پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

در نشست دانشگاهیان مطرح شد

رسیدن به تمدن اسلامی تلاش‌ می‌خواهد

نویسنده : غزل اسلامی

گام دوم انقلاب با نگاه ویژه مقام معظم رهبری و صدور یک بیانیه کار خودش را آغاز کرد. این بیانیه را رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی صادر کردند؛ بیانیه‌ای که در آن برای استمرار راه انقلاب اسلامی به تبیین دستاورد‌های چهل سال گذشته پرداخته شد و در آن با هدف «جهاد بزرگ برای ساختن ایران اسلامی بزرگ» توصیه‌هایی ارائه شد. در این بیانیه رهبر انقلاب، ملت ایران به ویژه جوانان را مورد خطاب قرار دادند و به توضیح و روشن کردن مسأله برداشتن «گام دوم» به سوی آرمان‌های انقلاب اسلامی پرداختند.

بیانیه گام دوم انقلاب به صورت کلی در 7فصل تنظیم شده است که به‌صورت مشخص شامل بخش‌هایی، چون ثبات و امنیت و حفظ تمامیت ارضی ایران، موتور پیشران کشور در عرصه علم و فناوری و ایجاد زیرساخت‌های حیاتی و اقتصادی و عمرانی، به اوج رسانیدن مشارکت مردمی و مسابقه خدمت‌رسانی، ارتقاء شگفت‌آور بینش سیاسی آحاد مردم سنگین‌کردن کفه عدالت در تقسیم امکانات عمومی کشور، افزایش چشمگیر معنویت و اخلاق در فضای عمومی جامعه و ایستادگی روزافزون در برابر قلدران و زورگویان و مستکبران جهان می‌شود.

رهبر انقلاب در بیانیه گام دوم توصیه‌هایی را خطاب به ملت ایران و به ویژه جوانان مطرح کردند که حول محور موضوعاتی، چون علم و پژوهش، معنویت و اخلاق، اقتصاد، عدالت و مبارزه با فساد، استقلال و آزادی، عزت ملی روابط خارجی و مرزبندی با دشمن و سبک زندگی مطرح شد.

از زمان انتشار بیانیه توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی تاکنون 4سال و نیم می‌گذرد، همدان‌پیام در نشستی با عنوان «گام دوم، راه طی‌شده» توسعه علم و دانشگاه را براساس اهداف تعیین‌شده در گام دوم، با حضور 3نفر از اساتید دانشگاه بوعلی‌سینا بررسی کرده است.

در این نشست دکتر وحید پاشائی عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا و استادیار معارف اسلامی با تعدادی پرسش از دیگر مهمانان، همدان‌پیام را یاری کرد.

پاشائی: اگر بخواهیم در حوزه دانش و نقش نهاد دانشگاه در اجرایی‌کردن محورهای اصلی بیانیه گام دوم تلاش کنیم، نقش دانشگاه و اندیشمندان و فعالان در دانشگاه در اجرایی‌کردن مفاد این بیانیه چیست؟

عروتی‌موفق: یکی از مباحث مهم گام دوم مربوط به علم و پژوهش است و یکی از نخستین نهادهایی که در حوزه علم و پژوهش انتظار می‌رود دین خود به جامعه را ادا کند دانشگاه‌ها و مراکز عالی هستند.

در دنیا دانشگاه‌ها دوره‌های مختلفی را پشت سرگذاشته‌اند. یک زمان آنها آموزش‌محور بودند، در نسل دوم ب دانشگاه‌های پژوهش‌محور مواجه شدیم. نسل سوم، دانشگاه‌های کارآفرین در دنیا هستند و نسل چهارم هم دانشگاه در خدمت جامعه است و طبیعتاً خدمتی که دانشگاه‌ها می‌توانند داشته باشند در ابعاد و زوایای مختلف است که یک بعد آن الگویی است که باید به عنوان نهاد مرجع بتواند مرجعیت خود را به‌دست بیاورد و آن را حفظ کند.

در طول سالیان گذشته شاید مرجعیت علمی دانشگاه به مخاطره افتاد اما باید مرجعیت و الگو بودن به دانشگاه برگردد. یکی از فضاهایی که دانشگاه می‌تواند مرجعیت خود را به دست آورده و هم آن را حفظ کند در حوزه علم و پژوهش است که باید بتواند به خدمت جامعه بگیرد.

تاکنون حدود 14میلیون تحصیلکرده دانشگاهی تحویل جامعه داده‌ایم. وجود خیل عظیم دانش‌آموخته دانشگاهی می‌توانند تحول‌آفرین باشند. اگر نسبت 14میلیون را نسبت به حدود 80میلیون جمعیت کشور درنظر بگیریم عدد قابل توجهی است، که اگر اینها بتوانند جایگاه مناسب خود را در جایگاه مدیریتی کشور به‌دست بیاورند تحول عظیمی ایجاد می‌کنند. در این صورت جایگاه‌ها و پست‌های مدیریتی بجای اداره سنتی، علم‌محور اداره می‌شوند.

از طرف دیگر، موضوع تولید علم مطرح است. یکی از اتفاقات خوبی که در گام نخست انقلاب صورت گرفته ایجاد تعداد زیادی دانشگاه در استان‌ها و شهرستان‌هاست و هیچ استانی بدون دانشگاه وجود ندارد. هیچ‌کدام از شهرستان‌های همدان هم بدون دانشگاه نیستند و اغلب استان‌ها هم شرایط همدان را دارند.

حالا در گام دوم باید به دنبال غنابخشی به این دانشگاه‌ها باشیم. به نظر می‌رسد شورای‌عالی فرهنگ و همچنین سایر مجموعه‌ها ذیربط از نظر کیفی برنامه زیادی دارند و روی کیفی‌سازی دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی کار می‌کنند. ما هرچه در مسیر کیفی‌سازی دانشگاه پیش برویم رشد علم و دانش بیشتر و بهتر خواهدشد.

براساس بررسی‌های بین‌المللی و همچنین داخلی، دانشگاهای ایران از وضعیت بسیار خوبی برخوردار هستند. مقام معظم رهبری هم در بیانیه گام دوم موضوعی را که مطرح فرموده‌اند این است که دانشگاه باید در پژوهش و توسعه علم بتواند بیش از گذشته نقش ایفا کند. البته ایشان باور دارند که وجود هزاران دانشگاه و طرح زیرساختی که در کشور وجود دارد برآمده از نگاه پژوهشی است.

چون در سالیان گذشته توجه خوبی به پژوهش شده رشد پژوهش باعث شده شرکت‌های دانش‌بنیان رونق بیشتری پیدا کنند و بسیاری از آنها که در داخل فعالیت می‌کردند در حال حاضر در بیرون فعالیت می‌کنند. در سفر اخیر رئیس جمهوری به ونزوئلا یکی از جلساتی که برای ایشان درنظر گرفته بودند جلسه با شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی فعال در آن کشور بود و این یعنی شرکت‌های دانش‌بنیان که برآمده از پژوهش‌‌ها و دانشگاه‌هاست توانسته‌اند حتی از مرزهای ایران هم فراتر بروند و شعباتی در کشورهای دیگر داشته باشند.

پاشائی: در گا‌م‌های 7گانه این بیانیه موضوعی تحت عنوان عزت و روابط خارجی و نوع رابطه‌ای که با دشمن و دوستان بین‌المللی داریم، مطرح شده است. دانشگاه‌ها چقدر می‌توانند به عزتمندی و روابط خارجی مورد تأکید مقام معظم رهبری در گام دوم مؤثر و نقش‌آفرین باشند.

رحیمی‌روشن: پس از انتشار بیانیه گام دوم برخی‌ها می‌پرسیدند گام نخست چه بوده؟ گام نخست بیانیه نداشت، همان راه طی شده 40ساله شکل بیانیه نخست را به خود گرفت.

گام نخست به ثبات و سلسله موفقیت‌هایی رسید که باعث شد گام دوم مطرح شود. یعنی گام دوم به سلسه‌موفقیت‌هائی دست یافته و به درجه‌ای از تثبیت رسیده است؛ هم نظام‌سازی و هم دولت‌سازی شده و صدای نظام را در دنیا شنیده‌اند و هم دشمنان، جمهوری اسلامی ایران را پذیرفته‌اند. انقلاب اسلامی در جنگ تحمیلی 8ساله خود را به تمام دنیا ثابت کرد.

یکی از اصول انقلاب که در گام دوم هم مطرح شد عزت ملی در روابط خارجی است که با عنوان «عزت، حکمت، مصلحت» مطرح شده است. در روابط خارجی به صورت مطلق غیرمنعطف نیستیم و در واقع در برابر مصلحت انعطاف داریم. مصلحت مخالف اصول نیست در واقع همان چیزیست که از آن به‌عنوان گردش قهرمانانه هم یاد می‌شود. تجربه تاریخی نشان می‌دهد در برخی موارد نداشتن انعطاف در مواقعی باعث شکست می‌شود؛ نمونه‌ای از آن انقلاب مصر است که حزب اخوان‌المسلمین وقتی مخالفان خود را مقابل خود دیدند باید عقب‌نشینی می‌کردند تا قلع و قمع نشوند اما این کار را نکردند. ولی انقلاب اسلامی این طور عمل نکرده است.

از طرفی می‌گویند انقلاب اسلامی ایران بسیار ایدئولوژیک است که اتفاقاً درست می‌گویند، از طرفی دیگر هم می‌گویند انقلاب اسلامی بسیار مصلحت‌گرا و واقع‌بین است، یعنی کاری نکرده که بعدش نتواند از موضع خودش عقب‌نشینی کند.

این جهان مدرن امروز محصول دانش است و بستر دانش هم دانشگاه‌ها هستند؛ هر فرد تاریخ‌ساز و مؤثری که وجود دارد از دانشگاه‌ها بیرون آمده است. فرق جهان مدرن با سنتی در نحوه دانش‌آموختگی و تولید علم است. بنابراین دانشگاه تأثیر زیادی در عزت‌مندی روابط خارجی ما دارد. و البته اینجا مهم است که مبانی فکری دانشگاهی ما چیست و چه بوده است؟ دیدگاه‌های ما نسبت به گام نخست و دوم همه به مبانی فکری دانشگاه‌های ما برمی‌گردد. اهمیت دانشگاه در این بخش انکارناپذیر است.

اسلامی: پیشرفت‌های گام دوم در بخش تولید علم و دانش در دانشگاه‌ها را مطرح کردید، آیا این توسعه براساس آمارها و شاخص‌های مشخص مطرح می‌شوند و شاخص‌های مشخص برای اندازه‌گیری آن وجود دارد؟

عروتی‌موفق: بله طبیعتاً آمارها مخصوصاً در تولید مقالات در سطح استان و کشور موجود است. به‌عنوان مثال چند نفر از اساتید همدانی جزو یک درصد دانشمندان جهان هستند. یا تعدادی از مقالات همدانی‌ها جزو مقالات پراستنادند که آمار دقیق آنها در معاونت پژوهشی دانشگاه موجود است.

یا بعضی از دانشگاه‌های کشور جزو 1000 و یا حتی 500دانشگاه برتر دنیا محسوب می‌شوند که بر اساس ارزشیابی مجامع معتبر بین‌المللی مشخص می‌شوند. ما هم با استناد به این آمارها درباره پیشرفت علم صحبت می‌کنیم.

وزارت علوم در دوره قبل کار جدیدی را آغاز کرد تا مراکز آموزش عالی را بررسی کنند و اگر امکان داشته باشد تجمیع صورت بگیرد. به‌عنوان مثال دانشگاه نهاوند به پردیس اصلی دانشگاه بوعلی‌سینا ملحق شد و عنوان مرکز آموزش عالی گرفت. لذا براساس شاخص‌های مشخصی مانند تعداد دانشجو، تعداد اعضای هیأت علمی، کیفیت پژوهش‌هائی که دانشگاه ارائه می‌دهد، تعداد صندلی‌های پُر و خالی دانشگاه و ... شاخص‌هائی هستند که بررسی می‌شود و نتیجه بررسی‌ها به وزارتخانه ارجاع می‌شود و وزارتخانه می‌تواند برای دانشگاه تصمیم بگیرد.

در دانشگاه‌ها واحدی به نام مدیریت ارزیابی وجود دارد که تیم مشغول در آن به‌صورت میدانی از دانشگاه‌ها بازدید کرده و فرم‌های مخصوص ارزیابی‌ها را پر کرده و به مرکز می‌فرستند.

اسلامی: در بخش مدیریتی و تصمیم‌گیری استان صحبت در حد حرف درباره گام دوم به‌صورت گسترده انجام می‌شود، شما چه پیشنهادی دارید تا از حرف عبور کرده و وارد مباحث عملیاتی شویم؟

رحیمی‌روشن: شاکله گام دوم کمی کلی است و باید در سطح کشور آن را موردتوجه قرارداد. باید محورهای این بیانیه در غالب دستورالعمل‌هائی مطرح و سپس به‌ قانون تبدیل شود. اما این آسیب که گفتید علاوه بر بیانیه گام دوم در بسیاری موارد دیگر مانند شعار سال هم وجوددارد، که محدود به همدان نمی‌شود.

اما برای گام دوم سیاست‌های کلی نظام را داریم که رهبری با مشورت مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام و ابلاغ می‌کنند. این سیاست‌های کلی است که باید در مجلس شورای اسلامی تبدیل به قانون شوند؛ مانند سیاست‌های کلی انتخابات، کشاورزی، محیط زیست، علم و دانش و ... . طبق قانون اساسی، تنظیم و ارائه اینها وظیفه رهبری است.

حالا نهادهای قانونگذار محتوای سیاست‌های کلی را به قانون تبدیل می‌کنند یا خیر، جای پرسش است. ولی یک مقام مانند استاندار نمی‌تواند این سیاست‌ها را اجرائی کند بلکه بعد از تبدیل به قانون و سپس گنجاندن در برنامه‌های یک‌ساله و 5ساله و ... و تخصیص بودجه ، در استان‌ها
عملیاتی می‌شوند.

اسلامی: نخبگان و دانشگاهیان در تبدیل سیاست‌های کلی کشور به قانون چه تأثیری دارند؟

رحیمی‌روشن: قطعاً نخبگان در تبدیل مسأله به گفتمان عمومی نقش دارند. و مردم عادی هم نگاهشان به مراجع مختلف سیاسی و اقتصادی است که یکی از اینها قطعاً دانشگاه‌ها و نخبگان هستند. نخبه به معنی عام، یعنی هم نخبگان فکری هم نخبگان اقتصادی و ... . چون حرف این افراد خریدار دارد.
اسلامی: در همدان چقدر اجازه داده می‌شود که تضارب‌آرا به وجود بیاید؟

عروتی‌موفق: در طول سالیان نهادهای مرجع تغییر کرده‌اند و نگاه‌ها به سمت و سوئی دیگر است. به‌عنوان مثال همه می‌دانیم در حال حاضر الگوی جوانان در فضای مجازی چیست و چگونه آنها را به سمت و سوئی خاص سوق می‌دهند. این مسأله‌ای است که سال‌هاست با آن مواجه هستیم و باید جوانان را به نهادهائی که علمی هستند و دغدغه علم و دانش دارند سوق بدهیم. دانشگاه در حد وسع خودش در حال کار است چون جامعه هم باید بطلبد. به‌عنوان مثال دانشگاه تلاش می‌کند که به سمت کمک به صنعت برود اما این بخش دانشگاه را پس می‌زند و یا بخش مدیریتی دانشگاه را در تصمیم‌گیری‌ها نمی‌پذیرد.

