پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

امروز به نام خلیج همیشه پارس است

خاطرات تلخ خلیج پارس از حضور بیگانگان

نویسنده : محمد ترابی

خلیج پارس در جنوب و بین ایران و شبه جزیره عربستان واقع شده و به دریای عمان از طریق تنگه هرمز وصل می‌شود. کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کنار خلیج‌فارس قرار دارند. طول آن از دهانه اروندرود در شمال غربی تا تنگه هرمز در جنوب شرقی ادامه دارد. خلیج پارس پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون سومین خلیج بزرگ جهان به‌شمار می‌آید.
خلیج پارس به‌غیر از امکان صید مروارید و ماهی برای صیادان، به دلیل وجود مخازن و میدان‌های وسیع نفتی و همچنین به‌دلیل اینکه از طریق تنگه هرمز به دریای عمان و اقیانوس هند ارتباط دارد و امکان تجارت از طریق آب‌های آزاد را برای کشور‌های خاورمیانه و به‌ویژه کشورهای حاشیه‌ این خلیج فراهم آورده است، اهمیت بالایی از نظر استراتژیکی و تجاری دارد.
همین امر موجب شده است که در کنار موهبت‌هایی که برای کشورهای همجوار خود به ارمغان آورده است از دیرباز چشم طمع کشور‌های قدرتمند در جهان را به سمت خود جلب کند.
دلیل نام‌گذاری 10 ادریبهشت به‌نام روز خلیج پارس
امروز دهم اردیبهشت به‌عنوان روز ملی خلیج پارس گرامی داشته می‌شود، زیرا نیروهای پرتغالی از ۲۱ تا ۳۰ آوریل ۱۶۲۲ میلادی و قریب ۴۰۰ سال پیش سواحل جنوب ایران را پس از ۱۱۷ سال حضور و اشغال ترک کردند. برخی ۲۱ و برخی ۳۰ آوریل آورده‌اند، اما روند ۹ روزه درست‌تر است.
به گزارش عصر ایران، شاه عباس در عهد صفویه و در سال ۱۶۲۱ هرمز را از چنگ پرتغالی‌ها درآورد و سال پس از آن در آوریل ۱۶۲۲ و در پی رشادت‌های لشکریان ایران به فرماندهی «امامقلی‌خان» خلیج پارس را ترک کردند.
شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در سال‌های اخیر بر پایۀ همین تاریخچه دهم اردیبهشت را به‌عنوان روز ملی خلیج‌فارس نام‌گذاری کرده است.
بر اساس نوشته‌های مورخان یونانی (هرودوت، گزنفون و استرابن) یونانیان نخستین مردمانی بودند که به این دریا «پارس» یا «پارسه» گفتند.
با این حال این اقدام شورای عالی انقلاب فرهنگی در پی آن انجام شد که جنجال بر سر نام خلیج‌فارس در سال‌های اخیر به دلایل سیاسی شدت گرفته است.
اماراتی‌ها، کویتی‌ها و عربستانی‌ها از قافله‌سالاران این جریان هستند، آن‌ها به دلایل سیاسی برای مقابله با ایران و به رخ کشیدن اختلافاتشان بر سر جزایر سه‌گانه از نام جعلی خلیج (عربی) استفاده می‌کنند.
پس از ملی شدن نفت ایران و خلع ید از شرکت‌های انگلیسی و قطع روابط ایران و انگلیس ابتدا نماینده سیاسی انگلیسی مقیم بحرین از سال 1329 (1950 م. ) عبارت ساحل عربی را برای منطقه‌جغرافیایی بخش جنوبی خلیج‌فارس که متعلق به عرب‌های تحت‌الحمایه انگلیس بود مرسوم ساخت و سپس به مرور کلمه خلیج‌عربی را جایگزین آن ساخت و سپس این نام را به کل خلیج پارس تعمیم داد.
این در حالی است که تا اوایل دهه 1960 درباره نام خلیج پارس هیچگونه بحث و جدلی در میان نبوده است و در تمام منابع اروپایی، آسیایی و آمریکایی، دانشنامه‌ها و نقشه‌های جغرافیایی این کشورها خلیج پارس به همین نام یاد شده است.
اصطلاح «خلیج عربی» برای نخستین بار در دوره تحت سرپرستی شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس توسط کارگزاران انگلیس و به‌طور ویژه از طرف یکی از نمایندگان سیاسی انگلیسی مقیم در خلیج پارس به‌نام رودریک اوون در کتابی به‌نام حباب‌های طلایی درباره خلیج عربی در سال 1958 نوشت «من در تمام کتب و نقشه‌های جغرافیایی نامی غیر از خلیج پارس ندیده بودم ولی در چند سال اقامت در سواحل خلیج پارس (بحرین) متوجه شدم که ساکنان ساحل عرب هستند، بنابراین ادب حکم می‌کند که این خلیج را عربی بنامیم.
تنش‌ها در خلیج پارس
همانطور که گفته شد خلیج‌پارس به لحاظ موقعیت استراتژیک و منابع طبیعی سرشار آن، از دوران گذشته تا به امروز مورد توجه دولت‌ها و ملت‌ها بوده و بسیاری از سلاطین و پادشاهان از همان زمان‌های کهن به موقعیت اقتصادی آن نظر داشته‌اند.
به گزارش مرکز مطالعات خلیج پارس، در طول تاریخ ایران نیز استعمارگرانی سودجو دیده می‌شوند که برای به‌دست آوردن موقعیت در خلیج پارس، همواره در کشمکش بودند. در دوره قاجار بیش از هر زمان دیگر خلیج پارس مورد تاخت‌وتاز کشورهای استعماری قرار گرفت؛ به‌ویژه استعمار انگلستان که خود را فرمانروای خلیج پارس می‌دانست و بی‌تدبیری شاهان قاجار میدان را برای حضور نامشروع انگلیس، فرانسه و روسیه هموار ساخت.
حضور بیگانگان در ایران و کسب منافع تا پایان جنگ جهانی دوم ادامه داشت تا اینکه بار دیگر ایران پهلوی با پشتوانه آمریکا بر خلیج‌فارس چیره شد و با تقویت نیروی دریایی خود، اداره خلیج‌فارس را به‌دست گرفت. در سال‌های گذشته همواره ایالات متحده آمریکا با حضور خود در منطقه و خلیج‌فارس تلاش در دخالت در امور داخلی کشورهای این حوزه را داشته است و با دخالت در امور داخلی کشور‌های این حوزه موجب ایجاد تنش و درگیری‌های سیاسی و نظامی شده است.
۲۷ فروردین (۵ آوریل ۲۰۲۰) سازمان سنتکام (فرماندهی نیروهای ایالات متحده آمریکا در منطقه) در بیانیه‌ای ادعا کرد که 11 شناور ایرانی برای شناورهای آمریکایی ایجاد مزاحمت کرده‌اند.
سنتکام در بیانیه خود ادعا کرده بود، کشتی‌های آمریکایی که در حال عملیات مشترک با بالگردهای آپاچی در آب‌های بین‌المللی خلیج پارس بوده‌اند که مورد آزار قایق‌های ایرانی قرار گرفتند.
به گزارش روابط عمومی سپاه، نیروی دریایی سپاه در پی بیانیه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در منطقه و متعاقباً ادعاهای مقامات این کشور درباره ایجاد مزاحمت ۱۱ قایق سپاه برای ناوهای آمریکایی در شمال خلیج‌فارس اطلاعیه‌ای منتشر کرد.
در این اطلاعیه با هالیوودی خواندن روایت تروریست‌های آمریکایی تأکید کرد به آمریکایی‌ها توصیه می‌کنیم مقررات بین‌المللی و پروتکل‌های دریانوردی را در خلیج‌فارس و دریای عمان تمکین و از هرگونه ماجراجویی و روایت‌های جعلی پرهیز کنند. به گزارش فارس، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در واکنش به ادعای آزار کشتی‌های آمریکایی توسط ایران در توییتی نوشت: «به نیروی دریایی ایالات متحده دستور داده‌ام به سمت هر قایق ‌(های) ایرانی که قصد مزاحمت برای کشتی‌های ما را در دریا دارند، شلیک و آنها را ساقط کنند. این توییت ضد ایرانی با واکنش فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مواجه شد و وی چهارم اردیبهشت لفاظی رئیس‌جمهور آمریکا را جواب داد.
حسین سلامی با یادآوری این نکته که آمریکایی‌ها رفتارهای ما را در گذشته تجربه کرده‌اند و آن عبرت‌ها کافی است تا این حقایق را دریافت کنند، گفت: ما نیز به واحدهای نظامی خودمان در دریا دستور دادیم که اگر شناور یا واحد جنگی از نیروهای دریایی ارتش آمریکا بخواهد امنیت کشتی‌های غیرجنگی و یا شناورهای رزمی ما را مورد مخاطره قرار دهد، آن شناور و یا واحد نظامی را مورد هدف قرار بدهند.
به گزارش ایسنا، معاون وزیر امور خارجه روسیه ۶ اردیبهشت پس از توییت دونالد ترامپ و فرمانده کل سپاه درباره فعالیت قایق‌های سپاه گفت: روسیه درباره تهدیدهای آمریکا علیه ایران در بحبوحه تنش‌های خلیج پارس نگران است و از هر دو طرف می‌خواهد که خویشتن‌داری کنند.
سرگئی ریابکوف همچنین در این راستا بیان کرد که آمریکا به شیوه خود و با تهدید ایران به حمله در خلیج پارس، حقش برای دفاع از خود را تفسیر می‌کند.
آیا آمریکایی‌ها در حال برنامه‌ریزی برای درگیری نظامی با ایران هستند؟
عضو ارشد گروه بین‌المللی بحران (International Crisis Group) روزگذشته در گفت‌وگو با ایرنا درباره تنش اخیر نظامی نیروی دریایی بین ایران و آمریکا در خلیج پارس و دلایل آن گفت: تلاش‌های دولت ترامپ برای بازگرداندن محدودیت‌های تسلیحاتی ایران تفسیر فرامتنی از برجام است، آنها قصد دارند از حقی که انصراف داده‌اند برای بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل استفاده کنند.
علی واعظ ادامه داد: مانور دریایی آمریکا ویژگی‌های خاصی داشت؛ برای نخستین بار پس از عملیات ۱۳۶۷ که درگیری نظامی مستقیم بین ایران و آمریکا در خلیج پارس پیش آمد، نیروهای وابسته به نیروی دریایی، ارتش و نیروی هوایی با هم یک مانور مشترک برگزار کردند که به‌طور ویژه به‌نظر می‌آمد برای مقابله با قایق‌های تندروی سپاه پاسداران طراحی شده بود.
وی افزود: از همین رو می‌شد آن را یک اقدام تحریک‌آمیز تلقی کرد و به‌نظر می‌آید اقدام قایق‎های سپاه هم واکنشی به این مانور بود که به تهدید آمریکا به منهدم کردن این قایق‌ها و پاسخ متقابل ایران منجر شد.
تحلیلگر مسائل ایران و آمریکا با بیان اینکه این بخشی از بازدارندگی است که آمریکا به‌دنبال ایجاد آن است، گفت: به این قصد که جلوی هرگونه اقدام تلافی‌جویانه توسط ایران را در مقابله با سیاست فشار حداکثری آمریکا بگیرد. هم ترور سردار سلیمانی و هم اقداماتی از قبیل این مانور دریایی، برای اینکه به قول مقامات دولت ترامپ بازدارندگی آمریکا را در منطقه احیا کنند، طراحی شدند.
واعظ یادآور شد: زمانی که در عراق حملات راکتی انجام می‌شود که به گروه‌های نزدیک به ایران منصوب می‌کنند یا اینکه در خلیج‌فارس قایق‌های سپاه با نیروهای آمریکایی دچار اصطکاک می‌شوند، این مفهوم بازدارندگی تضعیف می‌شود و دولت ترامپ در داخل از طرف نیروهای تندرو مورد انتقاد قرار می‌گیرد که در مقابل ایران با ضعف عمل می‌کند.
وی افزود: حتی منتقدان ترامپ خواهند گفت که او شرایطی را به وجود آورده است که ایران که پیشتر در پایبندی کامل به تعهدات هسته‌ای بود و از اقدامات تحریک‌آمیز در منطقه اجتناب می‌کرد، امروز به‌دلیل سیاست ترامپ، در شرایطی قرار گرفته است که به این اقدامات دست می‌زند، بنابراین فشار داخلی به روی دولت ترامپ افزایش می‌یابد تا همچنان از این نردبان تقابلی بالا برود و سطح تنش‌ها را افزایش دهد.
این کارشناس گروه بین‌المللی بحران ادامه داد: خطر این است که این موضوع از دست خارج شود و در نهایت دو طرف بر خلاف میل باطنی که به نظر می‌آید بر اجتناب از جنگ قرار دارد، به سمتی پیش بروند که خواسته یا ناخواسته وارد یک درگیری نظامی شوند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس