پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

خانه فرش راهکاری برای احیای قالیبافی در ملایر

قدیمی‌ترین قالی شناخته شده که از سیبری شوروی توسط یک هیأت باستان‌شناسی به دست آمده، قالی «پازیریک» است.
این قالی، رنگ آبی سیر دارد و مربوط به سده سوم قبل از میلاد یا ۳هزار سال پیش است. جالب اینجاست که نحوه بافت آن با تکنیک بافت امروزه تفاوت چندانی ندارد و نقش آن از نقوش هخامنشیان گرفته شده است. قالی قدیمی دیگری نیز در اطراف مغولستان به دست آمده است. این قالی به عنوان پوشش اسب به کار می‌رفته و مربوط به دوره هخامنشیان است. این 2 قالی هم اکنون در موزه «‌ارمیتاژ» روسیه نگهداری می‌شوند. در اواخر دوره تیموریان و اوایل سلسله صفوی هنر قالیبافی در ایران بسیار بارز و مشخص شد. در موزه فرش ایران نیز نمونه‌هایی از قالیبافی دوره قاجار با قدمتی نزدیک به ۲۰۰ سال وجود دارد.
برای بافت قالی از پشم بز به دلیل زبر بودن زیاد استفاده نمی‌کنند به همین علت از پشم گوسفند استفاده می‌شود. اساس کار قالیبافی گره‌هایی است که بر روی تار قالی زده می‌شود. جنس گره‌ها از پشم کرک یا ابریشم است که قبلاً به رنگ‌های دلخواه درآمده‌اند هر قدر تعداد این گره‌ها در سطح قالی بیشتر باشد، مرغوبیت و استحکام قالی زیادتر می‌شود. طریقه گره‌زنی در نقاط مختلف ایران متفاوت است.
محمد امینی یکی از فعالان هنر قالیبافی در ملایر است که بر چهره‌اش تار و پود ۳۶ ساله قالی نقش بسته. وی که تا دهه ۸۰ سفره بیش از هزار خانواده را همچون نقش‌های قالی اصیل ایرانی، رنگارنگ و پر رونق می‌کرده، امروز اما به دلیل غفلت بسیاری از مسئولان، این تعداد به ۲۰۰ نفر کاهش یافته است.
امینی در گفت‌وگو با ایسنا، فرش‌بافی را یکی از مشاغل هنری با ارزش و مهم در ایران می‌داند و می‌گوید: زمانی که از دکتر مصدق پرسیدند "اگر نتوانید نفت کشور را بفروشید، چه می‌کنید؟" ایشان پاسخ داد" فرش را جایگزین می‌کنیم."
به گفته وی در دهه ۷۰، یک‌سوم مردم ملایر از طریق قالیبافی امرارمعاش می‌کردند و از سه‌راه امیرکبیر تا میدان امام خمینی(ره)، حدود ۸۰ فرش فروشی و خامه فروشی ردیف بوده است. نقش‌های پیچ جوزان، لچک ترنج و چهارچنگ مانیزان که بر کالبد بی‌جان خانه‌ها روحی تازه می‌بخشید، برای سال‌های طولانی سرمایه اهالی خانه بود. 2 تخته فرش دستباف جزء جدایی‌ناپذیر جهیزیه هر زوج جوانی بود که بعدها می‌توانستند با فروش همین سرمایه، آلونکی برای خود دست و پا کنند.
به گفته امینی واگذار کردن کار به دست افراد غیرمتخصص و ناخبره سبب ضربات مهلک به جان نقش‌های اصیل فرش ایرانی شده است به طور مثال با سوق دادن قالیباف به بافتن تابلو فرش، امروز حدود ۲۰۰ هزار تابلو فرش در همدان و شهرهای اطراف داریم که هیچ خریداری ندارند.
راه‌اندازی خانه فرش
نیازمند حمایت است
امینی فرش ملایر، نهاوند و تویسرکان را از جمله پر فروش‌ترین فرش‌های کشور می‌داند که پایه ثابت نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران‌اند و می‌گوید: در صورتی که مسئولان استانی و شهرستانی از قالیبافان ملایر برای راه‌اندازی خانه فرش حمایت کنند می‌توان یک‌سوم مشکل بیکاری این شهر را حل کرد.
به گفته وی در صورت تأمین مکان و مجوزهای موردنیاز و نیز حمایت مسئولان شهرستانی و استانی، یک خانه فرش شامل تولید مواداولیه دست‌ریس و باکیفیت، رنگ‌رزی سنتی یا گیاهی، چله‌کشی، آموزش بافندگی و قالی‌شویی سنتی راه‌اندازی می‌شود که می‌تواند زمینه اشتغال ۱۰ هزار نفر را به صورت مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند.
شریفی یکی دیگر از فعالان حوزه فرش در شهرستان ملایر است که سابقه ۱۳ ساله قالیبافی در شهر کاشان را دارد. وی که در سال 1398 تصمیم می‌گیرد به جای راه‌اندازی کارگاه قالیبافی در کاشان، کارگاهش را در ملایر راه‌اندازی کند تا برای همشهریانش اشتغال ایجاد کند، پس از دوندگی‌های بسیار تصمیم می‌گیرد خانه‌اش را بفروشد و کارگاهش را راه‌اندازی کند. خانه‌ای که حالا قیمتش چندین برابر شده اما کارگاه به دلیل حمایت نکردن مسئولان و نیز شیوع بیماری کرونا، رونق چندانی ندارد.
شریفی که با هزینه فروش خانه‌اش، کارگاه خود را در مرکز فنی‌وحرفه‌ای خواهران ملایر راه‌اندازی کرده، در گفت‌وگو با ایسنا، می‌گوید: این کارگاه گنجایش ۳۰ دار قالی ۹ متری را دارد. من با ۱۰ دار قالی آغاز کردم و امید داشتم که با حمایت ارگان‌های ذی‌ربط و اخذ تسهیلات، کارگاه را گسترش دهم تا زمینه اشتغال افراد بیشتری فراهم شود اما متأسفانه به دلیل حمایت نشدن فعلاً با ایجاد اشتغال برای ۱۵ خانم به کار ادامه می‌دهیم.
در ادامه رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه فرش استان همدان با بیان اینکه تاریخچه قالیبافی در ملایر به دوره قاجار بازمی‌گردد، بیان می‌کند: چند سالی است که هرچه می‌گذرد به جای ارتقای جایگاه فرش، این جایگاه هر روز تنزل کرده و ضعیف‌تر می‌شود.
احمد ملکی در گفت‌وگو با ایسنا، می‌گوید: تا قبل از سال 1382که فرش زیرنظر وزارت جهادکشاورزی بود، با تولید مواداولیه با کیفیت، این مواد به صورت اقساطی در اختیار قالیبافان قرار می‌گرفت و قالی‌های بافته شده از قالیبافان خریداری می‌شد و به فروش می‌رسید، اما از سال 1382 که اتحادیه فرش به اداره بازرگانی و سپس به اداره صنعت، معدن و تجارت واگذار شد، تا همین لحظه به فراموشی سپرده شده است.

