پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

ملایر 110 هکتار بافت تاریخی دارد

ملایر- خبرنگار همدان‌پیام: ۱۱۰ هکتار بافت تاریخی در شهرستان ملایر وجود دارد که علاوه بر خودِ بافت، در محدوده بافت آثار ثبتی با ارزشی نظیر بازار سنتی، مسجد عاشورا، حمام بلور، مهمان‌پذیر کتابی و فردوسی و سرای فرهنگ نیز وجود دارد.

بافت‌های تاریخی شهرهای ما میراث گذشته ما هستند و وجود آنها تاریخ دور و دراز شهرستان و تمدن آنها را به اثبات می‌رساند. گاهی خاطرات برخی افراد کهنسال در همین بافت‌ها زنده می‌شود. اما با این وجود، هستند افرادی که با بافت‌های تاریخی شهرهایشان آشنایی ندارند و قدم‌زدن در گذرگاه‌های باریک این بافت‌ها را تجربه نکرده و گاهی هم وجود این بافت‌ها را معضل می‌پندارند. این دسته از افراد فکر می‌کنند در عصرخودرو، این محلاتِ تنگ و درهم‌تنیده با خانه‌هایی کم‌طبقه که حیاط‌شان فضای اصلی آنها را تشکیل می‌دهد، احتمالاً دیگر به درد زندگی امروزی نمی‌خورند.

شکل‌گیری تدریجی این خانه‌ها در هر شهری قصه خود را دارد؛ از آب‌گرفتن از قنات جاری که به چه زحمتی آب را از کیلومترها دورتر از شهر به آنجا می‌آورده، تا خاک خود خانه که با دقت صرف تهیه خشت‌های آن می‌شده، همه و همه به ارزش‌های انباشته‌شده در این بافت‌ها که هریک جواهراتی را از نظر معماری و روابط اجتماعی در خود نهان کرده‌اند، اشاره دارند.

به‌هرحال، اگرچه از دوره قاجار به قبل ما بافت‌های زنده مسکونی زیادی به یادگار نداریم، اما بناهای بزرگ عمومی مانند مساجد یا کاخ‌ها از دوران باستان و اسلامی هنوز پابرجا هستند که خود عمق و عظمت تمدن ایران‌زمین را نشان می‌دهند. اینکه هر شهری هسته اصلی تاریخی خود را حفظ کند، از آرزوهای دوستداران میراث است و لطف آن هم به تمامیت بافت تاریخی مدنظر است. می‌دانیم زمانی که خودرو به زندگی‌های ما وارد شد، خیابان‌هایی در وسط شهرهای قدیم کشیده شدند و انقطاعی در بافت‌های پیوسته شهرهایمان به وجود آوردند، اما اغلب بافت‌های تاریخی تا سال‌های ۱۳۳۰ یا ۳۵ که عکس‌های هوایی آنها موجود است، هنوز وجود داشتند و حتی تا اوایل انقلاب هم بسیاری‌شان محل سکونت بودند. اما باید گفت که متأسفانه سیاست‌های شهر و شهرداری نتوانستند از این میراث به‌جا‌مانده آن‌طور که باید و شاید حفاظت کنند. خود ساکنان هم به‌تدریج به این محلات دارای بافت قدیمی بی‌مهری کرده و خانه‌هایشان را ترک کردند.

حفاظت از خانه‌های تاریخی در بافت

اکنون بسیاری از فرهنگ‌دوستان به دنبال چاره‌جویی برای حفاظت از خانه‌هایی هستند که هنوز در قلب بافت‌های تاریخی شهرهای قدیم‌مان باقی مانده‌اند و به طور دائم در معرض بی‌مهری و تخریب قرار می‌گیرند. این خطر بیش از هرکس از جانب مسئولانی دامن زده می‌شود که هنوز اهمیت این بافت‌ها برای هویت شهرها و اقتصاد گردشگریمان را درک نکرده‌‌‌اند و تصور می‌کنند که اگر چند خانه تاریخی شاخص در بافت تاریخی حفظ شود و مابقی تخریب شوند، ایرادی ندارد و می‌شود شهر تروتمیزتری را با انبوه مکان‌های تجاری و خدماتی در مرکز شهرها به جای آنها ایجاد کرد؛ غافل از اینکه بسیاری از این‌گونه اقدامات در شهرهایی مانند مشهد، تبریز، اصفهان و شیراز با شکست مواجه شده و با وجود هزینه‌های گزاف توسط شهرداری‌ها، مردم شهر از این تغییرات نه راضی بوده‌اند و نه استقبال کرده‌اند و این میادین و مجموعه‌های تجاری همچنان سوت‌وکور مانده‌اند. البته متخصصان معمار و شهرساز هم در این روندها مسئول بوده‌اند و چه‌بسا با طرح‌هایشان مجوز و چراغ سبز برای این طرز فکرها را صادر کرده‌اند.

خانه‌های تاریخی شهرها خانه‌های زیبایی هستند که ورود به هریک از آنها رهایی بهشتی از لطف و اصالت ایرانی را در مقابل چشمان هر بیننده آگاهی می‌گشاید. در این میان ملایر، شهری بزرگ و تاریخی غرب ایران، سرزمین آریایی‌ها با آثار بسیار ارزشمندی است که از جمله آن می‌توان به تپه نوشیجان اشاره کرد که در حقیقت این تپه تنها اثر باقی‌مانده از دوران حکومت مادها در ایران است. موزه مردم‌شناسی و یخچال میرفتاح نیز یکی دیگر از آثار قدیمی در شهرستان ملایر است که متأسفانه در بارندگی‌های ۱۳۹۸ فرو ریخت و در حال حاضر بخش مهمی از این بنا مرمت شده و بزودی آماده بازدید عموم می‌شود. این بنا از آثار باقی‌مانده دوره قاجاریه است که تا قبل از گسترش شهر اهالی از یخ آن استفاده می‌کردند.

و اما شهر زیرزمینی سامن که یکی دیگر از آثار تاریخی ملایر است، در سال ۱۳۸۴ به‌طور اتفاقی کشف شد. باستان‌شناسان هسته اولیه شهر را متعلق به قبل از دوره اشکانیان می‌دانند. بقایای قلعه تاریخی یزدگرد سوم، امام‌زاده سام و هام، تپه باستانی گوراب، تپه باستانی و تاریخی کریم خان زند در روستای پری، تپه باستانی روستای انوج از دیگر آثار تاریخی و ارزشمند شهرستان ملایر به شمار می‌آید که همچون نگینی به جای مانده از گذشتگان در شهرستان در میان انبوهی از ساخت و سازهای امروزی خودنمایی می‌کنند.

با توجه به اینکه قدمت تاریخی شهرستان ملایر به دوران مادها می‌رسد و بافت تاریخی این شهرستان سطح وسیعی را به خود اختصاص داده‌است، به همین منظور شورای راهبردی طرح ویژه حفاظت و احیا بافت تاریخی ملایر را تشکیل داد که در نخستین گام، تعدادی از بناهای ارزشمند واقع در حریم بازار سنتی ملایر به‌عنوان آثار واجد ارزش تاریخی و فرهنگی به تصویب رسیدند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر در دومین جلسه شورای راهبردی طرح ویژه حفاظت و احیا بافت تاریخی ملایر اظهار کرد: بافت تاریخی ملایر حدود ۱۱۰ هکتار است که علاوه بر خود بافت، در محدوده بافت آثار تاریخی ثبتی با ارزشی وجود دارد که می‌توان به بازار سنتی، مسجد عاشورا، حمام بلور، مهمان‌پذیر کتابی و فردوسی، سرای فرهنگ اشاره کرد.

ابراهیم جلیلی در ادامه با بیان اینکه آثار واجد ارزش از جمله مسجد صفی، سرای امین و جداره‌های با ارزش تاریخی در این بافت وجود دارد، افزود: بافت تاریخی می‌تواند به عنوان عنصر اصلی توسعه گردشگری و عامل ماندگاری مسافر در شهر عمل نماید و محور توسعه گردشگری در کنار سایر جاذبه‌ها و برندهای جهانی و ملی مانند منبت مبلمان و انگور باشد.

وی گفت: محدوده‌های تاریخی- فرهنگی شهرها، مجموعه‌ای یکپارچه است که هرگونه مداخله در آن به‌ویژه مداخله کالبدی از جمله تخریب بناها، تعریض گذرها، افزایش ارتفاع، افزایش تراکم جمعیتی و.... وحدت آن را مخدوش و سبب از میان رفتن هویت و شواهد ناظر بر ارزش‌های تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی می‌شود و امکان بازشناسی ارزش‌های نهفته آن را از میان خواهد برد.

جلیلی با بیان اینکه به استناد مکاتبات شورای عالی معماری و شهرسازی، فرآیند حفاظت و احیاء محدوده‌های تاریخی- فرهنگی به عنوان موضوعی چندوجهی و فرابخشی نیازمند مشارکت و حضور تمامی دستگاه‌ها است، گفت: همه دستگاه‌ها باید در حفظ بافت تاریخی به این اداره کمک کنند.

وی افزود: در کشور ۱۶۸ شهر دارای بافت تاریخی است که در استان همدان 4شهر همدان، تویسرکان، نهاوند و ملایر دارای بافت تاریخی هستند و داشتن بافت تاریخی نشان از جایگاه، اصالت و هویت شهر است.

وی با بیان اینکه بر اساس مقررات جاری، این آثار تحت حفاظت وزارت میراث فرهنگی قرار دارند و هرگونه دخل و تصرف، توسعه، مرمت یا بازسازی آنها صرفا با تأیید و نظارت اداره کل میراث فرهنگی ممکن خواهد بود، گفت: از تمامی دستگاه‌های مرتبط و شهروندان درخواست می‌شود در رعایت قوانین و حفاظت از این میراث فرهنگی همکاری لازم را داشته باشند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس