هر سال در فصل تابستان و افزایش مصرف، منابع آبی کشور از جمله سدها با کاهش سطح ذخیره روبهرو میشوند؛ موضوعی که میتواند تنشهای آبی ایجاد کند. در استان همدان نیز در سال ۱۴۰۳ و بهار ۱۴۰۴ اقداماتی مانند حفر و تجهیز چاهها، توسعه خطوط انتقال و اصلاح شبکههای توزیع آب اجرا شده تا بخشی از کمبودها جبران شود.
کمآبی تنها یک مسأله فنی یا محیطزیستی نیست و بر زندگی روزمره، رفاه خانوارها و حتی مهاجرت از مناطق روستایی اثر میگذارد. این شرایط علاوه بر فشار اقتصادی، میتواند تغییر در سبک زندگی و شکلگیری تنشهای اجتماعی را نیز به دنبال داشته باشد.
به گزارش همدانپیام، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان با تشریح اقدامات انجامشده در حوزه تأمین و مدیریت منابع آبی استان، بر ضرورت مشارکت عمومی در عبور از بحران کمآبی تأکید کرد.
فرهاد بختیاریفر با اشاره به اقدامات این شرکت برای مدیریت انرژی در این ماهها پیش از فرارسیدن آن و بروز مشکل، خاطرنشان کرد: در سال ۱۴۰۳ بهرهبرداری از ۳۵۰۰ مترمکعب مخزن ذخیره آب شرب، حفر ۲۹ و تجهیز ۱۵ حلقه چاه، توسعه و اصلاح خط انتقال آب شرب به طول ۷۷ کیلومتر، آبرسانی سیار به حدود سالانه ۷۲ روستا، توسعه و اصلاح شبکه توزیع آب به طول ۹۲ کیلومتر، اصلاح و بازسازی ۱۷۰ رشته انشعاب فرسوده آب، تعویض ۱۲ هزار و ۵۲۵ فقره کنتور فرسوده، نشتیابی ۷۶۷ کیلومتر شبکه توزیع آب و نشتیابی ۱۲۶ هزار و ۶۱۳ رشته انشعاب آب، توسط همکاران ما در شرکت آب و فاضلاب استان همدان، انجام شده است.
بختیاریفر در پاسخ به این پرسش که بحران کمآبی چه تأثیراتی بر زندگی اجتماعی مردم و ساختارهای اجتماعی در مناطق مختلف کشور دارد؟ بیان کرد: بحران کمآبی فقط یک مسأله فنی یا زیستمحیطی نیست، بلکه تبعات گستردهای بر زندگی اجتماعی مردم و حتی ساختارهای اجتماعی کشور دارد. آب، زیربنای توسعه پایدار و کیفیت زندگی است و هر گونه محدودیت در آن به طور مستقیم روابط اجتماعی، سبک زندگی و حتی مهاجرتها اثر میگذارد.
وی افزود: در وهله نخست، کمآبی باعث تغییر در سبک زندگی مردم میشود. خانوادهها ناچار میشوند الگوی مصرف خود را تغییر دهند، رفاه کاهش پیدا میکند و هزینههای دسترسی مستمر به آب یا تجهیزات ذخیرهسازی افزایش پیدا میکند. این تغییرات، فشار روانی و اجتماعی هم به همراه دارد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان اظهار کرد: از سوی دیگر، بحران آب بر ساختارهای اجتماعی و اقتصادی مناطق اثرگذار است. به خصوص در مناطق روستایی که انگیزه برای حفظ جامعه روستایی ناپایدار است، کمبود آب میتواند از عوامل تأثیرگذار در تصمیم مهاجرت به شهرها باشد. این مهاجرتها علاوه بر برهم زدن تعادل جمعیتی، میتواند جمعیت تولیدکننده را به جمعیت مصرفکننده تبدیل کند.
وی با بیان اینکه کمآبی میتواند منجر به بروز تنشهای اجتماعی شود؛ چه بین همسایگان و روستاها بر سر منابع محدود آب، چه در مقیاس بزرگتر بین استانها و مناطق. این تنشها اگر مدیریت نشود، به چالشهای امنیت اجتماعی نیز تبدیل میشود، ادامه داد: نکته مهم دیگر، تأثیر بحران آب بر سرمایه اجتماعی است. اگر مردم احساس کنند مدیریت منابع آب عادلانه نیست یا اطلاعرسانی شفاف انجام نمیشود، اعتماد عمومی نسبت به نهادهای مسئول کاهش مییابد. در مقابل، اگر مشارکت و شفافیت وجود داشته باشد، همین بحران میتواند فرصتی برای تقویت همبستگی اجتماعی باشد.
بختیاریفر یادآور شد: بهطور خلاصه، بحران کمآبی نهتنها یک چالش زیستمحیطی بلکه یک چالش اجتماعی و امنیتی است که میتواند سبک زندگی، روابط اجتماعی، توزیع جمعیت و اعتماد عمومی را تحتتأثیر قرار دهد. به همین دلیل مدیریت صحیح آن، تنها با همکاری دستگاهها و مشارکت واقعی مردم امکانپذیر خواهد بود.
وی با بیان اینکه بحران آب آنقدر جدی است که نیازمند یک جریان دائمی، گسترده و حرفهای در رسانههاست، افزود: ما به تولید محتوای هدفمند، مستمر و تخصصی نیاز داریم؛ محتوایی که نهتنها هشدار بدهد، بلکه راهکار عملی هم ارائه کند. همچنین ضروری است رسانهها در کنار مردم، مسئولان را هم مخاطب قرار دهند تا تصمیمات کلان در زمینه مدیریت منابع آب با اولویت و جدیت بیشتری دنبال شود. بنابراین رسانهها تاکنون کمک شایانی کردهاند، اما برای مقابله با این بحران بزرگ، باید نقش خود را پررنگتر، تخصصیتر و مداومتر ایفا کنند.
بختیاریفر در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان مردم را به مشارکت در مدیریت منابع آبی تشویق کرد و نقش نهادهای مدنی در این زمینه چیست؟ گفت: مشارکت مردم در مدیریت منابع آب، کلید اصلی عبور از بحران کمآبی است. اگر مردم احساس کنند صرفهجویی و مدیریت مصرف، تنها یک وظیفه اداری یا دولتی است، نتیجه چندانی حاصل نخواهد شد. اما زمانی که مشارکت عمومی شکل بگیرد و هر خانواده و هر شهروند خود را مسئول بداند، میتوانیم شاهد تغییر واقعی در الگوی مصرف باشیم.
بختیاریفر با اشاره به اینکه پویش «آب را دریابیم» یک حرکت ملی ـ اجتماعی برای جلب توجه مردم به بحران کمآبی و ضرورت مدیریت مصرف آب است، یادآور شد: در قالب این پویش، دستگاههای اجرایی، رسانهها، مدارس، دانشگاهها و تشکلهای مردمی تلاش میکنند با آموزش و اطلاعرسانی، مصرف بهینه آب را به یک فرهنگ عمومی تبدیل کنند. هدف اصلی این پویش این است که هر فرد در زندگی روزمرهاش بداند سهم او در نجات منابع آبی کشور چیست؛ از اصلاح شیوه مصرف در خانه گرفته تا مشارکت در طرحهای محلی. شعار «آب را دریابیم» به نوعی یک هشدار جدی است که اگر امروز اقدام نکنیم، فردا دیر خواهد بود.
