نقشه آینده علم و فناوری در همدان چگونه ترسیم شد؟
سفر یک روزه معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری به همدان، فرصتی برای گفتوگو درباره مسیر آینده علم، فناوری و نوآوری در استان فراهم کرد.
استان همدان با پشتوانه غنی دانشگاهی و علمی خود، در سالهای اخیر با چالشهایی چون افت فعالیتهای تحقیقاتی و فاصله میان دانش و عمل روبهرو بوده است. اکنون انتظار میرود حضور معاون علمی ریاستجمهوری زمینهای برای بررسی دقیقتر این مسائل و یافتن راهکارهای اجرایی برای تقویت زیستبوم علم و فناوری در استان فراهم کند.
در نخستین بخش از این سفر، نشستهای مشترکی با حضور استاندار، رؤسای دانشگاهها و نائب رئیس مجلس و مدیران پارک علم و فناوری و نخبگان و کارآفرینان استان برگزار شد و با بازدید از شرکتهای دانشبنیان رایان الکترونیک و نورتاب شهرستان رزن، افتتاح مرکز رشد این شهرستان همچنین حضور در شورای اداری شهرستان رزن ادامه داشت.
نشست نخست: بازدید از پارک علم و فناوری و نشست با مسئولان پارک
رشد علمی کشور در سال ۱۴۰۲ منفی ۵درصد بوده است
در بازدید از پارک علم و فناوری استان همدان، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، با اشاره به افت شاخصهای علمی کشور، خواستار بازنگری جدی در رویکرد دانشگاهها نسبت به پژوهش و نوآوری شد.
حسین افشین گفت: در سال ۱۴۰۲ رشد علمی کشور منفی ۵ درصد بوده است؛ آماری که نشاندهنده کاهش محسوس فعالیتهای پژوهشی در دانشگاههاست و باید با برنامهریزی دقیق برای جبران این عقبماندگی اقدام شود.
وی با تأکید بر لزوم شکلگیری ادبیات مشترک میان دانشگاهها و معاونت علمی افزود: هنوز زبان مشترکی میان ما و جامعه دانشگاهی به وجود نیامده است. هدف معاونت علمی ساختوساز و توسعه فیزیکی نیست، بلکه مأموریت اصلی ما توسعه دانش، فناوری و حمایت از طرحهای نوآورانه است.
معاون علمی رئیسجمهور تفاوت چشمگیر میان میزان طرحهای تحقیقاتی دانشگاههای مختلف را یکی از چالشهای اصلی کشور دانست و تصریح کرد: اختلاف گسترده در اجرای طرحهای پژوهشی نشانهای از نبود انسجام و جهتگیری مشخص در نظام علمی کشور است. دانشگاهها باید مشخص کنند برای بازگرداندن رشد علمی کشور به مسیر اصلی، چه نیازهایی دارند و چه اقداماتی را در اولویت قرار میدهند.
افشین با اشاره به ارزیابیهای انجامشده از وضعیت شرکتهای فناور و مراکز رشد استان افزود: تعداد قابلتوجهی شرکت فعال و مستعد در همدان فعالیت دارند که با حمایت و برنامهریزی دقیق، میتوانند در ردیف شرکتهای دانشبنیان قرار گیرند. پارک علم و فناوری موظف است با استفاده از ظرفیت دانشگاهها و نخبگان، سطح فعالیت این شرکتها را ارتقا دهد.
معاون علمی رئیسجمهور از اختصاص اعتبارات ویژه برای توسعه و تجهیز پارک علم و فناوری همدان خبر داد و گفت: حمایت از مراکز رشد شهرستانها و تقویت صنایع خلاق و هنرهای بومی نیز در دستور کار قرار دارد تا زمینه اشتغال پایدار و ارزشافزایی فرهنگی در استان فراهم شود.
ضرورت نگاه ملی به جایگاه علمی و فناورانه
در ادامه نیز نائبرئیس مجلس شورای اسلامی و نماینده مردم همدان و فامنین با اشاره به ظرفیتهای خاص علمی، فرهنگی و جغرافیایی استان گفت: همدان باید سقف پرواز خود را تغییر دهد و در مسیر رشد و تحول علمی گامهای بلندتری بردارد. این استان شایسته جایگاهی بالاتر در عرصه علم و فناوری کشور است.
حمیدرضا حاجیبابایی با یادآوری دورههای رکود و توقف در فعالیت پارک علم و فناوری همدان افزود: در مقاطعی این مجموعه دچار ایستایی شده بود، اما در دوره جدید امید جدی به شکوفایی آن وجود دارد.
وی با تأکید بر ضرورت تمرکز فعالیت شرکتهای فناور در همدان تصریح کرد: پارک علم و فناوری همدان باید بهگونهای توسعه یابد که شرکتهای فناور و استارتآپها از سراسر کشور تمایل به حضور در این استان پیدا کنند. این امر هم به رشد اقتصادی استان کمک میکند و هم به تقویت زیستبوم نوآوری کشور.
مسیر توسعه به سمت دانشبنیان با ایجاد جذابیت در مشاغل تخصصی
استاندار همدان نیز در این نشست با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد استان گفت: همدان استانی پررمز و راز است که بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص، از مزیتهای نسبی فراوانی برخوردار است. این استان با تکیه بر نیروهای مستعد دانشگاهی و مراکز رشد، میتواند به هاب فناوری و قطب علمی کشور تبدیل شود.
حمید ملانوری با تأکید بر مغفولماندن اصل بهرهوری گفت: هرچند در تولید محصولات کشاورزی موفق هستیم، اما این موفقیت گاه به قیمت از بین رفتن حاصلخیزی خاک، منابع آبی و محیطزیست تمام میشود. دلیل اصلی این مسأله، نبود ارتباط مؤثر میان بخشهای علمی و تولیدی است که باعث شده حوزه کشاورزی برای قشر تحصیلکرده جذابیتی نداشته باشد.
ملانوری نرخ بیکاری استان را ۵ درصد عنوان کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۵۰ هزار نفر از بیکاران استان از قشر تحصیلکرده هستند. برای کاهش این آمار، باید با ایجاد جذابیت در مشاغل تخصصی و دانشمحور، مسیر توسعه را بهسمت فعالیتهای دانشبنیان هدایت کنیم.
وی در ادامه با بیان اینکه پارک علم و فناوری همدان نیازمند حمایت جدی است، افزود: صندوق نوآوری پارک یکی از ضعیفترین صندوقها در کشور است و باید با حمایت دولت و معاونت علمی تقویت شود تا شرکتهای فناور بتوانند سرمایهگذاری و مشارکت گستردهتری داشته باشند.
استاندار همچنین از کلنگزنی مرکز فناوری در دانشگاه بوعلی به عنوان اتفاقی بزرگ یاد کرد.
دانشگاه علوم پزشکی همدان ظرفیت بالایی در تولید محصولات دانشبنیان دارد
رئیس دانشگاه علوم پزشکی همدان، در ادامه این نشست با اشاره به فعالیتهای فناورانه دانشگاه گفت: مهمترین چالش شرکتهای نوپا دسترسی محدود به سرمایه اولیه و سرمایهگذاریهای خطرپذیر است و تسهیلات موجود هنوز با نیاز این شرکتها همخوانی ندارد. همچنین نبود وحدت رویه در قوانین حمایتی مالیاتی و بیمهای و کمبود شبکههای توزیع و بازاریابی، مسیر توسعه فناورانه را دشوار کرده است.
بهروز کارخانهای بر نیاز دانشگاه به مجوز ماده ۲۳ برای ایجاد ساختمان پارک علم و فناوری و تخصیص بودجه برای راهاندازی اتاق تمیز تأکید کرد و گفت: با حمایت مالی و اجرایی، دانشگاه میتواند نقش مؤثری در خودکفایی و توسعه فناورانه استان ایفا کند.
در ادامه این نشست رؤسای دانشگاهها به ارائه توانمندی و گزارش عملکرد پرداختند و خواستار حمایت در زمینههای مختلف شدند.
نشست دوم و سوم: بنیاد نخبگان و اقتصاد دانش بنیان
جهش علمی در گرو تقویت معیشت و منزلت استادان است
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری همچنین در نشست نخبگان و فرهیختگان استان که با حضو رئیس بنیاد ملی نخبگان، و جمعی از مسئولان، اساتید دانشگاه و کارآفرینان برگزار شد، از آغاز اجرای طرح مسکن نخبگان در همدان خبر داد و اظهار داشت: زمینهای مورد نیاز این طرح با همکاری استانداری تأمین خواهد شد. نخبگان باید در نقاط مناسب شهری استقرار یابند تا شأن علمی و جایگاه آنان حفظ شود.
افشین در بخش دیگری از سخنانش بر فعالیت صندوق پژوهش و فناوری استان تأکید کرد و گفت: عملکرد این صندوق تأثیر مستقیمی بر رشد شرکتهای دانشبنیان دارد و در صورت نیاز، ساختار آن بازنگری و تقویت خواهد شد.
وی در ادامه این نشست با اشاره به مأموریتهای بنیاد علم گفت: در بنیاد علم که زیر نظر معاونت علمی و فناوری فعالیت میکند، آنچه اهمیت دارد پژوهش، خلاقیت و دستاورد علمی است. هدف ما تنها ساختوساز یا توسعه فیزیکی نیست، بلکه تمرکز بر رشد علمی و ارتقای جایگاه پژوهش در کشور است.
افشین با تأکید بر ضرورت پرهیز از شبهعلم افزود: باید مراقب باشیم فعالیتهای غیرعلمی و فاقد اعتبار جایگزین پژوهشهای اصیل و مبتنی بر روش علمی نشود. جهش علمی زمانی محقق میشود که معیشت و منزلت اساتید دانشگاهها بهطور جدی تقویت شود.
وی از اختصاص اعتبارات ویژه برای تجهیز و توسعه پارک علم و فناوری استان خبر داد و گفت: طرح تقویت صنایع خلاق و هنرهای بومی نیز با هدف ایجاد اشتغال پایدار و ارزشافزایی فرهنگی در دستور کار دولت قرار گرفته است.
معاون علمی و فناوری رئیسجمهور افزود: فرآیند اجرای طرح مسکن نخبگان در همدان آغاز شده و زمینهای مورد نیاز با همکاری استانداری، وزارت راه و بنیاد ملی نخبگان تأمین خواهد شد.
افشین تقویت صندوق پژوهش و فناوری استان را از دیگر اولویتهای دولت برشمرد و گفت: عملکرد این صندوق نقش مستقیمی در رشد شرکتهای دانشبنیان دارد و در صورت نیاز ساختار آن بازنگری خواهد شد.
معاون علمی و فناوری رئیسجمهور در پایان تصریح کرد: دستگاههای اجرایی مکلفند گزارش پیشرفت پروژههای دانشبنیان را بهصورت منظم ارائه دهند تا اجرای طرحها با سرعت، شفافیت و اثربخشی دنبال شود.
وی ابراز امیدواری کرد که با تحقق این برنامهها، شمار شرکتهای دانشبنیان همدان تا پایان سال افزایش چشمگیری یابد.
نخبگان بزرگترین سرمایه توسعه استان هستند
استاندار نیز با بیان اینکه این استان از بالاترین سطوح نخبگی در کشور برخوردار است، گفت: مبنای توسعه همدان باید بر پایه علم، نوآوری و فعالیت شرکتهای دانشبنیان باشد. در شرایط رقابت جهانی، دیگر روشهای سنتی اداره و تصمیمگیری پاسخگو نیست. تنها با تکیه بر خلاقیت جوانان و ظرفیت مراکز پژوهشی میتوان به تحولی واقعی در استان دست یافت.
حمید ملانوری نقش دانشگاهها را در این مسیر محوری دانست و اظهار کرد: دانشگاهها باید از آموزشهای سنتی فاصله بگیرند و به سمت آموزشهای پژوهشمحور و کاربردی حرکت کنند.
وی در ادامه با مرور عملکرد یکسال گذشته مدیریت استان افزود: در این مدت با اتکا به دولت محلی و انتخاب مدیران بر پایه تخصص و اخلاقمداری، شاخصهای توسعه روندی صعودی یافته است. نرخ بیکاری استان در سال گذشته پایینترین میزان در کشور بوده و مشارکت اقتصادی مردم نیز بیش از میانگین ملی است.
استاندار همچنین از تحقق ۱۰۲ درصدی درآمد مالیاتی استان خبر داد و گفت: این دستاورد نشان میدهد که میتوان همزمان از واحدهای کوچک حمایت کرد و به تعهدات مالی نیز بهطور کامل عمل نمود. اگر ظرفیتهای استان در حوزه معدن، کشاورزی، گردشگری و صنایعدستی با نگاه دانشبنیان مدیریت شود، موفقیتهای بزرگتری در پیش خواهد بود.
همدان تا ۴ سال آینده صاحب شهرک علمی و تحقیقاتی میشود
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان، با اشاره به اولویتهای واقعی شرکتهای دانشبنیان گفت: محور اصلی درخواستهای این شرکتها دیگر توسعه فضای فیزیکی نیست، بلکه تأمین فوری و هدفمند تجهیزات آزمایشگاهی و کارگاهی پیشرفته است.
ابراهیم احمدی با ارائه آمار دقیق استان افزود: در همدان ۸۳ شرکت خدماتی فعال هستند که خدمات مالی، تحصیلی، آزمایشگاهی و کارگاهی به شرکتهای فناور ارائه میدهند. این شبکه خدماتی میتواند نقش مهمی در تسهیل فعالیتهای نوآورانه ایفا کند.
احمدی یکی از نکات کلیدی موفقیت پارکهای فناوری را تیمسازی و شبکهسازی دانست و اظهار کرد: استان همدان اگرچه قطب کشاورزی کشور است، اما بزرگان صنعتی بسیاری نیز در حوزههای مختلف در آن فعالیت دارند. تلاش شده تا این ظرفیتها برای همکاری جذب شده و تعامل مؤثری با صاحبان ایدههای نوین شکل گیرد تا چالشهای آنان رفع شود.
وی از تصویب و واگذاری طرح جامع پارک خبر داد و گفت: امیدواریم در عرض 3 تا 4 سال آینده، یک شهرک علمی و تحقیقاتی در حوزه فناوری ایجاد شود که محدود به فضای فیزیکی یا کارگاهی نباشد و محیطی کامل برای پژوهش، نوآوری و تجاریسازی ایدهها فراهم آورد.
مهاجرت نخبگان چالش اصلی همدان است
رئیس بنیاد نخبگان استان همدان نیز، بر اهمیت نقش نخبگان در توسعه علمی و فناورانه استان تأکید کرد و گفت: بنیاد نخبگان همدان با هدف شناسایی، حمایت و توانمندسازی استعدادهای برتر از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده و همواره تلاش کردهایم زمینه رشد علمی و ماندگاری نخبگان در استان را فراهم کنیم.
فخرالدین صالحی با اشاره به عملکرد بنیاد افزود: تاکنون بیش از ۱۲۰۰ نفر از استعدادهای برتر استان از حمایتهای بنیاد بهرهمند شدهاند؛ این افراد شامل دانشجویان، پژوهشگران و نخبگان جوان هستند و تسهیلات و طرحهای بنیاد از طریق دانشگاهها، شبکههای اجتماعی و جلسات حضوری به اطلاع جامعه نخبگانی رسانده میشود.
صالحی به اهمیت ارتباط دانشگاه با صنعت اشاره کرد و گفت: یکی از افتخارات بنیاد همدان، ایجاد تعامل مؤثر میان دانشگاهها، صنایع و دستگاههای اجرایی است. جلسات متعددی با مدیران صنایع بزرگ استان برگزار کردهایم تا ضمن معرفی طرحها، زمینه جذب نخبگان در بخشهای صنعتی فراهم شود.
وی ادامه داد: در سال جاری بیش از ۵۰ برنامه علمی، فرهنگی و مهارتی برگزار شده که شامل کارگاههای آموزشی، بازدید از صنایع، برنامههای فرهنگی و آئینهای تکریم مفاخر علمی است. در هفته نخبگان نیز ۱۲ برنامه متنوع اجرا شد و کتاب تدوین زندگینامه علمی و فرهنگی مفاخر صد سال اخیر استان نیز تا دو ماه آینده منتشر خواهد شد.
رئیس بنیاد نخبگان استان همدان، یکی از مهمترین چالشهای فعلی را مهاجرت نخبگان عنوان کرد و گفت: همانطور که کشورهای صنعتی با جذب نخبگان رشد کردهاند، ما نیز باید با کاهش فشارها و ایجاد مشوقها، شرایط بازگشت و ماندگاری نخبگان را فراهم کنیم.
انگیزه و مسیر مشخص کلید اثرگذاری طرحهای علمی است
برخی از نخبگان حاضر در این نشست بر اهمیت ایجاد احساس اثرگذاری در میان افراد نخبه تأکید کردند.
آنها با اشاره به اینکه تعدادی از نخبگان از طرحهای فعلی انصراف داده و برخی دیگر دلسرد و بیانگیزه شدهاند، گفتند: بیتفاوتی و کاهش انگیزه زمانی ایجاد میشود که اجرای برنامهها بدون مسیر مشخص و چارچوب مدون انجام گیرد. برای بهرهگیری واقعی از ظرفیت نخبگان، دستگاههای اجرایی باید مسیر شفاف، اهداف روشن و سازوکار دقیق برای مشارکت آنان تعریف کنند.
استفاده از طرحها نیازمند نیروهای مستعد و توانمند درون سازمانی است همافزایی و نگاه مشترک میان دستگاهها ایجاد شده و باید استمرار یابد تا ظرفیت واقعی نخبگان به کار گرفته شود.
نوجوان ۱۳ ساله حاضر در جلسه، با طرح پرسشی درباره حضور نخبگان زیر ۱۸ سال، گفت: آیا در این جمع، نخبگان جوان زیر ۱۸ سال حضور دارند؟ ما جوانان نیز میتوانیم ایدهها و نگاه نوآورانه داشته باشیم، اما به نظر میرسد کمتر به ما توجه شده است.
میلاد فخیمی جبار افزود: نسل جوان، سرمایه بالقوهای برای توسعه علمی و فناورانه استان است. اگر مسیر مشارکت و انگیزه برای جوانان فراهم نشود، بسیاری از استعدادها نادیده گرفته خواهند شد. توجه ویژه به نخبگان جوان، نه تنها سبب حفظ استعدادها میشود، بلکه آینده علمی استان را تضمین خواهد کرد.
مسیر تبدیل ایده به ثروت با حمایت همهجانبه کوتاهتر میشود
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان همچنین در نشست شورای اقتصاد دانشبنیان از پیشرفت پروژههای عمرانی و توسعه فعالیتهای فناورانه این مجموعه خبر داد.
ابراهیم احمدی، گفت: این فاز در زمینی به مساحت ۴۲۰۰ مترمربع آغاز شده و هماکنون فاز دوم با ۱۷۵۰ مترمربع در حال اجراست. همچنین ایجاد ۱۷۰۰ مترمربع دیگر با اعتباری بالغ بر ۱۷ میلیارد تومان در برنامه قرار دارد.
وی افزود: از سال ۱۳۸۷ برنامههای درآمدزایی مجموعه بهصورت مستمر دنبال شده و انتظار میرود با ورود بخشهای صنعتی جدید، این رقم چندین برابر افزایش یابد. از سوی دیگر، راهاندازی مراکز تخصصی با همکاری دستگاههای مختلف از اهداف مهم پارک بوده که نتایج مطلوبی در حوزههایی همچون صنایع تبدیلی به همراه داشته است.
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان با اشاره به رشد فعالیت شرکتهای فناور در حوزه گیاهان دارویی گفت: در حال حاضر ۱۵ شرکت در این حوزه فعال هستند که ۱۲شرکت مجوزهای لازم را دریافت کردهاند و چهار شرکت نیز به مرحلهای رسیدهاند که محصولاتشان در قالب نسخههای پزشکی مورد تجویز قرار میگیرد. این اتفاق، نشانهای روشن از اعتماد علمی و کیفی به محصولات فناورانه است.
وی در ادامه محور اصلی نیاز شرکتهای دانشبنیان را «تجهیزات آزمایشگاهی و کارگاهی» دانست و تأکید کرد: مسأله اصلی این شرکتها کمبود فضا یا ساختوساز نیست، بلکه فراهم شدن امکانات تخصصی است تا بتوانند خدمات فناورانه خود را توسعه دهند. ما معتقدیم با حمایتهای مؤثر، مسیر تبدیل ایده به ثروت در مدتزمانی کوتاه سپری میشود.
احمدی در تشریح طرح ایجاد فضای کار اشتراکی گفت: در سایت جدید پارک با مساحت ۴۲ هکتار، تمام زیرساختها از جمله کابلکشی و تجهیزات آماده شده و تاکنون رویدادهای متعددی در آن برگزار شده است. بیش از ۴۰ شرکت نیز برای استقرار در فضای کار اشتراکی اعلام آمادگی کردهاند.
وی با اشاره به چالش کمبود کارگزاریهای تخصصی در استان افزود: در گذشته تعداد کارگزاریهای فعال اندک بود، اما اکنون با شناسایی و استقرار آنها در همدان، انتظار داریم علاوه بر افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان، فشار کاری شرکتهای صنعتی موجود نیز کاهش یابد. یکی از مأموریتهای اصلی پارک، ارائه خدمات مشاورهای به شرکتها، بهویژه در حوزه دانشبنیان است.
احمدی در پایان از تدوین اساسنامه انجمن صنفی شرکتهای دانشبنیان استان خبر داد و گفت: با راهاندازی سایت مرکزی پارک در همدان، مراکز رشد شهرستانها نیز بهصورت همزمان توسعه خواهند یافت تا شبکهای منسجم از نوآوری و فناوری در سراسر استان شکل بگیرد.
