پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

جدی‌تر شدن احتمال وقوع دوقطبی رقابتی

ریزش رأی اصلاح‌طلبان به سبد جریان مقابل نمی‌رود

نویسنده : عطا شعبانی راد

انتخابات ریاست جمهوری 1400 تا به این جای کار در فضایی سرد پیگیری شده و عموم نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که اگر اتفاق خاصی تا زمان آغاز تبلیغات نیفتد و رقابت را گرم نکند، درصد مشارکت پایین خواهد بود.
چندی قبل مرکز تحقیقات صدا و سیما اعلام کرد تنها 33 درصد مردم در نظرسنجی‌ها بیان کرده‌اند که قصد دارند به‌طورقطع در ششمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا و سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری شرکت کنند و 51 درصد مردم بیان کرده‌اند که قصد ندارند در انتخابات شرکت کنند درحالی‌که در زمان مشابه قبل از انتخابات 96 حدود 53 درصد مردم اعلام کرده بودند قطعاً در انتخابات شرکت می‌کنند.
از آن سو مرکز افکارسنجی ایسپا نیز اعلام کرده که تنها 43 درصد مردم برای شرکت در انتخابات اعلام تمایل کرده‌اند که با وارد کردن برخی مؤلفه‌های دیگر، تخمین‌ها حاکی از مشارکت 39 درصدی واجدین شرایط در انتخابات 1400 است.
ایسپا البته در این زمینه بیان می‌کند که مشارکت در مراکز استان‌ها تا رقم 34 درصد پایین می‌آید و نرخ تخمین آن تا دامنه 30 درصد هم قابل برآورد است که این نرخ تمایل برای مشارکت در شهرهای درجه دو تا 41 درصد و در روستاها تا 60 درصد بالا می‌رود و بدین ترتیب متوسط آن در حدود 43 درصد است، مطابق با رویه‌های قبل باید تخمین‌هایی تا دامنه پایین‌تر را هم محتمل دانست، مگر این که در مدت‌زمان باقیمانده اتفاقی خاص بیفتد که طیف خاکستری بیشتری را به میدان بیاورد، اتفاقی از سنخ بسیج افکار و احساسات ملی یا هیجانات انتخاباتی ناشی از شکل‌گیری دو قطبی‌های اجتماعی و فرهنگی.

در تحلیل علت پایین آمدن تمایل مردم به مشارکت، اثرگذارترین متغیر «احساس ناامیدی» از بروز تغییر است چنانکه افکارسنجی‌ها در همین زمینه به تفاوت معنادار میزان «امید عمومی به بهبود وضعیت» در زمان ابتدای روی کار آمدن دولت فعلی و مقطع زمانی فعلی اشارت دارد، از سال 92 تا سال جاری معادل 22 درصد بر تعداد افرادی که عنوان می‌کنند در صورت انتخاب هر فردی امیدی به بهبود وضع ندارند افزوده شده و همبستگی معنادار این متغیر با «عدم مشارکت» به‌گونه‌ای است که فارغ از نتیجه انتخابات باید دقت کنیم، درصد پایین مشارکت و امید به بهبود، می‌تواند پیشبرد برنامه‌ها را برای هر دولتی سخت‌تر سازد و سرمایه اجتماعی اندکی را در راستای توسعه بلندمدت کشور فرا‌روی دولت قرار دهد.
از آن سو طیفی از جوان‌ترها و رأی اولی‌ها وجود دارند که عمده تمایل آن‌ها مبتنی بر احساسات شخصی و به دور از تجارب ناامیدکننده قبلی است که در این دوره به نظر نمی‌رسد حضور آن‌ها چندان تأثیری در کاهش و افزایش نرخ مشارکت داشته باشد.
رقابت‌های محلی و قومی کاندیداهای شورا نیز ممکن است درصد مشارکت در شهرهای کوچک و روستاها را با شهرهای بزرگ متفاوت سازد اما درعین‌حال نظرسنجی‌ها نشان‌دهنده کاهش معنادار تمایل به مشارکت در این مناطق نیز هست.