در مباحث اجتماعی و فرهنگی هم همین‌طور است، باید یک تشنگی برای آنها ایجاد شود. مخصوصاً رسانه‌ها نقش مهمی در برقراری ارتباط بین نهاد جامعه با نهاد دانشگاه باید ایفا کنند.

البته در دانشگاه کرسی‌های آزاداندیشی با دانشجویان برگزار می‌کنیم اما چون در جامعه احساس نیاز نمی‌شود، محدود است و عموم در این جلسات شرکت نمی‌کنند.

در زمینه گام دوم، از سال 97به‌بعد جلسات متعددی در غالب سخنرانی، نشست و کرسی‌های آزاداندیشی در جهت گفتمان‌سازی برگزار می‌کنیم. اما واقعاً کافی نبوده است.

پاشائی: بحثی که در گام دوم وجود دارد فاصله بین بایدها و نبایدهاست، پیشنهاد مشخص شما برای کم‌کردن این فاصله و نزدیک‌کردن واقعیت‌های جامعه به بایدهائی که یک جامعه باید داشته باشد، چیست؟

رحیمی‌روشن: 2نوع باید داریم: دست یافتنی و دست نیافتنی؛ به تعبیری دیگر آرمان‌های دست‌یافتنی و آرمان‌‌های دست‌نیافتنی.

مواردی که در بیانیه گام دوم آمده دست‌یافتنی هستند به‌شرطی که ابزار و زیرساخت‌های آن آماده شود. اما یک بُعد آن برای رسیدن به هدف این است که باید برنا‌مه‌ریزی و ساختارسازی شود. بُعد دیگر آن تشویق اذهان مردم و آوردن آنها به این مسیر است. اگر ما فقط به این 2مورد بسنده می‌کردیم تا آنچه که آرزو داریم را با آنچه که در توان داریم را با هم منطبق کنیم هیچوقت موفق نمی‌شدیم.

اگر واقع‌گرایی ما فعالانه باشد و با این دیدگاه به‌دنبال هدف و آرزوئی که داریم، برویم قطعاً ساختارسازی و برنامه‌ریزی می‌کنیم و حتماً برایمان دست‌یافتنی می‌شود ولی اگر فی‌امان‌ا... رها کنیم دست‌یافتنی نخواهدبود. جهان را انسان‌و اراده‌ها می‌سازند. برای اینکه جهانی آباد و آزاد داشته‌باشیم نیاز به برنامه‌ریزی و امیددادن داریم.

زمان جنگ، بین مسئولان همدلی وجودداشت. امیدواریم مسئولان اشرافی نشوند و فقط مسئول بمانند. مسئول یعنی پاسخگو نه رئیس. رئیس باشند باید دستور بدهند. اگر مردم احساس کنند هیچی نیست اما مسئولان هم همانند آنها هیچی ندارند، کمتر درد می‌کشند.

عروتی‌موفق: بایدها، جهت‌گیری‌ها را مشخص می‌کنند، یعنی ما قله‌ای را درنظر گرفته‌ایم و با این بایدها سمت و سوی نظام و انقلاب را مشخص می‌کنیم. اما در این حرکت، طبیعتاً باید به امکانات هم توجه کنیم. داشتن امکانات هم درجه‌بندی دارد؛ وقتی نمی‌توانیم 100درصد آن را در دست داشته باشیم هدف را رها کنیم. چون از صفر تا 100 درجه‌های زیادی وجود دارد. ما می‌توانیم واقعیت‌هائی که مطلوبمان است را درجه‌بندی و رتبه‌بندی کنیم و برای آن زمان‌بندی تهیه کنیم تا گام به گام پیش برویم.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس