| يكشنبه - 11 مرداد 1405 - شماره 5476 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 112369 |
تاریخ انتشار: 1399-07-15 - 10:00 |
تعداد بازدید: 352 |
|
|
|
|
 جامعهشناس:
توسعه متوازن شهر و روستا یک ضرورت است
نویسنده : سپیده راشدی
مادستان
در علم جامعهشناسی بهطور عام و توسعه روستایی بهطورخاص، پدیده دوگانهانگاری مناطق یعنی روستا و شهر کمرنگ شده و اینک مناطق را در یک زنجیره یا طیف از فرایند توسعه قرار میدهند که یکسوی آن مناطق کاملا روستایی و روستای کوچک با معیشت غالب کشاورزی و در یکسوی دیگر مناطق کاملا شهری و کلانشهرها معیشت اقتصاد صنعتی هستند. در میان این 2 نطقه، نقاط دیگری بهترتیب شامل روستای متوسط، روستای بزرگ، روستا-شهر، شهر کوچک، شهر متوسط و شهر بزرگ یا کلانشهر قرار دارد که دارای سطوح متفاوت از توسعه و برخورداری از امکانات و خدمات هستند.
طرحهای توسعه روستایی در ایران بیشتر ماهیت کالبدی و فیزیکی یا عمرانی داشته و کمتر به ابعاد دیگر یعنی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، انسانی و زیستمحیطی و جغرافیایی پرداخته است. همین نقیصه موجب عدم توفیق مورد انتظار در نیل به اهداف شده و گاهی با شکست مواجه شدهاند. دلیل اصلی این امر این است که درون مناطق روستایي و جامعه روستایي، چالشها و موانع متعددي هم از نظر فيزيكي و هم از نظر اقتصادي و اجتماعي وجود دارد. يك استراتژي و راهبرد جامع و موفق توسعه روستایي بايد تنوع بين موقعيتها و شرايط مختلف روستایي را تشخيص دهد و گزينههاي متفاوتي را براي مناطق مختلف شهري، روستایي و مناطق دور دست ارائه دهد. با توجه به اینکه 15 مهرماه هر سال به نام روستا و عشایر نام گذاری شده است، در ادامه گفتوگوی همدانپیام با موسی اعظمی دانشیار دانشگاه بوعلی سینا را در زمینه توسعه روستایی میخوانیم.
چه عواملی سبب مهاجرت روستاییان میشود؟
استان همدان یکی از استانهای با ظرفیت و توانمند کشور است که در بخش روستایی علاوهبر ظرفیتهای طبیعی دارای ظرفیتهای انسانی قابل توجهی است. اگرچه در دوران پس از انقلاب پیشرفتهای قابلتوجهی در مناطق روستایی استان داشتهایم؛ با وجود این متأسفانه ما در سالهای اخیر شاهد تغییرات نامطلوبی در شرایط روستاهای استان بودهایم. یکی از این مشکلات کاهش منابع آب بهخاطر استفاده بیرویه بوده که در ادامه چالش مهاجرت را بهدنبال داشته است. تا سال 1390 حدود 45 درصد جمعیت استان همدان در روستاها ساکن بودند اما درحالحاضر جمعیت روستایی استان بهدلیل مهاجرت به کمتر از 30 درصد رسیده است.
به نظر شما درحالحاضر بیشترین مشکلات و چالشهای روستاییان در چه زمینهای است؟
در کشور ما شاید بهدلیل وجود منابع نفتی و توجه به اقتصاد تکمحصولی نفت و بهتبع آن توجه بیشتر به توسعه صنعتی در مقایسه با توسعه بخش کشاورزی متأسفانه توجه جدی به توسعه مناطق روستایی نشده است و در نتیجه هم بخش کشاورزی و هم روستایی با وجود دارا بودن بخش اعظم منابع تولید و طبیعی مورد غفلت برنامهریزان و مدیران واقع شده است. این شرایط موجب مهاجرت تودهوار روستاییان به شهرها شده است؛ بنابراین آمار مهاجرت بسیار نگرانکننده و مخرب بوده است تا جاییکه جمعیت روستا و شهر در جهان تقریبا برابر است. اما این جمعیت در ایران حدود 26 درصد روستایی و در مقابل 74 درصد جمعیت شهری است. این درحالی است که ظرفیت روستایی میتوانست بسیاری از مشکلات موجود کشور نظیر بیکاری و تولید را حل کند. مهمترین مشکلات بهوجود آورنده این شرایط علاوهبر بیتوجهی دولتها درگذشته و نبود حمایت لازم دولتی، محصول شرایط اقلیمی و جغرافیایی خاص روستاها، پراکندگی روستاها، محدود شدن منابع تولید مثل آب و خاک، نبود صنایع حمایتی و تبدیلی کشاورزی، نبود سرمایه و سرمایهگذاری، تفاوت فاحش امکانات رفاهی و توسعهای بین شهرها و روستاها را نام برد.
به موضوع مهاجرت اشاره کردید، لطفا بیشتر توضیح دهید.
بهطور خلاصه، در یک نگاه کلان عوامل مهاجرت به 2 گروه دافعه و جاذبه قابل تقسیم هستند. برخلاف تصور عمومی که زرق و برق شهری را عاملی مهم در مهاجرت روستاییان به شهر میدانند، من معتقدم نقش دافعههای روستایی تعیینکنندهتر هستند. بهنظر میرسد که مهاجران روستا- شهر در اثر دافعههای روستایی است که مجذوب جوامع شهری میشوند نه اینکه جوامع شهری فی نفسه مجذوبکننده باشند. البته شاید با بیانی متفاوت بتوان گفت شکاف بین کیفیت زندگی شهری و روستایی و امکانات خدماتی و رفاهی موجود بین این 2 ناحیه در کشور ما با وزن کمبود و فقدان در مناطق روستایی که همان دافعهها هستند سبب مهاجرت شده است.
شما بیان کردید که تفاوت امکانات رفاهی و سطح زندگی روستایی و شهری هنوز زیاد است درحالیکه گفته میشود فاصله بین روستا و کلانشهر از بین رفته، آیا این موضوع را قبول دارید؟
در کشور ما شواهد نشان میدهد که توسعه روستایی توفیق مورد انتظار را نداشته و این امر میتواند ناشی از ضعف برنامهریزیهای تولیدی و كشاورزی در نواحی روستایی و نبود توازن و تعادل بین نگاه و توجه به توسعه این 2 بخش در منظر سیاستگذاران و برنامهریزان باشد.
وقت آن رسیده است كه گرایش دوگانگی از برنامهریزی توسعه ملی حذف شود و دیدگاهی كه شهری را در مقابل روستایی و صنعت را در مقابل كشاورزی قرار میدهد باید فراموش شود و در عوض باید گرایش به قرار دادن شهر در كنار روستا و صنعت در كنار كشاورزی و بهطور كلی هماهنگی این عناصر در برنامهریزی توسعه ملحوظ نظر باشد. این نکته کلیدی بنیان پاردایمهای جدید توسعه روستایی است. یعنی از پروژههای کوچک بهسمت برنامههای بلندمدت حرکت کنیم و از رویه بخشینگری در فرایند توسعه پایدار بهسمت نگاه برنامهریزی فضایی، ناحیهای و منطقه حرکت کنیم تا فاصلهها کمتر شود. در این رویکرد شهر و روستا در ارتباط و در کنار هم دیده میشوند نه در مقابل هم و جدا از هم. این پارادیم هم اهداف توسعه روستایی را محقق میکند و هم به توسعه شهری کمک کرده و در نتیجه روستا و شهر بهجای دوگانهانگاری در تفکر توسعه در یک زنجیره روستا-شهری انگاشته شده، تفاوتها کم شده و بهجای مهاجرت کنونی مهاجرت معکوس نیز امکانپذیر شده و حتی تفکر تبدیل روستا به شهر نیز کماهمیت خواهد شد.
در استان همدان گرایش به تولید خام محصولات کشاورزی و دامی بوده و در نتیجه هنوز خامفروشی رایج است. متأسفانه هنوز پس از چند دهه بدون صنایع تبدیلی و فرآوری در استان هستیم و نتوانستهایم از ظرفیت تولیدی موجود فرصتهای شغلی جدید ایجاد کنیم.
کلام آخر؟
ابتدا نگاه به توسعه روستایی باید از توسعه کشاورزی فراتر رود و کشاورزی باید ماشین و موتور محرکه توسعه روستایی باشد نه تمام آن. یعنی فعالیتهای افتصادی غیر از کشاورزی نظیر صنایع روستایی، گردشگری و کشاورزی چند کارکردی باید بهسرعت مورد توجه جدی مدیران و برنامهریزان قرار گیرد. دوم اینکه با درک نسل جوان، ایجاد اشتغال، بالا بردن تسهیلات آموزشی، بالا بردن امنیت روستاها، ارائه تسهیلات بیشتر، زمینهسازی معیشت پایدار روستایی، کاستن از جاذبه مشاغل کاذب شهری و ... در روستا راه مهاجرت و تخلیه روستاها را باید بست.
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