رقابت کمرنگ به نفع هیچ‌کس نیست
برخی افراد و جریانات سیاسی که پایین بودن مشارکت را از منظر ثبات تقریبی سبد رأی خود به نفع کشور ارزیابی می‌کنند توجه می‌دهند که با در نظر داشتن بحران کرونا و مسائل مرتبط با تحریم، پایین آمدن مشارکت امری طبیعی و مربوط به این مقطع خاص است که عملکرد مناسب و هماهنگ دولت و سایر ارکان نظام، در سالهای آتی آن را خنثی خواهد کرد.
از آن سو جریانات مقابل، پایین آمدن مشارکت را از منظر کاسته شدن تدریجی سرمایه اجتماعی، نوعی بازی با آتش می‌دانند که ریسک بروز بحران‌های اجتماعی در فراز و نشیب‌های اقتصادی را بالا می‌برد.

برگ برنده در دستان جریان سوم است
در شرایط فعلی جمع افرادی که خود را به یکی از جریانات اصلاح‌طلب و اصولگرا نزدیک می‌دانند حدود 18 درصد است که 2/9 درصد این افراد از پایگاه اصلاح‌طلبی و 8/8 درصد از جریان اصولگرایی هستند و جالب این جاست که حتی از همان 2/9درصد افراد دارای قرابت فکری با اصلاح‌طلبان، تنها 33 درصد اعلام کرده‌اند که قطعاً در انتخابات شرکت می‌کنند و از 8/8 درصد افرادی که خود را نزدیک به اصولگرایی می‌دانند حدود 60 درصد آنها تمایل به مشارکت در انتخابات دارند که بیانگر سبد رأی به نسبت ثابت و قابل‌اتکای اصولگرایان است.
با این وصف اما در جمع کل افرادی که خود را به یکی از این دو جریان نزدیک می‌دانند ریزش 22 درصدی نسبت به انتخابات سال 96 رخ داده و این مسئله نشان می‌دهد که اگر فردی مانند آیت‌ا... رئیسی با سوابق خارج از امور اجرایی و یا کسی شبیه به احمدی‌نژاد با قدرت جذب عوام یا افرادی از طیف موسوم به جوانان ارزشی از طریق مطالبه عدالت بتوانند در عین حفظ فاصله با اصولگرایان، جریان سومی را شکل دهند که هویت مستقل داشته باشد و توأمان رأی (اجماعی) اصولگرایان را جذب کنند، احتمال پیروزی آنها در انتخابات بسیار جدی است.
این معادله البته در دو حالت قابلیت بر هم خوردن دارد یکی در زمانی که نیروی جدی و درجه یک اصلاح‌طلبی فضای تبلیغات را بر مبنای دوقطبی‌های اجتماعی و فرهنگی داغ کند و یا این که مصوبه شورای نگهبان در مورد شرط سنی مطابق خواست رئیس‌جمهور، ملغی تلقی شده و فردی شبیه به آذری جهرمی بتواند طیفی از بزرگان اصلاح‌طلبی و خاکستری‌ها را با خود همراه کند که البته حتی تحت این شرایط هم نیروهای رقیب اصولگرایی با توجه به همراهی با دولت مستقر، کارزاری سخت در مورد اثبات قابلیت خود برای بهبود شرایط اقتصادی پیش رو دارند.
به هر روی، نتیجه انتخابات هر چه باشد مشارکت مردم در آن امر مهمی است و با توجه به مسائلی که در زمان کرونا و تحریم رخ داده دولت بعد کار بسیار سختی را در پیش دارد و بهتر است که محل اتکای مردمی دولت بعد محکم باشد تا هم بتواند مسائل دوران «پساکرونا» را مدیریت کند و هم احتمالاً موارد مرتبط با مذاکرات را در کمال اقتدار پیش ببرد چرا که حتی در صورت خوب پیش رفتن مذاکرات در زمان باقیمانده دولت فعلی، اصل ماجرا در ابعاد پیچیده اجرایی به دولت بعد انتقال خواهد یافت.
اگر توجه کنیم که ریزش رأی از پایگاه اصلاح‌طلبان متأسفانه به سمت جریانات و نحله‌های فکری رادیکال است همگان مراقبت می‌کنیم که این طیف زیر چتر نظام باقی بماند و انتخاباتی رقابتی شکل بگیرد.
در شرایط فعلی سرمایه اجتماعی کشور جز در مورد نهادهای نظامی حافظ امنیت و برخی گروه‌های مرجع در زمینه علم، وضعیت بسیار شکننده‌ای دارد و برای تحقق اهداف گفتمان پیشرفت و عدالت دهه چهارم انقلاب، نیاز است که احساس اثرگذاری و امید در شهرهای بزرگ، همپای شهرهای کوچک‌تر و روستاهای کشور تقویت شود.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس