پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

پارلمان ایران در گذر زمان(3)

طبق قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، قوه مقننه شامل 2 ركن مهم يعني مجلس شوراي اسلامي و شوراي نگهبان است. عمده وظايف مجلس شوراي اسلامي در 2 بُعد قانون‌گذاري و نظارت خلاصه مي‌شود. در بخش قانون‌گذاري علاوه بر وضع و تصويب قانون، تفسير قوانين عادي نيز برعهده نمايندگان مجلس شوراي اسلامي است و نظارت نمايندگان نيز به 2 شكل استطلاعي و استصوابي انجام مي‌شود.
شوراي نگهبان نيز كه متشكل از 12 نفر (6 فقيه منتخب رهبري نظام و 6 حقوق‌دان منتخب مجلس شوراي اسلامي) است، وظايف مهمي از جمله نظارت بر مصوبات مجلس شوراي اسلامي و تطبيق آنها با احكام و قوانين اسلامي و قانون اساسي، تفسير قانون اساسي و نظارت بر انتخابات را برعهده دارد.
مجلس در نظام جمهوري اسلامي ‌داراي وظايف عمده‌اي است كه در 2 بخش قانون‌گذاري و نظارت خلاصه مي‌شود. مجلس شوراي اسلامي ‌از نمايندگان ملت كه به‌طور مستقيم و با رأي مخفي انتخاب مي‌شوند، تشكيل مي‌گردد (اصل 62 قانون اساسي).
نخستين دوره انتخابات مجلس شوراي اسلامي‌ در تاريخ 24 اسفند 1358 برگزار شد. در اين انتخابات از تعداد 20857391 نفر واجد شرايط 10875969 نفر يعني 14/52 درصد شركت كردند و از بين 3694 داوطلب در 193 حوزه انتخابيه 270 نفر را راهي مجلس كردند. ميزان مشاركت مردم در دوره‌هاي پنجم و ششم در مقايسه با ساير دوره‌ها در سطح بالايي بود.
دوره های مختلف
مجلس شورای اسلامی
مجلس اول
به گزارش همدان پیام: شروع به كار مجلس اول در تاريخ 7/3/1359 بود و نخستین جلسه مجلس، در ساختمان قدیمی مجلس واقع در خیابان امام خمینی (ره) تشکیل شد. رهبر كبير انقلاب اسلامي در پیامی به نمایندگان، تقارن گشایش مجلس با 13 رجب را به فال نیک گرفتند و از نمایندگان خواستند سیاست «نه شرقی و نه غربی» را پیش گیرند.   کاندیداهای مجلس اول که در آن مقطع مجلس شورای ملی نام داشت، طیف متنوعی را در برمی‌گرفتند؛ جامعه روحانیت مبارز، حزب جمهوری اسلامی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، نهضت آزادی، جبهه ملی، مجاهدین خلق و جنبش مسلمانان مبارز، لیستی از کاندیداهای مورد نظر خود را ارائه دادند.
ترکیب مجلس اول، ترکیب متنوعی از فعالان و زندانیان سیاسی پیش از انقلاب بود؛ تعداد زیادی از نمایندگان این دوره، بعدها به چهره‌های تاثیرگذار نظام تبدیل شدند. از این‌رو می‌توان مجلس اول را متنوع‌ترین و سیاسی‌ترین مجلس در طول حیات جمهوری ‌اسلامی تا به امروز خواند.
اکبر هاشمی بهرمانی (‌رفسنجانی) رئیس اولین دوره مجلس شد و سیداکبر پرورش، سیدمحمد موسوی‌خوئینی‌ها، حبیب‌ا... عسگراولادی، محمد یزدی و سیدمحمد حسینی‌خامنه‌ای سایر اعضای هیأت رئیسه بودند.
29 تن از نمایندگان این دوره در حادثه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی توسط منافقین در تیرماه سال 1360 به شهادت رسیده و تعدادی دیگر نيز در جبهه‌های نبرد به شهادت رسیدند.
مجلس دوم
   در زمان برگزاری انتخابات مجلس دوم (26 فروردین 1363) کشور در شرایط جنگی بود. با این حال انتخابات در شهرهای جنگ‌زده و مناطق جنگی نيز برگزار شد. در این دوره که از 7 خرداد 63 آغاز شد، 270 نماینده به مجلس راه پیدا کردند.
در دوره دوم مجلس، با اضافه‌شدن قید التزام به اسلام و التزام عملی به ولایت فقیه، کاندیداهای تعدادی از جریان‌های سیاسی از روند انتخابات کنار گذاشته شدند. نهضت آزادی، حزب توده و سازمان مجاهدین خلق از جمله جریان‌هایی بودند که با وجود داشتن نمایندگانی در مجلس اول، از حضور در مجلس دوم بازماندند.
ریاست مجلس دوم نيز برعهده هاشمي‌رفسنجاني بود و محمد یزدی، مهدی کروبی و محمدمهدی ربانی‌املشی نواب رئیس بودند.
مجلس سوم
   انتخابات این دوره از مجلس در روز ۱۹ فروردین ۱۳۶۷ برگزار شد و در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۶۷ اولین جلسه مجلس تشکیل گرديد.
مدتی پیش از برگزاری انتخابات، حزب جمهوری اسلامی منحل و مجمع روحانیون مبارز از جامعه روحانیت مبارز منفک شده بود. بیشتر منتخبان از تهران و شهرستان‌ها از لیست‌های ارائه شده توسط مجمع روحانیون مبارز، دفتر تحکیم وحدت، انجمن اسلامی معلمان ایران، انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها و خانه کارگر بودند.
رياست مجلس سوم تا سال 1368 برعهده هاشمي ‌رفسنجاني بود و پس از آن و به دنبال انتخاب هاشمي رفسنجاني به عنوان رئيس جمهور كشورمان، مهدي كروبي جایگزین وی شد. حسین هاشمیان و اسدا... بیات نيز نواب رئیس بودند.   در این دوره بود که پس از بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی، نام مجلس شورای ملی رسماً به مجلس شورای اسلامی تغییر کرد.
مجلس چهارم
   مجلس چهارم در شرایطی آغاز به کار کرد که جنگ تحمیلی تمام شده بود و دولت سازندگی عهده‌دار اداره کشور برای جبران خرابی‌ها و اقتصاد نابسامان بعد از جنگ بود.
اکثریت مجلس چهارم با جریان معروف به راست (سنتی) مرتبط با جامعه روحانیت مبارز بود که با شعار اطاعت از رهبری و حمایت از هاشمی به مجلس راه پیدا کرده بودند، اقلیت مجلس چهارم هم منسوب به جناح چپ بود.
رياست اين دوره از مجلس شوراي اسلامي كه 7 خرداد‌ماه1371 شروع به كار كرد، برعهده علی‌اکبر ناطق‌نوری بود و حسن روحانی، سیداکبر پرورش، محمدعلی موحدی‌کرمانی و حسین هاشمیان سایر اعضای هیأت رئیسه را تشکیل می‌دادند.
مجلس پنجم
   انتخابات مجلس پنجم در 18 اسفند 74 برگزار شد. در این دوره، 4 طیف سیاسی ائتلاف خط امام (ره)، جامعه روحانیت مبارز، کارگزاران سازندگی و جمعیت دفاع از ارزش‌های انقلاب اسلامی وارد رقابت‌های انتخاباتی شدند.
رياست مجلس پنجم که 7 خرداد 1375 افتتاح شد، برعهده علي‌اكبر ناطق‌نوری بود و حسن روحانی و محمدعلی موحدی‌کرمانی هم نواب رئیس بودند.
مجلس ششم
   انتخابات مجلس ششم 30 بهمن 1378 برگزار شد. در این دوره تعداد زیادی از اصلاح‌طلبان به مجلس راه پیدا کردند و اصول‌گرایان اقلیت مجلس ششم را تشکیل دادند.
   اين دوره از مجلس شوراي اسلامي با افزايش تعداد نمايندگان از 270 نفر به 290 نفر در 7 خرداد‌ماه 1379 گشايش يافت.
   مهدی کروبی رئیس مجلس ششم شد و بهزاد نبوی و محمدرضا خاتمی نواب رئیس و همچنین ناصر خالقی، شهربانو امانی، سهیلا جلودارزاده، علی شکوری‌راد، اسماعیل جبارزاده، محمد قمی، محمد نعیمی‌پور و محمدرضا تابش سایر اعضای هیأت رئیسه بودند.
مجلس هفتم
   انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی، اول اسفندماه ۱۳۸۲ برگزار شد و ۷ خرداد ۱۳۸۳، اولین جلسه مجلس هفتم تشکیل شد. غلامعلی حدادعادل ریاست این دوره از مجلس را برعهده گرفت و محمدرضا باهنر و محمدحسن ابوترابی‌فرد نواب رئیس شدند.
سیداحمدموسوی، حمیدرضا حاجی‌بابایی (نماينده‌همدان)، علیرضا زاکانی، حسین سبحانی‌نیا، موسی قربانی و جهانبخش محبی‌نیا هم جزو هیأت رئیسه بودند.
   در مجلس هفتم، ساختمان جدید مجلس در بهارستان افتتاح شد و مجلسی‌ها در 26 آبان 83 به ساختمان جدید نقل مکان کردند.
مجلس هشتم
   انتخابات این دوره از مجلس شورای اسلامی، ۲۴ اسفند سال ۱۳۸۶ برگزار شد و نمایندگان، نخستین جلسه خود را روز هفتم خرداد 1387 تشکیل دادند.
   مجلس هشتم هم در ادامه مجلس هفتم، اصول‌گرا باقی ماند، با این تفاوت که این‌بار علی لاریجانی به جای حدادعادل بر صندلی ریاست مجلس تکیه زد. در مجلس هشتم بود که برای نخستین بار طرح سؤال از رئیس‌جمهور مطرح و اجرا شد.
مجلس نهم
   انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی 12 اسفند ۱۳۹۰ برگزار شد و نخستین جلسه مجلس نهم ۷ خرداد ۱۳۹۱ تشکیل گرديد. رياست مجلس نهم نيز به لاريجاني سپرده شد تا وي براي دومين بار رئيس مجلس شوراي اسلامي ‌شود.
مجلس دهم
انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی 7 اسفند 1394 برگزار شد و نخستین جلسه این دوره از مجلس 8 خرداد 1395 تشکیل گرديد. رياست مجلس دهم نيز به لاريجاني سپرده شد تا وي براي سومين بار رئيس مجلس شوراي اسلامي ‌شود.
رؤساي مجلس شوراي اسلامي
‌در 10 دوره گذشته
   طبق آئين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي، جلسات مجلس ابتدا توسط هيأت رئيسه سني و سپس موقت اداره مي‌شود و در نهايت هیأت رئیسه دائم از سوی نمایندگانی که اعتبارنامه‌شان تصویب شده‌است، براي يك سال انتخاب می‌شود. از این‌رو هر دوره از مجلس شوراي اسلامي ‌یک انتخابات هیأت رئیسه موقت و 4 انتخابات هیأت رئیسه دائم دارد.
    در طول 10 دوره مجلس شوراي اسلامي 5 ‌نفر (هاشمي‌رفسنجاني، كروبي، ناطق‌نوري، حداد‌عادل و لاريجاني) به رياست مجلس رسيده‌اند. مقایسه آرای اين 5 نفر نشان مي‌دهد كه آراي علی لاریجانی نسبت به رؤسای پیشین خانه ملت بيشتر بوده‌است.(جدول شماره 28)
در مجلس اول كه یدا... سحابی رئيس سني بود، پس از برگزاري انتخابات هیأت رئیسه دائم، اکبر هاشمی رفسنجانی با 146 رأی به رياست اين دوره از مجلس شوراي اسلامي ‌رسيد. در دوره دوم نيز كه سعید امانی‌همدانی رئيس سني بود، هاشمی‌رفسنجانی تنها کاندیدای ریاست بود و از 205 رأی مأخوذه، 196 رأی موافق را کسب کرد و بار ديگر رئيس مجلس شد. در دوره سوم محمدحسین چهره‌گانی رياست سني را برعهده داشت و اکبر هاشمی رفسنجانی با 181 رأی به رياست اين دوره از مجلس رسيد و بعد از يك سال كه ‌به‌عنوان رئيس‌جمهور انتخاب گرديد، رياست مجلس به مهدي كروبي رسيد. رياست سني مجلس چهارم برعهده محمدباقر مهدوی بود و علی‌اکبر ناطق‌نوری تنها کاندیدای ریاست اين دوره از مجلس با 203 رأی عهدار اين مسئوليت شد. در دوره پنجم نيز كه محمود نوری‌زاده رياست سني آن را برعهده داشت، علی‌اکبر ناطق‌نوری با 132 رأی به رياست مجلس رسيد. رئيس سني مجلس ششم محمدعلی شیخ بود و مهدی کروبی كه در دوره سوم نيز به رياست مجلس رسيده بود، اين بار با 186 رأی عهده‌دار اين مسئوليت شد. محمدعلی شیخ در مجلس هفتم نيز عهده‌دار رياست سني بود و غلامعلی حدادعادل با 196 رأی به عنوان رئيس مجلس انتخاب شد. در مجلس هشتم محمدتقی رهبر رئيس سني بود و علی لاریجانی به عنوان تنها نامزد ریاست از 263 رأی مأخوذه، 232 رأی را کسب کرد و رئيس مجلس شد. لاريجاني در دوره نهم نيز كه رياست سني آن برعهده علیرضا مرندی بود، با 173 رأی رياست مجلس را برعهده گرفت. در دوره دهم عبدالرضا هاشم‌زایی رئيس سني بود و علی لاریجانی با 237 رأی برای سومین بار رئیس مجلس شورای اسلامی شد. (آراي مأخوذه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه در سال اول مجلس است)

منبع: «کرسی های مادستان در بهارستان»

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس