| دوشنبه - 12 مرداد 1405 - شماره 5477 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 129215 |
تاریخ انتشار: 1401-10-08 - 17:44 |
تعداد بازدید: 366 |
|
|
|
|
 دستگاه سیاست خارجی باید روابط خارجی کشور را متنوع کند
3 نقطه ضعف سیاست خارجی ایران
داخلی
سیستم حکمروائی در هر کشور باید به حوزه سیاست خارجی به مثابه عرصهای بنگرد که کاملاً پیچیده است و مدیریتِ درست آن میتواند سیل قابل توجهی از فرصتها را برای کشور خلق و طبیعتاً مدیریت غلط آن، فرصتهای زیادی را برای کشور نابود میکند و حتی میتواند تضییع منافع ملی را نیز به همراه داشته باشد.
از این رو، رصد و تحلیل تحولات چند ماه اخیر سیاست خارجی ایران و رفتارها در این حوزه، تا حد زیادی برخی ضعفها و چالشهائی که دستگاه دیپلماسی با آنها روبهرو است و در سطحی کلان، موجب تضییع منافع ملی کشور میشوند را آشکار ساخته است. در این رابطه به طور خاص میتوان به 3 ضعف و چالش اساسی نیز اشاره کرد.
چالش بوروکراسی پیچیده و منفی
یکی از مشکلاتی که دستگاه سیاست خارجی کشور از دیرباز با آن دست به گریبان بوده، پیچیده بودن ساختارهای بوروکراتیک دستگاه دیپلماسی و متعاقباً تصمیمگیریها و تحرکاتِ دیر و غیرفرصتطلبانه در قالب آن است.
این مسأله به قدری در سیاست خارجی ایران برجسته و پررنگ شده که حتی برخی از فرصتسوز بودن و غیرعملگرایانه بودن سیاست خارجی ایران سخن میگویند. در این رابطه به طور خاص میتوان به 2 نمونه و مثال عینی نیز که در مدت اخیر شاهد آنها بودهایم هم اشاره کنیم.
به گزارش فرارو، اخیراً "شی جین پینگ" رئیس جمهوری چین به کشور عربستان سعودی سفر کرد و در عین حال در جریان نشست مشترک با کشورهای عضو شورای همکاریهای خلیج فارس نیز حضور یافت و مواضعی را به نمایندگی از کشورش اتخاذ کرد که در نقطه مقابل منافع ملی کشورمان قرار داشتند. اشاره به ایران به مثابه قدرتی مداخله جو در منطقه و یا همراهی پکن با ادعاهای اعراب حاشیه خلیج فارس در مورد مسأله جزایر 3 گانه تنببزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، صدای بسیاری از ناظران و تحلیلگران و حتی مقامهای سیاسی در کشورمان را نیز درآورد و منجر به طرح انتقادات مختلف از طرف تهران در رابطه با مواضع چین شد.
البته که در محکوم کردن مواضع شی جین پینگ تردیدی نیست با این حال باید توجه داشت که رئیس جمهوری چین در سال ۲۰۱۶ در جریان سفری به تهران، توافقات و قراردادهای زیادی را نیز با طرف ایرانی به امضا رساند با این حال از آن زمان تا به امروز، سرعت پیشرفت در روابط 2 طرف جهت اجرائی کردن توافقاتشان پایین بودهاست و حتی دیگر کمتر خبری از توافق مشارکت راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین نیز میشنویم.
در این چهارچوب، چینیها با مشاهده کُندی عملکرد ایران، عملاً گرایش خود را معطوف به بازیگرانی در منطقه خاورمیانه کردهاند که عملگرایانهتر و فرصت طالبانهتر به عرصه سیاست خارجی مینگرند و درست به همین دلیل است که شاهد توسعه روابط چین با عربستان سعودی هستیم.
از این منظر، عدم شکار به موقعِ فرصتها از سوی دستگاه سیاست خارجی کشورمان، یک فرصت قابل توجه را از ایران سلب و در اختیار رقبای تهران قراردادهاست. موضوعی که همانطور که پیشتر گفتهشد تا حد زیادی ریشه در تصمیمگیریهای کُند کشور در حوزه سیاست خارجی دارد که البته این مسأله نیز ناشی از روندهای بوروکراتیک پیچیده و زمانبَر دستگاه دیپلماسی و ساختار تصمیمی سازی در این حوزهاست.
چالش تأخر
یکی از ویژگیهای مهم و محوری عرصه سیاست خارجی، سیال بودنِ این حوزه و وقوع تغییرات مکرر و فراوان در قالب آن است. این گزاره به طور خاص پس از وقوع پاندمی کرونا و ایجاد واقعیتهای جدید در عرصه مسائل بین المللی، ماهیت جدیتر و سریعتری را نیز به خود گرفته است. رویههای میدانی بسیاری از کشورها در حوزه سیاست خارجی نشان میدهد که کنشگران مختلف در عرصه بینالمللی سعی داشتهاند تا خود را با وقوع تغییرات سریع در عرصه معادلات بینالمللی، همسو و سازگار کنند و مواضعی را اتحاذ کنند که در راستای منافع آنها است و راهِ آنها برای دستیابی به منافعشان را کوتاهتر میکند.