فعالیت ۱۸۰۰ قالیباف در ملایر
رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه فرش استان همدان با اشاره به اینکه از6 هزار قالیباف در شهرستان ملایر، هزارو۸۰۰ قالیباف که بیمه قالیبافی دارند، فعالند، بیان می‌کند: روزانه افراد بسیاری به دلیل مشکلات مالی و برای کسب درآمد به ما مراجعه می‌کنند تا دار قالی و مواد اولیه در اختیارشان قرار دهیم، اما متأسفانه هیچ کمکی از دست ما ساخته نیست چون هیچ سرمایه‌ای نداریم. این در حالی است که در صورت سرمایه‌گذاری و راه‌اندازی کارگاه قالیبافی، روزانه حدود ۱۰۰ قالیباف در ملایر می‌توانند مشغول به کار شوند.
به گفته ملکی افزایش چند برابری مواد اولیه قالیبافی یکی دیگر از مشکلات مهم فعالان این هنر است به طوری که مواداولیه از ۲۵ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم به ۹۰ هزار تومان افزایش یافته است. این در حالی است که به جای ارتقای کیفیت، این مواد با کیفیت بسیار پایین‌تری عرضه می‌شوند.
رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه فرش استان همدان یادآور می‌شود: همین هزار و۸۰۰ قالیباف به دلیل اینکه تحت پوشش بیمه هستند، مجبور به ادامه فعالیتند و این هنر صنعت را در ملایر با چنگ و دندان نگه داشته‌اند.
واگذاری صنعت فرش به جهادکشاورزی یا میراث فرهنگی؛ راه نجات این هنر اصیل ایرانی
ملکی خواستار تغییر جایگاه متولی این صنعت از اداره صمت به جهادکشاورزی یا سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری است تا شاید این هنر اصیل ایرانی به جایگاه ویژه خود بازگردد و با حمایت از قالیبافان و ارائه تسهیلات به آنان، دوباره رونق گیرد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس