنند. همچنین تمامی دستگاهها مکلفند گزارش اقدامات خود در حوزه مدیریت محلهمحور را تا 2هفته آینده به دبیرخانه ارائه دهند.
ملانوری از معاونت سیاسی استانداری خواست تا طراحی سامانه جامع اطلاعات مدیریت محلهمحور را آغاز کند. این سامانه باید تمام دادههای مرتبط با پایگاههای بسیج، خانههای هلال، مساجد، خانههای ورزش روستایی و معتمدین محلات را تجمیع کند تا فرمانداران و مدیران بتوانند بر اساس تحلیلهای دادهمحور تصمیمگیری کنند.
مساجد؛ کانونهای جدید تصمیمسازی محلی
در گام اجرایی، استان همدان با انتخاب ۲۲۵ مسجد بهعنوان پایگاههای اصلی مدیریت محلهمحور، نخستین شبکه ساختاریافتهی محلی خود را شکل داده است.
حمزه امرایی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری، در تشریح این بخش از طرح گفته است که «استفاده از ظرفیت مساجد، بهدلیل اعتماد اجتماعی و حضور فعال مردم، از رویکردهای اصلی طرح است و باید با برنامهریزی دقیق، این ظرفیتها در خدمت اداره محلهها قرار گیرد.»
در واقع، انتخاب مسجد بهعنوان محور، انتخابی نمادین و راهبردی است. مسجد هم نهاد دینی است، هم مرکز اجتماعی و فرهنگی، و مهمتر از آن، محلی است که بیشترین ارتباط مردمی را دارد. از اینرو، با محوریت امام جماعت و هیأت امنا، مسجد میتواند به کانون تصمیمسازی محلی و حلقه اتصال مردم و حاکمیت تبدیل شود.
وقتی هر محله بتواند با استفاده از ظرفیتهای بومی خود در حوزههایی چون آموزش، سلامت، ورزش و فرهنگ تصمیمگیری کند، عدالت از سطح قانون به سطح زندگی روزمره مردم منتقل میشود. همزمان، انسجام ملی نیز از پایینترین سطح جامعه یعنی از محله آغاز میشود؛ جایی که مشارکت، گفتوگو و همکاری، زیربنای توسعه پایدار میشود.
مدیریت محلهمحور در همدان را میتوان آغاز مرحلهای تازه از حکمرانی مردمی دانست؛ مرحلهای که در آن مسجد، شورا و مردم 3ضلع مثلث اداره محلاتاند. اگر این طرح با استمرار نهادی، آموزش اجتماعی و پشتیبانی دادهمحور همراه شود، میتواند الگویی برای سایر استانها باشد و اعتماد عمومی را تقویت کند. همدان در مسیر تبدیل شدن به «آزمایشگاه حکمرانی محلی» گام برداشته است؛ مسیری که از محله و مسجد آغاز میشود و مقصد آن جامعهای توانمندتر، منسجمتر و مردممحورتر است.
