در شرایط گرمای تابستان همدان و اوج آن در هفتههای گذشته، کمتر خانوادهای است که از خاموشیهای پیدرپی و افت ولتاژ برق گلایه نداشته باشد. برق بهعنوان شریان اصلی زندگی امروز، از روشنایی خانهها تا چرخیدن چرخ کارخانهها، از خنکای کولرها تا سلامت دستگاههای بیمارستانی، در هفتههای اخیر به موضوعی پرچالش بدل شده است. آنچه امسال رخ داد، برای بسیاری از مردم همدان و دیگر شهرهای کشور به پرسشی تبدیل شد که چرا باید به این نقطه برسیم که کارخانهها ۲ تا ۳ روز در هفته تعطیل شوند، ادارات و حتی برخی شهرها ناچار به کاهش فعالیت شوند و مردم هم روزبهروز ساعات بیشتری را در تاریکی و گرما بگذرانند.
محمدعلی سهرابیبیدار، مدیرعامل شرکت برق همدان، با اشاره به کاهش مصرف پس از پایان تابستان گفته است: «از شهریور که هوا خنک میشود و کولرها خاموش میشوند، قطعی برق کمتر میشود.» این سخن، در عین امیدواری، بیانگر واقعیت تلخی نیز هست؛ اینکه سرنوشت مصرف انرژی ما چنان به تغییر فصلها و خاموش و روشن شدن کولرها گره خورده که هر سال باید منتظر فرارسیدن پاییز بمانیم تا بار شبکه کمی سبکتر شود.
در سطح ملی هم علیاکبر علیآبادی، وزیر نیرو، با هشدار نسبت به ادامه محدودیتها تصریح کرده است: «اگرچه پیک را پشت سر گذاشتیم اما شرایط هنوز تمام نشده است و مشترکان باید همراهی کنند، دمای هوا رو به کاهش است ولی باید درنظر داشته باشیم که هرچه به آخر تابستان نزدیک میشویم ذخایر آبی نیز کمتر میشوند.» سخنی که پرده از واقعیت پنهانی برمیدارد؛ واقعیتی که نشان میدهد ریشه خاموشیها نه فقط در مصرف بالای مردم، که در کمبود شدید ذخایر سدها، فرسودگی شبکه، کمبود سرمایهگذاری در نیروگاهها و رشد فزاینده مصرف نهفته است.
تابستان امسال یکی از سختترین سالها برای صنعت برق ایران بود. با افزایش گرمای هوا، میلیونها کولر روشن شد و شبکه برق به مرحلهای رسید که دیگر توان پاسخگویی نداشت. در همدان نیز خاموشیها به شکلی محسوس افزایش یافت و بسیاری از محلات، کسبوکارها و مراکز خدماتی تحت تأثیر قرار گرفتند.
از سوی دیگر تعطیلی کارخانهها و صنایع بزرگ، که ۳ روز در هفته ناچار به توقف تولید شدند، هزینههای سنگینی بر دوش تولیدکنندگان و کارگران گذاشت. حتی خدمات عمومی در بیمارستانها و ادارات نیز از این شرایط آسیب دید و بسیاری از خانوادهها در گرمای تیر و مرداد، سختیهای بیپایانی را پشت سر گذاشتند.
اما چرا به این نقطه رسیدیم؟ پاسخ را باید در چند عامل جستوجو کرد؛ نخست آنکه مصرف انرژی در ایران سالبهسال بیشتر میشود، بدون آنکه زیرساختها همگام با آن توسعه یابند. دوم، خشکسالیهای پیدرپی و کاهش بارندگی باعث شده نیروگاههای برقآبی که بخش مهمی از تولید را برعهده داشتند، بهشدت با افت توان مواجه شوند. سوم، تحریمها و محدودیتهای اقتصادی، سرمایهگذاری در نیروگاههای جدید را کاهش داده و تجهیزات شبکه نیز روزبهروز فرسودهتر شده است. این مجموعه شرایط، صنعت برق را به مرحلهای رسانده که در روزهای اوج مصرف ناچار به سهمیهبندی و خاموشیهای گسترده میشود.
با این حال، امید به بهبود اوضاع تنها در گرو گذر از گرمای تابستان نیست. خاموششدن کولرها و خنکتر شدن هوا شاید برای مدتی فشار را کم کند، اما آینده صنعت برق ایران و استان همدان نیازمند تصمیمات جدیتر است. راهکارهایی همچون توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، که همدان ظرفیت ویژهای در انرژی خورشیدی دارد، میتواند بخشی از این بحران را مدیریت کند. همچنین اصلاح الگوی مصرف، چه در خانهها و چه در صنایع، میتواند گامی مؤثر در کاهش فشار بر شبکه باشد. نوسازی خطوط انتقال و کاهش تلفات انرژی نیز از دیگر اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد. در کنار اینها، میتوان با برنامهریزی ساعات کاری صنایع در زمانهای کممصرف، به جای تعطیلی کامل کارخانهها، بار شبکه را متعادلتر کرد.
وزیر نیرو بهدرستی تأکید کرده است که «پیشبینی میشود با همراهی که مردم تاکنون کردهاند و از این بهبعد خواهند کرد، شرایط بهتری را پیش رو داشته باشیم.» این جمله اگرچه بار امیدواری دارد، اما بهروشنی نشان میدهد که تکیه اصلی سیاستهای امروز بر صبر و همراهی مردم است. مردمی که سالهاست در کنار مشکلات اقتصادی، این بار باید با خاموشیهای مکرر نیز کنار بیایند.
پیشبینی آینده، با توجه به شرایط موجود، چندان ساده نیست. با ادامه ناترازیها و کمبود سرمایهگذاری، بعید است که بحران برق در سالهای آینده پایان یابد. بلکه ممکن است با شدت بیشتری ادامه پیدا کند. در حوزه آب و گاز نیز آینده روشنی دیده نمیشود؛ کاهش بارشها ذخایر آبی را تهدید میکند و رشد مصرف داخلی، گازرسانی زمستانی را به چالشی بزرگ بدل خواهد کرد.
همدان بهعنوان استانی با زمستانهای سخت و تابستانهای گرم، بیش از هر نقطهای از کشور در معرض این تهدیدها قرار دارد. امروز، آنچه بیش از همه نیاز داریم، همدلی و همکاری است. همانطور که مدیرعامل شرکت برق همدان نوید داده است، با پایان تابستان بخشی از مشکلات کاهش خواهد یافت، اما اگر بخواهیم آیندهای روشنتر و مطمئنتر داشته باشیم، باید از همین امروز به فکر تغییر باشیم؛ تغییری در مصرف، در سرمایهگذاری، در مدیریت منابع و در فرهنگ عمومی. تنها در این صورت است که همدان و ایران میتوانند از چرخه خاموشیهای مکرر خارج شوند و مردم در خانهها و کارخانهها، فردایی روشنتر را تجربه کنند.