با این حال، اینطور به نظر میرسد که سیاست خارجی ایران در این حوزه با یک چالش اساسی روبهرو است و آن مسأله "تأخرِ زمانی" است. از این منظر، سیاست خارجی ایران از تحولات روز بین المللی تا حدی عقبتر است و درست به همین دلیل از وقوع برخی تغییرات در عرصه روابط بینالملل و مناسبات میان کشورها نیز عقب مانده و شوکه میشود. جهت فهم بهتر این مسأله میتوان به همان مثال سفر اخیر رئیس جمهوری چین به عربستان و مواضع خاص وی علیه کشور ما اشاره کرد.
موضوعی که بسیاری از تحلیلگران داخلی را شوکه کرد و نشان داد که کشورها چگونه در عرصه سیال کنونی حاکم بر معادلات بینالمللی، صرفا عملگرائی پیشه میکنند و منافع خود را با فرصت طلبی دنبال میکنند. البته که در چند ماه اخیر شاهد برقراری سیلی از اتحادهای تازه میان دشمنان و رقبای قدیمی در منطقه خاورمیانه نیز بودهایم که همه و همه در قالب تلاشهای این دسته از کنشگران، جهت سازگاری با واقعیتهای تازه بینالمللی است (در این رابطه میتوان به تنش زدائی از روابط عربستان با ترکیه و یا ترکیه با امارات اشاره کرد. در عین حال، ترکیه نیز در راستای منافع خود راه تنشزدائی و بهبود روابط با دولت بشار اسد در سوریه را در پیش گرفته است).
از این چشم انداز، تأخر زمانیِ فکری و رفتاری دستگاه سیاست خارجی ایران در مدت اخیر در مواجهه با وقوع تغییرات سریع در عرصه بینالمللی، حد زیادی از هزینهزائی را برای کشور به همراه داشته که بهتر است هر چه سریعتر در وهله نخست این مشکل از سوی متولیان امر شناسائی شود و سپس برای درمان آن راهکارهای عینی و عملی فوری پیشبینی گردد. در این رابطه اینطور به نظر میرسد که باید سطح انعطافپذیری سیاست خارجی ایران نیز اندکی افزایش یابد.
معمای سبد و تخممرغها
در نهایت باید گفت یکی دیگر از چالشها و مشکلات دستگاه سیاست خارجی کشور که در سالهای اخیر نمودهای عینیتری را از خود به نمایش گذاشته این است که ایران در مواجهه با تشدید رقابتها و دشمنیهای غرب علیه خود، بیش از پیش به بلوک شرق و توسعه روابط با آن امید بسته و به بیان دیگر، اینطور به نظر میرسد که تمامی تخم مرغهای خود را در سبد شرق گذاشته است. این مسأله یک پیامد به شدت مخرب و منفی برای کشور دارد و آن برهم خوردن فضای موازنه سیاست خارجی ایران و البته محروم شدن ایران از طیف متنوعی از فرصتها است.
مسألهای که فضای سوءاستفاده را برای برخی کنشگرانی که با کشورمان در عرصه بین المللی ارتباط دارند فراهم میکند و موجب میشود تا آنها خود را در امتیازگرفتنهای بی حساب و کتاب از تهران محق بدانند. اکنون ایران تا حد زیادی روی مراودات سیاسی و اقتصادی خود با روسیه و چین در عرصه بین المللی حساب کرده و به صورت خاص خواهان حمایتهای این 2 کشور در شورای امنیت از خود است.
این در حالی است که روسها در جنگ اوکراین به واسطه مطرح شدن آنچه ارائه کمکهای نظامی ایران به این کشور در قالب جنگ مذکور عنوان شده عملاً فشارهای بین المللی زیادی را متوجه تهران کردهاند و البته که با کاهش تعمدی شدید بهای نفت خود (به دلیل تحریمها علیه روسیه) نیز تا حدی سهم بازار نفت صادراتی ایران را در کنترل خود گرفته و حتی قیمت آن را نیز کاهش دادهاند.
این در حالی است که دستگاه سیاست خارجی و نگاه حاکم بر آن باید تا جای ممکن روابط خارجی کشور را متنوع سازند و از سنگین شدن یک کفه خاص در آن جلوگیری کنند. حراست از روابط خارجی با دیگر کشورها ولو رقبای جدی ایران در عرصه بین المللی، یک الزام جدی است و میتواند در کاستن بسیاری از هزینهها علیه ایران مفید باشد.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
